भारतात जमिनीची धूप होण्याची कारणे कोणती आहेत?
(a) जंगलतोड
(b) गवताळ प्रदेशांचा नाश
(c) स्थलांतरित शेती (झूम शेती)
(d) शेती करण्याच्या चुकीच्या पद्धती
भारतात जमिनीची धूप होण्याची कारणे कोणती आहेत? (a) जंगलतोड (b) गवताळ प्रदेशांचा नाश (c) स्थलांतरित शेती (झूम शेती) (d) शेती करण्याच्या चुकीच्या पद्धती
What are the causes of soil erosion in India? (a) Deforestation (b) Destruction of grasslands (c) Shifting agriculture (d) Wrong methods of cultivation
Only (a)
(a) and (b)
(b), (c) and (d)
All the above
योग्य उत्तर पर्याय D (वरील सर्व / All the above) आहे.
सविस्तर स्पष्टीकरण (मृदा धूप होण्याची कारणे):
भारतात जल आणि वायूद्वारे मृदेचा सुपीक वरचा थर वाहून जाण्यामागे (Soil Erosion) खालील चारही मानवनिर्मित व पर्यावरणीय घटक थेट जबाबदार आहेत:
१. (a) जंगलतोड (Deforestation): झाडांची मुळे मातीचे कण घट्ट धरून ठेवतात. अनिर्बंध वृक्षतोडीमुळे जमिनीवरील आवरण नष्ट होते आणि मुसळधार पावसामुळे माती सहज वाहून जाते.
२. (b) कुरणांचा नाश व अतिचराई (Destruction of grasslands / Overgrazing): जनावरांच्या अनिर्बंध चराईमुळे गवताचे आच्छादन संपते आणि जनावरांच्या खुरांमुळे माती सैल होऊन तिची धूप वेगाने होते.
३. (c) स्थलांतरित शेती (Shifting cultivation / झूम शेती): ईशान्य भारतात जंगले जाळून शेती केली जाते; दोन-तीन वर्षांनी जमीन सोडून दिल्याने उघडी पडलेली माती पावसाच्या पाण्याने वाहून जाते.
४. (d) शेतीची चुकीची पद्धत (Wrong methods of cultivation): उताराच्या दिशेने समांतर नांगरणी करणे (Ploughing along the slope instead of contour ploughing), अयोग्य पीक फेरपालट आणि जमिनीला विश्रांती न देणे यांमुळे धूप मोठ्या प्रमाणावर वाढते.
म्हणून (a), (b), (c) आणि (d) ही सर्व कारणे अचूक आहेत.
The correct answer is Option D (All the above).
Detailed Step-by-Step Geographical Analysis:
Soil erosion across the Indian subcontinent is driven by an interplay of anthropogenic and physiographic forces. All four listed factors are textbook contributors:
1. Deforestation (a): Stripping forest canopies and vegetative undergrowth destroys root networks that bind soil particles, exposing topsoil to torrential sheet and gully erosion.
2. Destruction of Grasslands / Overgrazing (b): Trampling by livestock and depletion of grassland cover pulverizes the topsoil, rendering it susceptible to severe wind and runoff erosion.
3. Shifting Cultivation / Jhum (c): Slash-and-burn cycles practiced in northeastern hilly tracts leave undulating slopes deforested and barren, triggering massive sediment loss.
4. Defective Agricultural Methods (d): Tilling down slope lines instead of contour bunding, lack of cover cropping, and monoculture deplete organic humus, exacerbating accelerated erosion.
या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'भारताची शेती, प्रमुख पिके व कृषी प्रदेश' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:
या परीक्षेचे सर्व ५,०००+ प्रश्न व मागील पेपर्स ॲपमध्ये मोफत सोडवा!
घटकनिहाय सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक आणि संपूर्ण स्पष्टीकरणासह सराव.
"जागतिक व्यापार संघटना" (WTO) मुळे भारताला कोणत्या क्षेत्रात...
झूलॉजिकल सर्व्हे ऑफ इंडियाच्या (ZSI) संचालक म्हणून कोणाची नि...
हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा
WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा
📑 MPSC Group C Pre 2021 Paper इतर प्रश्न (More from this Paper)
संपूर्ण पेपर ➔_______ विधेयकास संसदेच्या प्रत्येक सभागृहाने विशेष बहुमताने संमत करणे बंधनकारक असते.
74 व्या घटनादुरुस्ती संदर्भात खालीलपैकी कोणती विधाने बिनचूक आहेत?
अ. या घटनादुरुस्तीनुसार नगरपालिकांच्या निवडणूकी संबंधीच्या बाबींमध्ये न्यायालयांनी हस्तक्षेप करण्यास कायद्याने बंदी आहे.
ब. पश्चिम बंगालच्या दार्जिलिंग, गोरखा पहाडी परिषदेची कार्ये व अधिकार यांना या कायद्यामुळे बाधा पोहोचणार नाही.
क. मणिपुर पहाडी क्षेत्रातील जिल्हा परिषदांची कार्ये व अधिकार यांना या कायद्यामुळे बाधा पोहोचणार नाही.
'कॅबिनेट' ह्या संज्ञेचा राज्यघटनेच्या कोणत्या कलमामध्ये उल्लेख केलेला आढळतो?
भारतीय राज्यघटनेनुसार, पुढीलपैकी कोणते मूलभूत कर्तव्य नाही?
मूलभूत अधिकारातील खाजगीपणाचा अधिकार कोणत्या कलमामध्ये समाविष्ट करण्यात आला आहे?
आर्थिक न्यायाचे तत्व हे भारतीय राज्यघटनेच्या खालीलपैकी कोणत्या दोन्ही भागात समाविष्ट केलेले आहे?
📚 महाराष्ट्राचा व भारताचा भूगोल (Geography) इतर मागील वर्षांचे प्रश्न (Related PYQs)
सर्व पहा ➔फाईव्ह आईज, या युतीमध्ये खालीलपैकी कोणत्या देशांचा समावेश होतो ?
(a) अमेरिका
(b) ब्रिटन
(c) न्युझीलंड
(d) ऑस्ट्रेलिया
(e) फ्रान्स
(f) जर्मनी
एम.एस. स्वामीनाथन यांच्याविषयी योग्य विधाने ओळखा.
(a) ते तमिळनाडु येथील रहिवासी होते.
(b) त्यांचे उच्च शिक्षण ऑक्सफर्ड विद्यापीठात झाले होते.
(c) ते कृषी विभागाचे शास्त्रज्ञ होते.
(d) ते काहीकाळ राज्यसभेचे सदस्य होते.
(e) त्यांना रॅमन मॅगसेसे पुरस्कार मिळाला होता.
महिला आरक्षण विधेयक 2023, संदर्भात खाली दिलेली विधाने विचारात घ्या.
(a) नारीशक्ती वंदन अधिनियम हे घटनात्मक विधेयक 2023 (एकशे अठ्ठावीसावे घटनादुरुस्ती विधेयक) म्हणून संसदेत सादर करण्यात आले.
(b) पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी 10 सप्टेंबर 2023 रोजी हे महिला आरक्षण विधेयक लोकसभेत सादर केले.
(c) या कायद्याद्वारे लोकसभा आणि राज्य विधानसभेच्या 30% जागा महिलांना देण्यात येणार आहेत.
(d) नव्या संसद भवनातील हे पहिलेच विधेयक आहे.
वरीलपैकी योग्य विधाने ओळखा.
मुख्यमंत्री सौर कृषी वाहिनी योजनेसंदर्भात पुढीलपैकी योग्य विधाने ओळखा.
(a) ही योजना जून, 2017 मध्ये देवेंद्र फडणवीस मुख्यमंत्री असताना सुरू केली होती.
(b) या योजनेचा मुख्य हेतु हा शेतकऱ्यांना कृषी फीडरच्या माध्यमातून वीज पुरवठा उपलब्ध करून देणे, हा आहे.
(c) या योजनेअंतर्गत शेतकऱ्यांना प्रति एकर ₹ 50,000 भाडे देण्याचा निर्णय सरकारने घेतला.
(d) 33 केव्ही उपकेंद्रापासून 10 कि.मी. पर्यंतच्या सरकारी जमिनीवर सोलार पॅनल उभारले जातात.
खालीलपैकी योग्य जोड्या जुळवा :
(a) डॉ. नितीन करमाळकर समिती - (i) महाराष्ट्रामध्ये राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण 2020 च्या अंमलबजावणीसाठी
(b) नितीन करीर समिती - (ii) महाराष्ट्र भुषण पुरस्कार वितरणावेळी झालेल्या दुर्घटनेच्या चौकशी संबंधी
(c) सुनिल पवार समिती - (iii) कांद्याचे दर का कोसळतात, याचा अभ्यास करण्यासाठी
(d) डॉ. के. कस्तुरीरंगन समिती - (iv) राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण 2020 नुसार पुर्वप्राथमिक ते पदवीपर्यंतचा अभ्यासक्रम तयार करण्यासाठी
अलीकडेच ओडिशाच्या मुख्यमंत्र्यांनी, मुख्यमंत्री संपुर्ण पुष्टी योजना सुरू केली आहे. या योजनेचे/ची प्राथमिक उद्दिष्ट/ष्टे कोणती ?