महाराष्ट्रातील पहिला जलविद्युत प्रकल्प कोणता आहे?
महाराष्ट्रातील पहिला जलविद्युत प्रकल्प कोणता आहे?
Which is the first hydropower station in Maharashtra?
Veer
Radhanagari
Koyna
Khopoli
योग्य उत्तर पर्याय D (खोपोली / Khopoli) आहे.
सविस्तर स्पष्टीकरण:
१. खोपोली जलविद्युत केंद्र (१९१५): रायगड जिल्ह्यातील खालापूर तालुक्यात सह्याद्रीच्या पायथ्याशी असलेले 'खोपोली जलविद्युत केंद्र' हे महाराष्ट्र राज्यातील पहिले जलविद्युत केंद्र आहे. जमशेदजी टाटा यांच्या 'टाटा पॉवर'ने (Tata Hydroelectric Power Supply Company) १९१५ मध्ये वालव्हण व लोणावळा धरणांमधून बोगद्याद्वारे पाणी आणून हे केंद्र सुरू केले. या वीजनिर्मितीमुळे मुंबईतील कापड गिरण्यांना पहिली वीज मिळाली.
२. इतर जलविद्युत केंद्रांची माहिती:
- राधानगरी (भोगावती नदी, कोल्हापूर): छत्रपती शाहू महाराजांनी १९०७ मध्ये पायाभरणी केली, परंतु वीजनिर्मितीचे काम स्वातंत्र्योत्तर काळात पूर्ण झाले.
- कोयना (कोयना नदी, सातारा): महाराष्ट्रातील सर्वात मोठा जलविद्युत प्रकल्प (१९६२ मध्ये पहिला टप्पा सुरू; क्षमता: १,९६० मेगावॅट - 'महाराष्ट्राची भाग्यरेषा').
- वीर (नीरा नदी, पुणे).
३. म्हणून पहिले जलविद्युत केंद्र खोपोली हेच आहे.
The correct answer is Option D (Khopoli).
Detailed Step-by-Step Geographical Analysis:
1. Historic Milestone: The Khopoli Hydroelectric Power Station, located at the foothills of the Sahyadris in Khalapur taluka of Raigad district, was commissioned by Tata Power in 1915 as the very first hydroelectric generating plant in Maharashtra.
2. Engineering Design: Water was impounded in reservoirs on the Deccan plateau (Lonavala, Walwhan, and Shirawata) and routed through forebay penstocks dropping over 500 meters down the Bhor Ghat to drive turbines at Khopoli, powering Bombay's burgeoning textile mills and tram networks.
3. Comparison with Other Stations:
- Radhanagari (Bhogavati river, Kolhapur): Conceptualized by Rajarshi Shahu Maharaj; full hydro-generation commissioned later.
- Koyna (Satara): Commenced generation in 1962; largest hydro complex in Maharashtra with a total installed capacity of 1,960 MW ('Lifeline of Maharashtra').
- Veer (Nira river, Pune): Post-independence multipurpose dam.
या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'महाराष्ट्राची प्राकृतिक रचना: कोकण, सह्याद्री व पठार' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:
या परीक्षेचे सर्व ५,०००+ प्रश्न व मागील पेपर्स ॲपमध्ये मोफत सोडवा!
घटकनिहाय सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक आणि संपूर्ण स्पष्टीकरणासह सराव.
अत्याधुनिक तंत्रज्ञानाच्या वापरामुळे कोणत्या प्रकारची बेरोजग...
नाबार्डचा (NABARD) उपक्रम असलेला 'माय पॅड माय राईट' (My Pad...
हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा
WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा
📑 MPSC Group C Pre 2021 Paper इतर प्रश्न (More from this Paper)
संपूर्ण पेपर ➔_______ विधेयकास संसदेच्या प्रत्येक सभागृहाने विशेष बहुमताने संमत करणे बंधनकारक असते.
74 व्या घटनादुरुस्ती संदर्भात खालीलपैकी कोणती विधाने बिनचूक आहेत?
अ. या घटनादुरुस्तीनुसार नगरपालिकांच्या निवडणूकी संबंधीच्या बाबींमध्ये न्यायालयांनी हस्तक्षेप करण्यास कायद्याने बंदी आहे.
ब. पश्चिम बंगालच्या दार्जिलिंग, गोरखा पहाडी परिषदेची कार्ये व अधिकार यांना या कायद्यामुळे बाधा पोहोचणार नाही.
क. मणिपुर पहाडी क्षेत्रातील जिल्हा परिषदांची कार्ये व अधिकार यांना या कायद्यामुळे बाधा पोहोचणार नाही.
'कॅबिनेट' ह्या संज्ञेचा राज्यघटनेच्या कोणत्या कलमामध्ये उल्लेख केलेला आढळतो?
भारतीय राज्यघटनेनुसार, पुढीलपैकी कोणते मूलभूत कर्तव्य नाही?
मूलभूत अधिकारातील खाजगीपणाचा अधिकार कोणत्या कलमामध्ये समाविष्ट करण्यात आला आहे?
आर्थिक न्यायाचे तत्व हे भारतीय राज्यघटनेच्या खालीलपैकी कोणत्या दोन्ही भागात समाविष्ट केलेले आहे?
📚 महाराष्ट्राचा व भारताचा भूगोल (Geography) इतर मागील वर्षांचे प्रश्न (Related PYQs)
सर्व पहा ➔फाईव्ह आईज, या युतीमध्ये खालीलपैकी कोणत्या देशांचा समावेश होतो ?
(a) अमेरिका
(b) ब्रिटन
(c) न्युझीलंड
(d) ऑस्ट्रेलिया
(e) फ्रान्स
(f) जर्मनी
एम.एस. स्वामीनाथन यांच्याविषयी योग्य विधाने ओळखा.
(a) ते तमिळनाडु येथील रहिवासी होते.
(b) त्यांचे उच्च शिक्षण ऑक्सफर्ड विद्यापीठात झाले होते.
(c) ते कृषी विभागाचे शास्त्रज्ञ होते.
(d) ते काहीकाळ राज्यसभेचे सदस्य होते.
(e) त्यांना रॅमन मॅगसेसे पुरस्कार मिळाला होता.
महिला आरक्षण विधेयक 2023, संदर्भात खाली दिलेली विधाने विचारात घ्या.
(a) नारीशक्ती वंदन अधिनियम हे घटनात्मक विधेयक 2023 (एकशे अठ्ठावीसावे घटनादुरुस्ती विधेयक) म्हणून संसदेत सादर करण्यात आले.
(b) पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी 10 सप्टेंबर 2023 रोजी हे महिला आरक्षण विधेयक लोकसभेत सादर केले.
(c) या कायद्याद्वारे लोकसभा आणि राज्य विधानसभेच्या 30% जागा महिलांना देण्यात येणार आहेत.
(d) नव्या संसद भवनातील हे पहिलेच विधेयक आहे.
वरीलपैकी योग्य विधाने ओळखा.
मुख्यमंत्री सौर कृषी वाहिनी योजनेसंदर्भात पुढीलपैकी योग्य विधाने ओळखा.
(a) ही योजना जून, 2017 मध्ये देवेंद्र फडणवीस मुख्यमंत्री असताना सुरू केली होती.
(b) या योजनेचा मुख्य हेतु हा शेतकऱ्यांना कृषी फीडरच्या माध्यमातून वीज पुरवठा उपलब्ध करून देणे, हा आहे.
(c) या योजनेअंतर्गत शेतकऱ्यांना प्रति एकर ₹ 50,000 भाडे देण्याचा निर्णय सरकारने घेतला.
(d) 33 केव्ही उपकेंद्रापासून 10 कि.मी. पर्यंतच्या सरकारी जमिनीवर सोलार पॅनल उभारले जातात.
खालीलपैकी योग्य जोड्या जुळवा :
(a) डॉ. नितीन करमाळकर समिती - (i) महाराष्ट्रामध्ये राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण 2020 च्या अंमलबजावणीसाठी
(b) नितीन करीर समिती - (ii) महाराष्ट्र भुषण पुरस्कार वितरणावेळी झालेल्या दुर्घटनेच्या चौकशी संबंधी
(c) सुनिल पवार समिती - (iii) कांद्याचे दर का कोसळतात, याचा अभ्यास करण्यासाठी
(d) डॉ. के. कस्तुरीरंगन समिती - (iv) राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण 2020 नुसार पुर्वप्राथमिक ते पदवीपर्यंतचा अभ्यासक्रम तयार करण्यासाठी
अलीकडेच ओडिशाच्या मुख्यमंत्र्यांनी, मुख्यमंत्री संपुर्ण पुष्टी योजना सुरू केली आहे. या योजनेचे/ची प्राथमिक उद्दिष्ट/ष्टे कोणती ?