Question 1

खालील विधाने विचारात घ्या: (a) निरपेक्ष दारिद्र्य निर्मूलन शक्य आहे. (b) सापेक्ष दारिद्र्य हे उच्च उत्पन्न गटाशी कमी उत्पन्न गटाच्या केलेल्या तुलनेवर आधारित असते. (c) पर्यावरणाचा ऱ्हास होण्यास दारिद्र्य कारणीभूत ठरत नाही. वरीलपैकी कोणते/ती विधान/विधाने बरोबर आहे/आहेत?

Accepted Answer

योग्य पर्याय (a) आणि (b) आहे. निरपेक्ष दारिद्र्य योग्य धोरणांमुळे पूर्णपणे नष्ट केले जाऊ शकते आणि सापेक्ष दारिद्र्य हे उत्पन्नातील विषमतेवर (तुलनेवर) आधारित असते. विधान (c) चुकीचे आहे कारण दारिद्र्य हे पर्यावरणाच्या ऱ्हासासाठी मोठ्या प्रमाणावर जबाबदार असते.

Question 2

खालीलपैकी कोणते विधान/विधाने चुकीचे आहे/आहेत? (a) चलनात असलेल्या बँक नोटा भारत सरकारकडून जारी केल्या जातात. (b) संकुचित पैशात (M1) लोकांजवळील चलनांचा समावेश होतो.

Accepted Answer

विधान (a) चुकीचे आहे कारण १ रुपयाची नोट आणि नाणी वगळता इतर सर्व बँक नोटा रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया (RBI) जारी करते, भारत सरकार नाही. विधान (b) बरोबर आहे.

Question 3

SGSY ची अंमलबजावणी कोणामार्फत केली जाते? (a) व्यावसायिक बँक (b) प्रादेशिक ग्रामीण बँक (c) सहकारी बँक (d) परदेशी बँक

Accepted Answer

स्वर्णजयंती ग्राम स्वयंरोजगार योजनेची (SGSY) अंमलबजावणी व्यावसायिक बँका, प्रादेशिक ग्रामीण बँका (RRBs) आणि सहकारी बँकांमार्फत केली जाते. यात परदेशी बँकांचा समावेश नसतो.

Question 4

अत्याधुनिक तंत्रज्ञानाच्या वापरामुळे कोणत्या प्रकारची बेरोजगारी निर्माण होते?

Accepted Answer

जेव्हा उत्पादन प्रक्रियेत मानवी श्रमाऐवजी आधुनिक व प्रगत तंत्रज्ञान/यंत्रसामग्री वापरली जाते आणि त्यामुळे कामगारांचे रोजगार जातात, तेव्हा त्यास तांत्रिक बेरोजगारी (Technological unemployment) म्हणतात.

Question 5

विकास वित्तीय संस्था (DFIs) _______ स्थापन करण्यात आल्या होत्या. (a) अल्पकालीन निधी प्रदान करण्यासाठी (b) उद्योग, कृषी आणि इतर प्रमुख क्षेत्रांचा विकास करण्यासाठी (c) नाणेबाजाराचे नियमन करण्यासाठी (d) भांडवल बाजाराचे नियमन करण्यासाठी

Accepted Answer

विकास वित्तीय संस्थांची (उदा. IDBI, ICICI, IFCI, NABARD) स्थापना देशातील उद्योग, कृषी, पायाभूत सुविधा आणि इतर प्रमुख क्षेत्रांना मध्यम व दीर्घकालीन वित्तपुरवठा करून त्यांचा विकास करण्यासाठी करण्यात आली होती.

Question 6

खालील विधाने विचारात घ्या: (a) नाबार्ड कृषी क्षेत्राच्या विकासासाठी कर्ज पुरवते. (b) नाबार्ड ग्रामीण व्यवसायांना कर्ज पुरवते. (c) नाबार्ड शहरी उद्योगांना वित्तीय कर्ज पुरवते. (d) नाबार्ड शहरी विकासासाठी आर्थिक सहाय्य पुरवते. वरीलपैकी कोणते/ती विधान/विधाने बरोबर आहे/आहेत?

Accepted Answer

नाबार्डची (NABARD) स्थापना ग्रामीण भागाच्या विकासासाठी झाली आहे, त्यामुळे ते कृषी, कुटीरोद्योग, हस्तकला आणि ग्रामीण व्यवसायांना वित्तपुरवठा करते. शहरी उद्योग किंवा शहरी विकासासाठी नाबार्ड कर्ज पुरवत नाही.

Question 7

खालीलपैकी कोणती संकल्पना "राष्ट्रीय उत्पन्न" या संकल्पनेशी संबंधित आहे?

Accepted Answer

राष्ट्रीय उत्पन्न ही 'प्रवाह' (Flow) संकल्पना आहे, कारण ते एका विशिष्ट कालावधीत (आर्थिक वर्षात) उत्पादित झालेल्या वस्तू व सेवांचे मूल्य मोजते.

Question 8

संतुलित अर्थसंकल्प (Balance budget) म्हणजे काय?

Accepted Answer

ज्या अर्थसंकल्पामध्ये अपेक्षित एकूण सार्वजनिक महसूल आणि अंदाजित एकूण सार्वजनिक खर्च तंतोतंत समान असतात, त्यास संतुलित अर्थसंकल्प म्हणतात.

Question 9

ब्रिक्स बँकेचे (BRICS Bank / NDB) संस्थापक देश कोणते आहेत? (a) ब्राझील, रशिया, भारत (b) चीन, दक्षिण आफ्रिका (c) जपान, जर्मनी, स्वित्झर्लंड (d) बेल्जियम, दक्षिण कोरिया

Accepted Answer

नवीन विकास बँक (New Development Bank / BRICS Bank) ची स्थापना ब्राझील, रशिया, भारत, चीन आणि दक्षिण आफ्रिका या पाच ब्रिक्स देशांनी एकत्रितपणे २०१४ च्या फोर्टालेझा शिखर परिषदेत केली.

Question 10

लोकसंख्या संक्रमण (Demographic transition) हा कशाचा परिणाम आहे? (a) मृत्युदरातील बदल (b) जन्मदरातील (प्रजनन दर) बदल (c) उत्पन्न वितरणातील बदल (d) नागरीकरण

Accepted Answer

लोकसंख्या संक्रमण सिद्धांत हा प्रामुख्याने देशाच्या आर्थिक विकासानुसार मृत्युदर आणि जन्मदर (प्रजनन दर) यांमध्ये होणाऱ्या बदलांवर आणि संक्रमणावर आधारित असतो.

Question 11

प्राप्तिकरापासून (Income Tax) कोणाला उत्पन्न मिळते?

Accepted Answer

प्राप्तिकर (Income Tax) हा केंद्र सूचीतील विषय असून तो केंद्र सरकारद्वारे आकारला आणि गोळा केला जातो (जरी नंतर वित्त आयोगाच्या शिफारशीनुसार तो राज्यांमध्ये वाटप केला जात असला तरी).

Question 12

भारतातील दारिद्र्य कमी करण्यासाठी खालीलपैकी कोणती योजना सुरू करण्यात आलेली नाही?

Accepted Answer

रोजगार हमी योजना, JRY आणि SSRY या सर्व थेट रोजगार व दारिद्र्य निर्मूलनाशी संबंधित योजना आहेत. 'सांस्कृतिक विकास कार्यक्रम' ही दारिद्र्य निर्मूलनाची योजना नाही.

Question 13

"जागतिक व्यापार संघटना" (WTO) मुळे भारताला कोणत्या क्षेत्रात अधिक नुकसान/समस्या सहन करावी लागत आहे?

Accepted Answer

WTO च्या TRIPs (बौद्धिक संपदा हक्क) करारामुळे औषधे, बियाणे आणि शेती तंत्रज्ञानावरील पेटंटचे नियम कडक झाल्याने विकसनशील देशांना आणि भारताला अधिक आर्थिक आव्हानांचा सामना करावा लागत आहे.

Question 14

भारतीय अर्थव्यवस्थेत खालीलपैकी कोणता कर अप्रत्यक्ष कर नाही?

Accepted Answer

महामंडळ कर (Corporation Tax) हा कंपन्यांच्या नफ्यावर थेट आकारला जाणारा 'प्रत्यक्ष कर' (Direct Tax) आहे, तर विक्री कर, उत्पादन शुल्क आणि सीमा शुल्क हे अप्रत्यक्ष कर आहेत.

Question 15

२०११ च्या जनगणनेनुसार महाराष्ट्रातील ० ते ६ वयोगटातील लोकसंख्येचे लिंगगुणोत्तर किती आहे?

Accepted Answer

२०११ च्या जनगणनेनुसार महाराष्ट्रातील ० ते ६ वयोगटातील बाल लिंगगुणोत्तर ८९४ इतके होते. २००१ च्या जनगणनेमध्ये हेच प्रमाण ९१३ होते.

Question 16

महाराष्ट्रातील दुसऱ्या क्रमांकाचे सर्वोच्च पर्वतशिखर कोणते आहे?

Accepted Answer

महाराष्ट्रातील सर्वोच्च शिखर कळसूबाई (१,६४६ मीटर) आहे आणि दुसऱ्या क्रमांकाचे सर्वोच्च शिखर साल्हेर (नाशिक जिल्हा - १,५६७ मीटर) आहे.

Question 17

२०११ च्या जनगणनेनुसार खालीलपैकी कोणत्या जिल्ह्यामध्ये महिला साक्षरता दर सर्वाधिक आहे?

Accepted Answer

दिलेल्या पर्यायांपैकी (अमरावती, बीड, जालना, नंदुरबार) अमरावती जिल्ह्यामध्ये महिला साक्षरतेचे प्रमाण सर्वाधिक (सुमारे ८३.१%) आहे.

Question 18

महाराष्ट्रातील पहिला जलविद्युत प्रकल्प कोणता आहे?

Accepted Answer

खोपोली (रायगड जिल्हा) हा महाराष्ट्रातील पहिला जलविद्युत प्रकल्प असून तो टाटा पॉवरने १९१५ मध्ये सुरू केला होता.

Question 19

भारतातील कोणता औद्योगिक प्रदेश 'भारताचे रूर' (Ruhr of India) म्हणून ओळखला जातो?

Accepted Answer

छोटा नागपूर पठार हे कोळसा आणि लोहखनिजासारख्या विपुल खनिज संपत्तीमुळे प्रसिद्ध असून जर्मनीतील रूर खोऱ्यासारखे समृद्ध असल्याने या प्रदेशाला 'भारताचे रूर' म्हटले जाते.

Question 20

योग्य जोड्या जुळवा: जिल्हा → प्रकल्प (a) सातारा → (i) नातूवाडी (b) अमरावती → (ii) सावली (c) हिंगोली → (iii) आंधळी (d) रत्नागिरी → (iv) शहानूर

Accepted Answer

योग्य जोड्या पुढीलप्रमाणे आहेत: (a) सातारा - (iii) आंधळी (b) अमरावती - (iv) शहानूर (c) हिंगोली - (ii) सावली (d) रत्नागिरी - (i) नातूवाडी

MPSC Group C Prelims (2021) प्रश्नपत्रिका व उत्तरे

तलाठी भरती व MPSC गट क सर्व पदे पूर्व सराव परीक्षा 2026

प्रश्न व अधिकृत उत्तरे (Questions & Answers)

📑इतर वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (Related Previous Papers)

MPSC Group C Prelims 2025 Paper

MPSC Group C Prelims 2024 Paper

Mira Bhayandar Police Bharti Paper 2024

Mumbai City Police 2024 (12/01/2025)

MPSC Group C Prelims 2023 Paper

MPSC Group C Pre 2022 Paper

मोफत सराव पेपर्स

📲स्पर्धा परीक्षा कम्युनिटी

तलाठी भरती व MPSC गट क सर्व पदे पूर्व सराव परीक्षा 2026