भारतातील कोणता औद्योगिक प्रदेश 'भारताचे रूर' (Ruhr of India) म्हणून ओळखला जातो?
भारतातील कोणता औद्योगिक प्रदेश 'भारताचे रूर' (Ruhr of India) म्हणून ओळखला जातो?
Which industrial region of India is known as 'Ruhr of India'?
Kolkata - Hooghly Industrial Region
Ahmedabad - Vadodara Industrial Region
Madurai - Coimbatore - Bengaluru Industrial Region
Chota Nagpur Plateau Industrial Region
योग्य उत्तर पर्याय D (छोटा नागपूर पठार औद्योगिक प्रदेश / Chota Nagpur Plateau Industrial Region) आहे.
सविस्तर स्पष्टीकरण:
१. 'रूर' (Ruhr) ची उपमा: जर्मनीतील 'रूर खोरे' (Ruhr Valley) हे दगडी कोळसा आणि लोहखनिजाच्या अफाट साठ्यांमुळे जगातील सर्वात प्रसिद्ध अवजड उद्योग केंद्र म्हणून ओळखले जाते. भारतामध्ये छोटा नागपूरचे पठार (झारखंड, पश्चिम बंगालचा काही भाग आणि ओडिशा) हे खनिज संपत्तीने अत्यंत समृद्ध असल्याने त्याला 'भारताचे रूर' (Ruhr of India) किंवा 'खनिज भांडार' म्हटले जाते.
२. खनिजांची मुबलकता: भारताच्या एकूण उत्पादनापैकी मोठ्या प्रमाणावर कोळसा (झरिया, बोकारो), उच्च प्रतीचे लोहखनिज (सिंहभूम, मयूरभंज), बॉक्साईट, मँगनीज आणि तांबे येथे आढळते.
३. प्रमुख उद्योग: जमशेदपूर (टाटा स्टील - TISCO), बोकारो (SAIL), दुर्गापूर, कुल्टी, आणि बर्नपूर यांसारखे भारतातील सर्वात मोठे लोह-पोलाद कारखाने, जड अभियांत्रिकी प्रकल्प (HEC रांची) आणि रासायनिक खते कारखाने (सिंद्री) याच प्रदेशात केंद्रित आहेत.
४. इतर प्रदेश: कोलकाता-हुगळी (ताग व अभियांत्रिकी उद्योग); अहमदाबाद-वडोदरा (सुती कापड व रसायने); बंगळुरू-कोइम्बतूर (इलेक्ट्रॉनिक्स व कापड उद्योग).
The correct answer is Option D (Chota Nagpur Plateau Industrial Region).
Detailed Step-by-Step Geographical Analysis:
1. Geomorphic Metaphor: The Ruhr Valley in Germany is globally renowned for its dense concentration of iron, steel, and heavy manufacturing founded on rich coking coal deposits. In India, the Chota Nagpur Plateau (encompassing Jharkhand, northern Odisha, and western West Bengal) is celebrated as the 'Ruhr of India' and the mineral heartland of the nation.
2. Mineral Wealth: It contains over 80% of India's coking coal reserves (Jharia, Bokaro, Karanpura) alongside world-class haematite iron ore deposits (Singhbhum, Noamundi), bauxite, manganese, and mica.
3. Industrial Concentration: Anchors premier mega-steel complexes including Jamshedpur (TISCO, est. 1907), Bokaro, Durgapur, Burnpur, together with heavy engineering (HEC Ranchi) and thermal power hubs.
4. Distractor Regions:
- Kolkata-Hooghly: Concentrated along jute processing and riverine port logistics.
- Ahmedabad-Vadodara: Dominated by textiles, petrochemicals, and pharmaceuticals.
- Madurai-Coimbatore-Bengaluru: Centered on aviation, IT hardware, textiles, and light engineering.
या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'भारताची खनिजे, ऊर्जा व उद्योग' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:
या परीक्षेचे सर्व ५,०००+ प्रश्न व मागील पेपर्स ॲपमध्ये मोफत सोडवा!
घटकनिहाय सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक आणि संपूर्ण स्पष्टीकरणासह सराव.
विकास वित्तीय संस्था (DFIs) _______ स्थापन करण्यात आल्या होत...
स्थानिक/मूळ रहिवाशांचा सन्मान करण्यासाठी खालीलपैकी कोणत्या द...
हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा
WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा
📑 MPSC Group C Pre 2021 Paper इतर प्रश्न (More from this Paper)
संपूर्ण पेपर ➔_______ विधेयकास संसदेच्या प्रत्येक सभागृहाने विशेष बहुमताने संमत करणे बंधनकारक असते.
74 व्या घटनादुरुस्ती संदर्भात खालीलपैकी कोणती विधाने बिनचूक आहेत?
अ. या घटनादुरुस्तीनुसार नगरपालिकांच्या निवडणूकी संबंधीच्या बाबींमध्ये न्यायालयांनी हस्तक्षेप करण्यास कायद्याने बंदी आहे.
ब. पश्चिम बंगालच्या दार्जिलिंग, गोरखा पहाडी परिषदेची कार्ये व अधिकार यांना या कायद्यामुळे बाधा पोहोचणार नाही.
क. मणिपुर पहाडी क्षेत्रातील जिल्हा परिषदांची कार्ये व अधिकार यांना या कायद्यामुळे बाधा पोहोचणार नाही.
'कॅबिनेट' ह्या संज्ञेचा राज्यघटनेच्या कोणत्या कलमामध्ये उल्लेख केलेला आढळतो?
भारतीय राज्यघटनेनुसार, पुढीलपैकी कोणते मूलभूत कर्तव्य नाही?
मूलभूत अधिकारातील खाजगीपणाचा अधिकार कोणत्या कलमामध्ये समाविष्ट करण्यात आला आहे?
आर्थिक न्यायाचे तत्व हे भारतीय राज्यघटनेच्या खालीलपैकी कोणत्या दोन्ही भागात समाविष्ट केलेले आहे?
📚 महाराष्ट्राचा व भारताचा भूगोल (Geography) इतर मागील वर्षांचे प्रश्न (Related PYQs)
सर्व पहा ➔फाईव्ह आईज, या युतीमध्ये खालीलपैकी कोणत्या देशांचा समावेश होतो ?
(a) अमेरिका
(b) ब्रिटन
(c) न्युझीलंड
(d) ऑस्ट्रेलिया
(e) फ्रान्स
(f) जर्मनी
एम.एस. स्वामीनाथन यांच्याविषयी योग्य विधाने ओळखा.
(a) ते तमिळनाडु येथील रहिवासी होते.
(b) त्यांचे उच्च शिक्षण ऑक्सफर्ड विद्यापीठात झाले होते.
(c) ते कृषी विभागाचे शास्त्रज्ञ होते.
(d) ते काहीकाळ राज्यसभेचे सदस्य होते.
(e) त्यांना रॅमन मॅगसेसे पुरस्कार मिळाला होता.
महिला आरक्षण विधेयक 2023, संदर्भात खाली दिलेली विधाने विचारात घ्या.
(a) नारीशक्ती वंदन अधिनियम हे घटनात्मक विधेयक 2023 (एकशे अठ्ठावीसावे घटनादुरुस्ती विधेयक) म्हणून संसदेत सादर करण्यात आले.
(b) पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी 10 सप्टेंबर 2023 रोजी हे महिला आरक्षण विधेयक लोकसभेत सादर केले.
(c) या कायद्याद्वारे लोकसभा आणि राज्य विधानसभेच्या 30% जागा महिलांना देण्यात येणार आहेत.
(d) नव्या संसद भवनातील हे पहिलेच विधेयक आहे.
वरीलपैकी योग्य विधाने ओळखा.
मुख्यमंत्री सौर कृषी वाहिनी योजनेसंदर्भात पुढीलपैकी योग्य विधाने ओळखा.
(a) ही योजना जून, 2017 मध्ये देवेंद्र फडणवीस मुख्यमंत्री असताना सुरू केली होती.
(b) या योजनेचा मुख्य हेतु हा शेतकऱ्यांना कृषी फीडरच्या माध्यमातून वीज पुरवठा उपलब्ध करून देणे, हा आहे.
(c) या योजनेअंतर्गत शेतकऱ्यांना प्रति एकर ₹ 50,000 भाडे देण्याचा निर्णय सरकारने घेतला.
(d) 33 केव्ही उपकेंद्रापासून 10 कि.मी. पर्यंतच्या सरकारी जमिनीवर सोलार पॅनल उभारले जातात.
खालीलपैकी योग्य जोड्या जुळवा :
(a) डॉ. नितीन करमाळकर समिती - (i) महाराष्ट्रामध्ये राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण 2020 च्या अंमलबजावणीसाठी
(b) नितीन करीर समिती - (ii) महाराष्ट्र भुषण पुरस्कार वितरणावेळी झालेल्या दुर्घटनेच्या चौकशी संबंधी
(c) सुनिल पवार समिती - (iii) कांद्याचे दर का कोसळतात, याचा अभ्यास करण्यासाठी
(d) डॉ. के. कस्तुरीरंगन समिती - (iv) राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण 2020 नुसार पुर्वप्राथमिक ते पदवीपर्यंतचा अभ्यासक्रम तयार करण्यासाठी
अलीकडेच ओडिशाच्या मुख्यमंत्र्यांनी, मुख्यमंत्री संपुर्ण पुष्टी योजना सुरू केली आहे. या योजनेचे/ची प्राथमिक उद्दिष्ट/ष्टे कोणती ?