"जागतिक व्यापार संघटना" (WTO) मुळे भारताला कोणत्या क्षेत्रात अधिक नुकसान/समस्या सहन करावी लागत आहे?
"जागतिक व्यापार संघटना" (WTO) मुळे भारताला कोणत्या क्षेत्रात अधिक नुकसान/समस्या सहन करावी लागत आहे?
In which sector, India is suffering more due to "WTO"?
Cultural Sector
Tourism Sector
Political Sector
Trade Related Intellectual Property Rights (TRIPs)
योग्य उत्तर पर्याय D [व्यापार संबंधित बौद्धिक संपदा हक्क (TRIPs) / Trade Related Intellectual Property Rights] आहे.
सविस्तर स्पष्टीकरण (WTO आणि भारतापुढील आव्हाने):
१. TRIPs करार: १ जानेवारी १९९५ रोजी जागतिक व्यापार संघटनेच्या (WTO) स्थापनेसोबत 'ट्रिप्स' (Trade-Related Aspects of Intellectual Property Rights) करार लागू झाला. यामध्ये पेटंट, कॉपीराइट, ट्रेडमार्क आणि भौगोलिक मानांकने (GI) यांचे जागतिक नियम ठरवण्यात आले.
२. भारताचे नुकसान व आव्हाने:
- औषध उद्योग (Pharmaceuticals): भारताचा भारतीय पेटंट कायदा १९७० हा 'प्रक्रिया पेटंट'ला (Process Patent) मान्यता देत होता, ज्यामुळे भारतीय कंपन्या परवडणाऱ्या दरात जेनेरिक औषधे (Generic medicines) तयार करत होत्या. ट्रिप्सच्या दबावाखाली २००५ मध्ये भारताला 'उत्पादन पेटंट' (Product Patent) लागू करावे लागले, ज्यामुळे बहुराष्ट्रीय औषध कंपन्यांची मक्तेदारी वाढली आणि जीवनावश्यक औषधांच्या किमती महागल्या.
- शेती आणि बियाणे (Agriculture & Seeds): बहुराष्ट्रीय कंपन्यांनी जनुकीय सुधारित (GM) बियाण्यांवर पेटंट घेतल्याने भारतीय शेतकऱ्यांना परवडणाऱ्या दरात बियाणे मिळण्यात अडचणी निर्माण झाल्या आणि पारंपारिक ज्ञान (हळद, कडुलिंब, बासमती तांदूळ) यांच्या बायो-पायरेसीचा (Bio-piracy) धोका निर्माण झाला.
३. इतर क्षेत्रे (सांस्कृतिक, पर्यटन, राजकीय) थेट WTO च्या विवादास्पद व्यापारी नियमावलीत येत नाहीत.
The correct answer is Option D (Trade Related Intellectual Property Rights - TRIPs).
Detailed Step-by-Step International Trade Analysis:
1. The TRIPs Framework: Administered by the World Trade Organization since its inception on 1 January 1995, the TRIPs Agreement establishes multilateral minimum standards for intellectual property regulation (patents, copyrights, trademarks, industrial designs).
2. India's Developmental Hardships under TRIPs:
- Pharmaceutical Sector: Under the Indian Patents Act of 1970, India recognized only 'process patents' for pharmaceuticals and agrochemicals, enabling the domestic generic industry to produce life-saving medicines at a fraction of global costs. To comply with TRIPs, India was compelled to amend its patent laws in 2005 to introduce 'product patents', extending 20-year monopolies to foreign multinational pharmaceutical conglomerates and driving up healthcare costs.
- Agricultural Sector & Food Security: Stringent plant variety protection and corporate seed patenting restrict farmers' customary rights to save, exchange, and replant seeds, while exposing native biodiversity (basmati, neem, turmeric) to foreign bio-piracy.
3. Distractors: Cultural, tourism, and purely political sectors are not principal sources of regulatory burden under WTO disciplines.
या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'परकीय व्यापार, व्यवहार तोल व आंतरराष्ट्रीय आर्थिक संस्था (Foreign Trade & BoP)' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:
भारताचा परकीय व्यापार (Foreign Trade): रचना, दिशा, प्रमुख निर्यात-आयात वस्तू व देश, परकीय व्यापार धोरण (FTP २०२३) आणि SEZ कायदा
परकीय व्यापार (Foreign Trade) हा देशाच्या आर्थिक विकासाचा इंजिन मानला जातो. यामध्ये एका देशाने जगातील इतर देशांशी केलेल्...
व्यवहार तोल (Balance of Payments - BoP): चालू खाते वि. भांडवली खाते, रुपयाची परिवर्तनीयता (तारापोर समिती) व रुपया अवमूल्यन इतिहास
व्यवहार तोल (Balance of Payments - BoP) हे एका निश्चित कालावधीत (साधारणपणे १ आर्थिक वर्षात) देशातील रहिवासी आणि उर्वरित...
आंतरराष्ट्रीय वित्तीय व व्यापार संस्था: आंतरराष्ट्रीय नाणेनिधी (IMF), जागतिक बँक गट (World Bank Group), WTO आणि ब्रिक्स बँक (NDB)
दुसऱ्या महायुद्धानंतर जागतिक आर्थिक स्थैर्य आणि पुनर्बांधणीसाठी जुलै १९४४ मध्ये अमेरिकेतील न्यू हॅम्पशायर येथील ब्रेटन व...
या परीक्षेचे सर्व ५,०००+ प्रश्न व मागील पेपर्स ॲपमध्ये मोफत सोडवा!
घटकनिहाय सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक आणि संपूर्ण स्पष्टीकरणासह सराव.
कीटकनाशके किडींच्या _______ वर परिणाम करून त्यांना विषबाधा प...
भारतात जमिनीची धूप होण्याची कारणे कोणती आहेत? (a) जंगलतोड (b...
हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा
WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा
📑 MPSC Group C Pre 2021 Paper इतर प्रश्न (More from this Paper)
संपूर्ण पेपर ➔_______ विधेयकास संसदेच्या प्रत्येक सभागृहाने विशेष बहुमताने संमत करणे बंधनकारक असते.
74 व्या घटनादुरुस्ती संदर्भात खालीलपैकी कोणती विधाने बिनचूक आहेत?
अ. या घटनादुरुस्तीनुसार नगरपालिकांच्या निवडणूकी संबंधीच्या बाबींमध्ये न्यायालयांनी हस्तक्षेप करण्यास कायद्याने बंदी आहे.
ब. पश्चिम बंगालच्या दार्जिलिंग, गोरखा पहाडी परिषदेची कार्ये व अधिकार यांना या कायद्यामुळे बाधा पोहोचणार नाही.
क. मणिपुर पहाडी क्षेत्रातील जिल्हा परिषदांची कार्ये व अधिकार यांना या कायद्यामुळे बाधा पोहोचणार नाही.
'कॅबिनेट' ह्या संज्ञेचा राज्यघटनेच्या कोणत्या कलमामध्ये उल्लेख केलेला आढळतो?
भारतीय राज्यघटनेनुसार, पुढीलपैकी कोणते मूलभूत कर्तव्य नाही?
मूलभूत अधिकारातील खाजगीपणाचा अधिकार कोणत्या कलमामध्ये समाविष्ट करण्यात आला आहे?
आर्थिक न्यायाचे तत्व हे भारतीय राज्यघटनेच्या खालीलपैकी कोणत्या दोन्ही भागात समाविष्ट केलेले आहे?
📚 भारतीय अर्थव्यवस्था (Indian Economy) इतर मागील वर्षांचे प्रश्न (Related PYQs)
सर्व पहा ➔फाईव्ह आईज, या युतीमध्ये खालीलपैकी कोणत्या देशांचा समावेश होतो ?
(a) अमेरिका
(b) ब्रिटन
(c) न्युझीलंड
(d) ऑस्ट्रेलिया
(e) फ्रान्स
(f) जर्मनी
एम.एस. स्वामीनाथन यांच्याविषयी योग्य विधाने ओळखा.
(a) ते तमिळनाडु येथील रहिवासी होते.
(b) त्यांचे उच्च शिक्षण ऑक्सफर्ड विद्यापीठात झाले होते.
(c) ते कृषी विभागाचे शास्त्रज्ञ होते.
(d) ते काहीकाळ राज्यसभेचे सदस्य होते.
(e) त्यांना रॅमन मॅगसेसे पुरस्कार मिळाला होता.
महिला आरक्षण विधेयक 2023, संदर्भात खाली दिलेली विधाने विचारात घ्या.
(a) नारीशक्ती वंदन अधिनियम हे घटनात्मक विधेयक 2023 (एकशे अठ्ठावीसावे घटनादुरुस्ती विधेयक) म्हणून संसदेत सादर करण्यात आले.
(b) पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी 10 सप्टेंबर 2023 रोजी हे महिला आरक्षण विधेयक लोकसभेत सादर केले.
(c) या कायद्याद्वारे लोकसभा आणि राज्य विधानसभेच्या 30% जागा महिलांना देण्यात येणार आहेत.
(d) नव्या संसद भवनातील हे पहिलेच विधेयक आहे.
वरीलपैकी योग्य विधाने ओळखा.
मुख्यमंत्री सौर कृषी वाहिनी योजनेसंदर्भात पुढीलपैकी योग्य विधाने ओळखा.
(a) ही योजना जून, 2017 मध्ये देवेंद्र फडणवीस मुख्यमंत्री असताना सुरू केली होती.
(b) या योजनेचा मुख्य हेतु हा शेतकऱ्यांना कृषी फीडरच्या माध्यमातून वीज पुरवठा उपलब्ध करून देणे, हा आहे.
(c) या योजनेअंतर्गत शेतकऱ्यांना प्रति एकर ₹ 50,000 भाडे देण्याचा निर्णय सरकारने घेतला.
(d) 33 केव्ही उपकेंद्रापासून 10 कि.मी. पर्यंतच्या सरकारी जमिनीवर सोलार पॅनल उभारले जातात.
खालीलपैकी योग्य जोड्या जुळवा :
(a) डॉ. नितीन करमाळकर समिती - (i) महाराष्ट्रामध्ये राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण 2020 च्या अंमलबजावणीसाठी
(b) नितीन करीर समिती - (ii) महाराष्ट्र भुषण पुरस्कार वितरणावेळी झालेल्या दुर्घटनेच्या चौकशी संबंधी
(c) सुनिल पवार समिती - (iii) कांद्याचे दर का कोसळतात, याचा अभ्यास करण्यासाठी
(d) डॉ. के. कस्तुरीरंगन समिती - (iv) राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण 2020 नुसार पुर्वप्राथमिक ते पदवीपर्यंतचा अभ्यासक्रम तयार करण्यासाठी
अलीकडेच ओडिशाच्या मुख्यमंत्र्यांनी, मुख्यमंत्री संपुर्ण पुष्टी योजना सुरू केली आहे. या योजनेचे/ची प्राथमिक उद्दिष्ट/ष्टे कोणती ?