बुंदेलखंड प्रदेशात कोणत्या प्रकारच्या ग्रामीण वसाहती आढळतात?
बुंदेलखंड प्रदेशात कोणत्या प्रकारच्या ग्रामीण वसाहती आढळतात?
What are the types of rural settlements in Bundelkhand region?
Circular Settlements
Dispersed Settlements
Compact Settlements
Semi-compact Settlements
योग्य उत्तर पर्याय B (विखुरलेल्या वस्त्या / Dispersed Settlements) आहे.
सविस्तर स्पष्टीकरण (ग्रामीण वस्ती भूगोल):
१. बुंदेलखंडचे प्राकृतिक स्वरूप: मध्य भारतातील बुंदेलखंड प्रदेश हा खडकाळ, उंचसखल, विदीर्ण पठारी (Dissected plateau) आणि पाण्याचा तीव्र दुष्काळ असणारा प्रदेश आहे.
२. विखुरलेल्या वस्त्या (Dispersed / Isolated Settlements): या प्रदेशात शेतीयोग्य जमीन सलग नसून विखुरलेल्या स्वरूपात आहे आणि भूजल पातळी अत्यंत खोल आहे. त्यामुळे शेतकरी आपापल्या शेताजवळ किंवा टेकड्यांच्या पायथ्याशी दूरदूर घरे बांधून राहतात. अशा वस्त्या एकमेकांपासून दूर आणि विखुरलेल्या असतात, ज्यांना पाडे, वाड्या किंवा पुरवा म्हटले जाते.
३. इतर प्रकार:
- केंद्रीत वस्त्या (Compact Settlements): गंगा-यमुना मैदाने किंवा नर्मदा खोऱ्यासारख्या सुपीक मैदानी प्रदेशात आढळतात.
- वर्तुळाकार वस्त्या (Circular Settlements): तलाव किंवा सरोवराभोवती घरे बांधली जातात.
- अर्ध-केंद्रीत वस्त्या (Semi-compact): सपाट मैदाने आणि टेकड्या यांच्या सीमावर्ती भागात आढळतात.
The correct answer is Option B (Dispersed Settlements).
Detailed Step-by-Step Geographical Analysis:
1. Geomorphic Characteristics of Bundelkhand: Spanning northern Madhya Pradesh and southern Uttar Pradesh, Bundelkhand is characterized by an undulating, rocky, ravined granite terrain with severe water scarcity and fragmented arable land.
2. Dispersed/Isolated Settlement Pattern: Because fertile soils are discontinuous and water sources are sparse, agricultural homesteads are scattered across isolated knolls, ravines, and individual plots rather than clustered in large nucleated villages. Consequently, dispersed hamlets (purvas/dhans) dominate this plateau.
3. Comparison with Other Types:
- Compact/Nucleated: Prevails in fertile, irrigated river floodplains (Indo-Gangetic plain, Narmada valley).
- Circular Settlements: Form around perennial water tanks, oxbow lakes, or village commons.
- Semi-compact: Transitional between flat plains and foot-hills.
या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'भारताची प्राकृतिक रचना व जलप्रणाली' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:
भारताची प्राकृतिक रचना व भूरूपे: हिमालय, उत्तरेकडील मैदाने, द्वीपकल्पीय पठार व बेटे: संपूर्ण अभ्यास नोट्स
भारताची प्राकृतिक रचना: हिमालय पर्वत (हिमाद्री, हिमाचल, शिवालिक), उत्तर भारतीय मैदाने (भाबर, तराई, भांगर, खादर), द्वीपकल...
भारताची जलप्रणाली: सिंधू, गंगा, ब्रह्मपुत्रा, द्वीपकल्पीय नद्या व प्रमुख धरण प्रकल्प: संपूर्ण अभ्यास नोट्स
भारताची जलप्रणाली: सिंधू (पंचनद, जल करार), गंगा (पंचप्रयाग, उपनद्या), ब्रह्मपुत्रा (माजुली बेट), गोदावरी, कृष्णा, कावेरी...
या परीक्षेचे सर्व ५,०००+ प्रश्न व मागील पेपर्स ॲपमध्ये मोफत सोडवा!
घटकनिहाय सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक आणि संपूर्ण स्पष्टीकरणासह सराव.
लोकसंख्या संक्रमण (Demographic transition) हा कशाचा परिणाम आ...
खालीलपैकी कोणत्या देशाने भारतीय वंशाच्या अनिता आनंद यांची आप...
हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा
WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा
📑 MPSC Group C Pre 2021 Paper इतर प्रश्न (More from this Paper)
संपूर्ण पेपर ➔_______ विधेयकास संसदेच्या प्रत्येक सभागृहाने विशेष बहुमताने संमत करणे बंधनकारक असते.
74 व्या घटनादुरुस्ती संदर्भात खालीलपैकी कोणती विधाने बिनचूक आहेत?
अ. या घटनादुरुस्तीनुसार नगरपालिकांच्या निवडणूकी संबंधीच्या बाबींमध्ये न्यायालयांनी हस्तक्षेप करण्यास कायद्याने बंदी आहे.
ब. पश्चिम बंगालच्या दार्जिलिंग, गोरखा पहाडी परिषदेची कार्ये व अधिकार यांना या कायद्यामुळे बाधा पोहोचणार नाही.
क. मणिपुर पहाडी क्षेत्रातील जिल्हा परिषदांची कार्ये व अधिकार यांना या कायद्यामुळे बाधा पोहोचणार नाही.
'कॅबिनेट' ह्या संज्ञेचा राज्यघटनेच्या कोणत्या कलमामध्ये उल्लेख केलेला आढळतो?
भारतीय राज्यघटनेनुसार, पुढीलपैकी कोणते मूलभूत कर्तव्य नाही?
मूलभूत अधिकारातील खाजगीपणाचा अधिकार कोणत्या कलमामध्ये समाविष्ट करण्यात आला आहे?
आर्थिक न्यायाचे तत्व हे भारतीय राज्यघटनेच्या खालीलपैकी कोणत्या दोन्ही भागात समाविष्ट केलेले आहे?
📚 महाराष्ट्राचा व भारताचा भूगोल (Geography) इतर मागील वर्षांचे प्रश्न (Related PYQs)
सर्व पहा ➔फाईव्ह आईज, या युतीमध्ये खालीलपैकी कोणत्या देशांचा समावेश होतो ?
(a) अमेरिका
(b) ब्रिटन
(c) न्युझीलंड
(d) ऑस्ट्रेलिया
(e) फ्रान्स
(f) जर्मनी
एम.एस. स्वामीनाथन यांच्याविषयी योग्य विधाने ओळखा.
(a) ते तमिळनाडु येथील रहिवासी होते.
(b) त्यांचे उच्च शिक्षण ऑक्सफर्ड विद्यापीठात झाले होते.
(c) ते कृषी विभागाचे शास्त्रज्ञ होते.
(d) ते काहीकाळ राज्यसभेचे सदस्य होते.
(e) त्यांना रॅमन मॅगसेसे पुरस्कार मिळाला होता.
महिला आरक्षण विधेयक 2023, संदर्भात खाली दिलेली विधाने विचारात घ्या.
(a) नारीशक्ती वंदन अधिनियम हे घटनात्मक विधेयक 2023 (एकशे अठ्ठावीसावे घटनादुरुस्ती विधेयक) म्हणून संसदेत सादर करण्यात आले.
(b) पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी 10 सप्टेंबर 2023 रोजी हे महिला आरक्षण विधेयक लोकसभेत सादर केले.
(c) या कायद्याद्वारे लोकसभा आणि राज्य विधानसभेच्या 30% जागा महिलांना देण्यात येणार आहेत.
(d) नव्या संसद भवनातील हे पहिलेच विधेयक आहे.
वरीलपैकी योग्य विधाने ओळखा.
मुख्यमंत्री सौर कृषी वाहिनी योजनेसंदर्भात पुढीलपैकी योग्य विधाने ओळखा.
(a) ही योजना जून, 2017 मध्ये देवेंद्र फडणवीस मुख्यमंत्री असताना सुरू केली होती.
(b) या योजनेचा मुख्य हेतु हा शेतकऱ्यांना कृषी फीडरच्या माध्यमातून वीज पुरवठा उपलब्ध करून देणे, हा आहे.
(c) या योजनेअंतर्गत शेतकऱ्यांना प्रति एकर ₹ 50,000 भाडे देण्याचा निर्णय सरकारने घेतला.
(d) 33 केव्ही उपकेंद्रापासून 10 कि.मी. पर्यंतच्या सरकारी जमिनीवर सोलार पॅनल उभारले जातात.
खालीलपैकी योग्य जोड्या जुळवा :
(a) डॉ. नितीन करमाळकर समिती - (i) महाराष्ट्रामध्ये राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण 2020 च्या अंमलबजावणीसाठी
(b) नितीन करीर समिती - (ii) महाराष्ट्र भुषण पुरस्कार वितरणावेळी झालेल्या दुर्घटनेच्या चौकशी संबंधी
(c) सुनिल पवार समिती - (iii) कांद्याचे दर का कोसळतात, याचा अभ्यास करण्यासाठी
(d) डॉ. के. कस्तुरीरंगन समिती - (iv) राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण 2020 नुसार पुर्वप्राथमिक ते पदवीपर्यंतचा अभ्यासक्रम तयार करण्यासाठी
अलीकडेच ओडिशाच्या मुख्यमंत्र्यांनी, मुख्यमंत्री संपुर्ण पुष्टी योजना सुरू केली आहे. या योजनेचे/ची प्राथमिक उद्दिष्ट/ष्टे कोणती ?