खालीलपैकी कोणता धातू त्याच्या क्षाराच्या जलीय द्रावणातून वेगळा (निष्कर्षित) करता येत नाही?

Which of the following metal cannot be extracted from aqueous solution of its salt?

पर्याय (Options):
a
K (पोटॅशियम)

K

✓ योग्य उत्तर
b
Cu (तांबे)

Cu

c
Ag (चांदी)

Ag

d
Au (सोने)

Au

✓ अधिकृत उत्तर: पर्याय a
📝सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):

योग्य उत्तर पर्याय A [K (पोटॅशियम) / Potassium] आहे.

सविस्तर स्पष्टीकरण (विद्युत रासायनिक श्रेणी आणि धातूंचे निष्कर्षण):
१. पोटॅशियम (K) चे गुणधर्म: पोटॅशियम हा विद्युत रासायनिक श्रेणीत (Electrochemical / Reactivity Series) अत्यंत वरच्या स्थानी असलेला अतिशय क्रियाशील आणि उच्च धनप्रभारी (Highly electropositive) अल्कली धातू आहे. त्याचा मानक रिडक्शन विभव (Standard reduction potential, $E^\circ = -2.93\text{ V}$) पाण्याचे विभव ($E^\circ = -0.83\text{ V}$) पेक्षा खूप कमी (अधिक ऋण) असतो.
२. जलीय द्रावणातील अडचण: जेव्हा पोटॅशियमच्या क्षाराचे (उदा. KCl) जलीय द्रावण विद्युत अपघटनासाठी (Electrolysis) घेतले जाते, तेव्हा कॅथोडवर $K^+$ आयनांचे क्षपण होण्याऐवजी पाण्यातील $H^+$ आयनांचे क्षपण होते आणि हायड्रोजन वायू ($H_2$) मुक्त होतो. पोटॅशियम धातू जमा होत नाही.
$2H_2O + 2e^- \rightarrow H_2 + 2OH^-$
३. वितळलेले क्षार आवश्यक: त्यामुळे पोटॅशियमचे निष्कर्षण करण्यासाठी जलीय द्रावण न वापरता त्याच्या 'वितळलेल्या / द्रवरूप क्षाराचे' (Molten / fused KCl) विद्युत अपघटन करावे लागते.
४. इतर धातू (Cu, Ag, Au): हे धातू विद्युत रासायनिक श्रेणीत हायड्रोजनच्या खाली येतात (कमी क्रियाशील); त्यामुळे त्यांच्या जलीय द्रावणातून विद्युत अपघटनाने किंवा विस्थापन पद्धतीने हे धातू सहजपणे निष्कर्षित करता येतात.

The correct answer is Option A (K - Potassium).

Detailed Step-by-Step Chemistry Analysis:
1. Electrochemical Reactivity: Potassium (K) is an alkali metal located at the extreme electropositive summit of the reactivity series, exhibiting a standard reduction potential of $E^\circ = -2.93\text{ V}$.
2. Cathodic Competition with Water: In an aqueous salt solution (such as aqueous KCl), water ($H_2O$) has a substantially higher reduction potential ($E^\circ = -0.83\text{ V}$) than $K^+$ ions. Consequently, during electrolysis of an aqueous solution, water molecules are preferentially reduced at the cathode, discharging hydrogen gas ($H_2$) and hydroxide ions ($OH^-$), leaving potassium unreduced:
$2H_2O + 2e^- \rightarrow H_2\uparrow + 2OH^-$
3. Extraction Requirement: Potassium can only be extracted by molten salt electrolysis (fused anhydrous KCl and $CaCl_2$ flux) in the total absence of water.
4. Comparison with Cu, Ag, and Au: Copper ($+0.34\text{ V}$), Silver ($+0.80\text{ V}$), and Gold ($+1.50\text{ V}$) sit well below hydrogen in the electrochemical series and are easily reduced and deposited at the cathode from their aqueous salt electrolytes.

१००% मोफत डाऊनलोडGoogle Play Store

या परीक्षेचे सर्व ५,०००+ प्रश्न व मागील पेपर्स ॲपमध्ये मोफत सोडवा!

घटकनिहाय सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक आणि संपूर्ण स्पष्टीकरणासह सराव.

📖 या घटकावरील सविस्तर अभ्यास नोट्स
सर्व विषय नोट्स➔

या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'रसायनशास्त्र: आम्ल, आम्लारी, क्षार, pH स्केल, धातू, अधातू, कार्बन व बहुवारिके (Acids, Metals & Carbon)' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:

मोफत नोट्स ⏱️ 25 मि. वाचन

आम्ल, आम्लारी, क्षार, दर्शक आणि सोरेन्सनची pH स्केल (Acids, Bases, Salts & pH Scale)

आम्ल, आम्लारी, क्षार, दर्शक आणि सोरेन्सनची pH स्केल (Acids, Bases, Salts & pH Scale) या घटकामध्ये आम्ल (Acids), आम्लारी...

वाचा➔
मोफत नोट्स ⏱️ 30 मि. वाचन

धातू, अधातू, धातुकर्म (Metallurgy), संमिश्रे (Alloys) व गंज प्रतिबंधक पद्धती (Corrosion & Galvanization)

धातू, अधातू, धातुकर्म (Metallurgy), संमिश्रे (Alloys) व गंज प्रतिबंधक पद्धती (Corrosion & Galvanization) या घटकामध्ये धा...

वाचा➔
मोफत नोट्स ⏱️ 30 मि. वाचन

कार्बन व त्याची संयुगे: अपरूपे (हिरा, ग्रॅफाइट, फुलेरिन), हायड्रोकार्बन्स, बहुवारिके व दैनंदिन रसायनशास्त्र

कार्बन व त्याची संयुगे: अपरूपे (हिरा, ग्रॅफाइट, फुलेरिन), हायड्रोकार्बन्स, बहुवारिके व दैनंदिन रसायनशास्त्र या घटकामध्ये...

वाचा➔

हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा

WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा

📑 MPSC Group C Pre 2021 Paper इतर प्रश्न (More from this Paper)

संपूर्ण पेपर ➔
1

विजय गोखले यांची भारताच्या परराष्ट्र सचिव म्हणून नुकतीच नेमणूक करण्यात आली आहे. त्यांच्या संदर्भात खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे?

उत्तर पहा ➔
2

भारतीय संविधानाच्या कोणत्या अनुच्छेदानुसार मंत्री परिषद लोकसभेला उत्तरदायी असते?

उत्तर पहा ➔
3

केन्द्र व राज्य लोकसेवा आयोगाची स्थापना भारतीय राज्यघटनेतील कोणत्या कलमान्वये करण्यात आलेली आहे?

उत्तर पहा ➔
4

खालील विधाने लक्षात घ्या:

अ. एम. सी. सेटलवाड हे भारताचे पहिले महान्यायवादी होते.
ब. महान्यायप्रतिनिधीस भारताच्या सर्व न्यायालयांत उपस्थित राहण्याचा अधिकार आहे.
क. महान्यायप्रतिनिधी संसदेच्या दोन्ही सभागृहांच्या कामकाजात सहभागी होतो. त्याला तेथे बोलणे व मत देण्याचा अधिकार आहे.

वरीलपैकी कोणते/कोणती विधान/विधाने चूक आहे/आहेत?

उत्तर पहा ➔
5

संसदेने पक्षांतरबंदी कायदा कोणत्या घटनादुरुस्ती अधिनियमानुसार संमत केला आहे?

उत्तर पहा ➔
6

कोणत्या घटनादुरुस्तीद्वारे मूलभूत कर्तव्यांचा भारतीय राज्यघटनेत समावेश करण्यात आला?

उत्तर पहा ➔