Question 1

खालीलपैकी कोणते मूलद्रव्य जपान मधील मिनामाटा या साथीच्या रोगासाठी कारणीभूत होते?

Accepted Answer

योग्य उत्तर पर्याय (d) Hg (पारा / Mercury) आहे. मिनामाटा हा मज्जासंस्थेचा (Neurological) गंभीर आजार असून तो मिथाईल मर्क्युरीच्या (Methylmercury) तीव्र विषबाधेमुळे होतो. १९५६ मध्ये जपानमधील कुमामोटो प्रांतातील मिनामाटा उपसागराच्या किनाऱ्यावर 'चिसो कॉर्पोरेशन' (Chisso Corporation) या रासायनिक कारखान्यातून सोडण्यात आलेले पाऱ्याचे सांडपाणी माशांच्या व इतर सागरी जीवांच्या शरीरात साचले (Bioaccumulation). हे विषारी मासे खाल्ल्यामुळे स्थानिक लोकांमध्ये मज्जासंस्था निकामी होणे, हातपाय सुन्न होणे आणि अंधत्व येणे अशी गंभीर लक्षणे दिसून आली.

Question 2

खालीलपैकी कोणत्या घटनादुरुस्तीनुसार देशाचे सार्वभौमत्व आणि एकात्मता यांच्या रक्षणासाठी नागरिकांच्या मूलभूत हक्कांवर बंधने घालण्यात आली?

Accepted Answer

योग्य उत्तर पर्याय (b) १६ वी घटनादुरुस्ती (1963) आहे. राष्ट्रीय एकात्मता परिषदेच्या (National Integration Committee) शिफारशींवरून १६ व्या घटनादुरुस्ती कायदा, १९६३ द्वारे भारतीय संविधानाच्या कलम १९ (२), १९ (३) आणि १९ (४) मध्ये सुधारणा करण्यात आली. या दुरुस्तीनुसार भारताचे 'सार्वभौमत्व आणि एकात्मता' (Sovereignty and Integrity of India) अबाधित राखण्यासाठी नागरिकांच्या भाषण व अभिव्यक्ती स्वातंत्र्य, शांततापूर्ण एकत्र येणे आणि संस्था/संघटना स्थापन करणे या मूलभूत हक्कांवर वाजवी बंधने (Reasonable Restrictions) घालण्याचे अधिकार संसदेला देण्यात आले.

Question 3

राज्यघटनेच्या भाग XVII अंतर्गत सर्व नऊ कलमे कोणती आहेत?

Accepted Answer

योग्य उत्तर पर्याय (d) कलम 343 ते 351 आहे. भारतीय राज्यघटनेचा भाग १७ हा 'अधिकृत भाषा' (Official Language) या विषयी असून त्यामध्ये कलम ३४३ ते ३५१ या ९ कलमांचा समावेश आहे: • प्रकरण १ (संघाची भाषा): कलम ३४३-३४४ • प्रकरण २ (प्रादेशिक भाषा): कलम ३४५-३४७ • प्रकरण ३ (न्यायालयीन भाषा): कलम ३४८-३४९ • प्रकरण ४ (विशेष निर्देश): कलम ३५०, ३५०A, ३५०B, ३५१.

Question 4

भारतीय संविधानाच्या कलम 154 प्रमाणे राज्याची कार्यकारी सत्ता _________ यांच्याकडे देण्यात आली आहे.

Accepted Answer

योग्य उत्तर पर्याय (c) राज्यपाल आहे. राज्यघटनेच्या कलम १५४(१) नुसार राज्याची कार्यकारी सत्ता ही राज्यपालांच्या अंगी निहित असते आणि ते या सत्तेचा वापर संविधानानुसार स्वतः किंवा आपल्या अधीनस्थ अधिकाऱ्यांमार्फत करतात. राज्यपाल हे राज्याचे घटनात्मक/नामधारी प्रमुख (De jure head) असतात, तर मुख्यमंत्री व मंत्रिमंडळ हे वास्तविक प्रमुख (De facto head) असतात.

Question 5

खालील जोड्या जुळवा: (a) बंदी प्रत्यक्षीकरण → (i) खटला कनिष्ठ न्यायालयाकडून वरिष्ठ न्यायालयाकडे हस्तांतरित करणे (b) परमादेश → (ii) पदाची कायदेशीरता तपासणे (c) अधिकार पृच्छा → (iii) अधिकाऱ्यास कार्य करण्याचा आदेश देणे (d) उत्प्रेक्षण → (iv) अटकेची कायदेशीरता तपासणे

Accepted Answer

योग्य उत्तर पर्याय (b) (iv), (iii), (ii), (i) आहे. संविधानातील प्राधिलेख (Writs - कलम ३२ व २२६): (a) बंदी प्रत्यक्षीकरण (Habeas Corpus) = बेकायदेशीर अटकेची कायदेशीरता तपासणे (iv) (b) परमादेश (Mandamus) = सार्वजनिक अधिकाऱ्याला वैधानिक कर्तव्य पाळण्याचा आदेश देणे (iii) (c) अधिकार पृच्छा (Quo Warranto) = सार्वजनिक पदाच्या दाव्याची कायदेशीरता तपासणे (ii) (d) उत्प्रेक्षण (Certiorari) = कनिष्ठ न्यायालयाकडून खटला वरिष्ठ न्यायालयाकडे हस्तांतरित करणे/रद्द करणे (i).

Question 6

भारतीय राज्यघटनेच्या कलम 243 E प्रमाणे प्रत्येक ग्रामपंचायत ती त्या वेळी अंमलात असलेल्या कोणत्याही कायद्यान्वये ती तत्पूर्वीच विसर्जित झाली नसेल तर, _________ पाच वर्षांपर्यंत अस्तित्वात राहील.

Accepted Answer

योग्य उत्तर पर्याय (c) तिच्या निवडणुकीनंतरच्या पहिल्या बैठकीसाठी नियत केलेल्या दिनांकापासून आहे. संविधानाच्या कलम २४३ E (१) नुसार प्रत्येक पंचायत (ग्रामपंचायत) विसर्जित झाली नाही तर तिच्या निवडणुकीनंतरच्या पहिल्या बैठकीसाठी नियत केलेल्या दिनांकापासून बरोबर पाच वर्षांपर्यंत अस्तित्वात राहते. पाच वर्षे पूर्ण होण्यापूर्वी पंचायत विसर्जित झाल्यास ६ महिन्यांच्या आत फेरनिवडणूक घेणे बंधनकारक असते.

Question 7

कोणत्या समितीच्या शिफारशीनुसार मूलभूत कर्तव्यांचा समावेश करण्यात आला?

Accepted Answer

योग्य उत्तर पर्याय (c) स्वर्ण सिंग समिती आहे. सरदार स्वर्ण सिंग समितीच्या (१९७६) शिफारशींनुसार ४२ व्या घटनादुरुस्ती कायदा, १९७६ द्वारे संविधानात 'भाग IV-A' आणि 'कलम ५१A' जोडून १० मूलभूत कर्तव्यांचा (Fundamental Duties) समावेश करण्यात आला. ही संकल्पना तत्कालीन सोव्हिएत युनियनच्या (USSR) राज्यघटनेवरून घेण्यात आली होती.

Question 8

खालीलपैकी कोणते काम ग्रामसेवकाचे नाही?

Accepted Answer

योग्य उत्तर पर्याय (d) यापैकी नाही आहे. ग्रामसेवक हा ग्रामपंचायतीचा सचिव व प्रशासकीय प्रमुख असतो. ग्रामपंचायत निधीचा योग्य विनियोग व हिशोब ठेवणे, ग्रामसभेचे इतिवृत्त व अहवाल तयार करणे आणि स्थानिक करवसुली करणे ही सर्व ग्रामसेवकाची वैधानिक कर्तव्ये आहेत.

Question 9

कोणत्या घटनादुरुस्तीन्वये 11 वे मूलभूत कर्तव्य यादीत नंतर समाविष्ट केले गेले? (51A(K))

Accepted Answer

योग्य उत्तर पर्याय (d) 86 वी घटनादुरुस्ती कायदा - 2002 आहे. ८६ व्या घटनादुरुस्तीने शिक्षणाशी संबंधित तीन महत्त्वपूर्ण बदल केले: १. कलम २१A अंतर्गत ६ ते १४ वयोगटातील बालकांसाठी प्राथमिक शिक्षण मूलभूत हक्क बनवला; २. कलम ४५ मधील मार्गदर्शक तत्त्व सुधारले; ३. कलम ५१A(k) अन्वये 'आपल्या ६ ते १४ वयोगटातील पाल्याला शिक्षणाची संधी उपलब्ध करून देणे हे प्रत्येक पालकाचे कर्तव्य असेल' हे ११ वे मूलभूत कर्तव्य संविधानात जोडले.

Question 10

2021 च्या ब्रिक्स फिल्म फेस्टिवल मध्ये खालीलपैकी कोणाला उत्कृष्ट पुरुष अभिनेत्याचा पुरस्कार मिळाला?

Accepted Answer

योग्य उत्तर पर्याय (d) धनुष आहे. नोव्हेंबर २०२१ मध्ये ५२ व्या आंतरराष्ट्रीय चित्रपट महोत्सवासोबत (IFFI, गोवा) आयोजित करण्यात आलेल्या ६ व्या ब्रिक्स चित्रपट महोत्सवात (6th BRICS Film Festival) दाक्षिणात्य अभिनेता धनुष याला 'असुरन' (Asuran) या तमिळ चित्रपटातील प्रभावी अभिनयासाठी 'सर्वोत्कृष्ट पुरुष अभिनेता' (Best Actor - Male) पुरस्कार प्रदान करण्यात आला.

Question 11

2022 सालचे प्रतिष्ठित बोल्ट्झमन पदक प्राप्त करणारे पहिले भारतीय भौतिकशास्त्रज्ञ कोण आहेत?

Accepted Answer

योग्य उत्तर पर्याय (a) प्रोफेसर दीपक धर आहे. सांख्यिकीय भौतिकशास्त्रातील (Statistical Physics) मूलभूत योगदानासाठी IISER पुण्याचे प्रख्यात भौतिकशास्त्रज्ञ प्रा. दीपक धर हे २०२२ चे प्रतिष्ठित 'बोल्ट्झमन पदक' (Boltzmann Medal) मिळवणारे पहिले भारतीय शास्त्रज्ञ ठरले. त्यांनी हे पदक अमेरिकन शास्त्रज्ञ जॉन जे. हॉपफिल्ड (John J. Hopfield) यांच्यासोबत विभागून स्वीकारले.

Question 12

टोकियो 2020 (प्रत्यक्षात ऑगस्ट-सप्टेंबर 2021 मध्ये झालेल्या) पॅरालिम्पिक गेम्स मध्ये दोन पदके जिंकणारी पहिली भारतीय महिला कोण आहे?

Accepted Answer

योग्य उत्तर पर्याय (a) अवनी लेखरा आहे. राजस्थानच्या पॅरा-नेमबाज अवनी लेखराने टोकियो २०२० पॅरालिम्पिकमध्ये १० मीटर एअर रायफल स्टँडिंग SH1 प्रकारात 'सुवर्णपदक' आणि ५० मीटर रायफल ३ पोझिशन्स SH1 प्रकारात 'कांस्यपदक' जिंकले. एकाच पॅरालिम्पिक स्पर्धेत दोन पदके जिंकणारी ती पहिली भारतीय महिला खेळाडू ठरली.

Question 13

येरवडा मध्यवर्ती कारागृहातील कैद्यांसाठी 2022 मध्ये कोणती ऋण योजना प्रायोगिक तत्वावर सुरू करण्यात आली?

Accepted Answer

योग्य उत्तर पर्याय (d) जिव्हाळा योजना आहे. महाराष्ट्र राज्य सहकारी बँक (MSCB) आणि महाराष्ट्र कारागृह विभाग यांनी १ मे २०२२ रोजी पुण्यातील येरवडा मध्यवर्ती कारागृहातून कैद्यांसाठी 'जिव्हाळा' ही प्रायोगिक कर्ज योजना सुरू केली. या योजनेअंतर्गत ३ वर्षांपेक्षा जास्त शिक्षा भोगणाऱ्या कैद्यांना त्यांच्या कुटुंबाच्या निर्वाहासाठी व कायदेशीर खर्चासाठी ₹५०,००० पर्यंत विनातारण वैयक्तिक कर्ज दिले जाते.

Question 14

ग्लोबल ऑब्झर्वेटरी ऑन डोनेशन ॲन्ड ट्रान्सप्लटेशन (GODT) या संस्थेच्या 2021 च्या अहवालानुसार अवयवदान आणि प्रत्यारोपणामध्ये भारताचा जगात _________ क्रमांक आहे.

Accepted Answer

योग्य उत्तर पर्याय (c) तृतीय आहे. Global Observatory on Donation and Transplantation (GODT) च्या २०२१ च्या जागतिक अहवालानुसार अवयवदान आणि अवयव प्रत्यारोपणाच्या (Organ Transplantation) एकूण वार्षिक संख्येमध्ये भारताने जगात तिसरा क्रमांक पटकावला. या क्रमवारीत अमेरिका पहिल्या आणि चीन दुसऱ्या क्रमांकावर आहे.

Question 15

'बियॉन्ड पॉसिबल' या पुस्तकाचे लेखक कोण आहेत?

Accepted Answer

योग्य उत्तर पर्याय (b) निम्सदाई पुर्जा आहे. नेपाळी वंशाचे गिर्यारोहक आणि ब्रिटीश विशेष दलाचे (Gurkha/SBS) माजी सैनिक निर्मल 'निम्स' पुर्जा (Nirmal 'Nims' Purja) यांनी जगातील ८,००० मीटरपेक्षा जास्त उंचीची सर्व १४ शिखरे अवघ्या ६ महिने ६ दिवसांत सर करण्याचा जागतिक विक्रम केला. या मोहिमेवर त्यांनी 'Beyond Possible: One Soldier, Fourteen Peaks — My Life in the Death Zone' हे प्रसिद्ध पुस्तक लिहिले.

Question 16

खालीलपैकी कोणता पर्याय अमृत सरोवर मोहीमेशी संबंधित आहे?

Accepted Answer

योग्य उत्तर पर्याय (a) जल संधारण (Water Conservation) आहे. देशाच्या स्वातंत्र्याच्या अमृत महोत्सवाचा भाग म्हणून २४ एप्रिल २०२२ रोजी (राष्ट्रीय पंचायती राज दिनी) पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी 'मिशन अमृत सरोवर' सुरू केले. या मोहिमेचा उद्देश देशातील प्रत्येक जिल्ह्यात किमान ७५ अमृत सरोवरांची (तलाव/जलाशय) निर्मिती व पुनरुज्जीवन करून भूजल पातळी वाढवणे आणि पावसाच्या पाण्याचे संधारण करणे हा आहे.

Question 17

'मुख्यमंत्री तीर्थयात्रा योजने' बाबत खालीलपैकी, कोणती विधाने बिनचूक आहेत? (a) ही योजना 2018 मध्ये दिल्ली सरकारने सुरू केली. (b) भारताचा कोणताही नागरिक या योजनेचा लाभ घेऊ शकतो. (c) या योजनेअंतर्गत भेट द्यावयाच्या तीर्थस्थळांच्या यादीमध्ये अयोध्येचा नुकताच समावेश करण्यात आला आहे.

Accepted Answer

योग्य उत्तर पर्याय (b) फक्त (a) व (c) आहे. • विधान (a) सत्य: दिल्ली सरकारने ज्येष्ठ नागरिकांसाठी मोफत तीर्थयात्रा घडवून आणण्यासाठी २०१८ मध्ये ही योजना सुरू केली. • विधान (b) असत्य: या योजनेचा लाभ केवळ दिल्लीतील स्थानिक रहिवासी असणाऱ्या ६० वर्षे किंवा त्याहून अधिक वयाच्या नागरिकांनाच मिळतो; हा लाभ भारतातील सर्व नागरिकांसाठी खुला नाही. • विधान (c) सत्य: दिल्ली मंत्रिमंडळाने या योजनेतील अधिकृत तीर्थस्थळांच्या यादीत अयोध्येचा (श्रीराम लल्ला दर्शन) समावेश केला आहे.

Question 18

योग्य कथन/ने ओळखा. (भारत - मध्य एशियाच्या शिखर परिषद) (a) पहिली भारत - मध्य एशिया शिखर परिषद जानेवारी, 2022 मध्ये आयोजित करण्यात आली. (b) ताजाकिस्तान, उझ्बेकीस्तान ही गणराज्ये या शिखर परिषदेत उपस्थित होती.

Accepted Answer

योग्य उत्तर पर्याय (c) (a) व (b) दोन्ही आहे. • विधान (a) सत्य: पहिली ऐतिहासिक भारत-मध्य आशिया शिखर परिषद २७ जानेवारी २०२२ रोजी पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या अध्यक्षतेखाली आभासी (Virtual) स्वरूपात आयोजित करण्यात आली. • विधान (b) सत्य: या परिषदेत मध्य आशियातील सर्व ५ देशांचे राष्ट्राध्यक्ष उपस्थित होते: कझाकस्तान, किर्गिझस्तान, ताजिकिस्तान, तुर्कमेनिस्तान आणि उझबेकिस्तान.

Question 19

मे 2022 मध्ये नीती आयोगाच्या उपाध्यक्षपदी खालीलपैकी कोणाची नियुक्ती करण्यात आली?

Accepted Answer

योग्य उत्तर पर्याय (d) सुमन के बेरी आहे. १ मे २०२२ रोजी डॉ. राजीव कुमार यांच्या राजीनाम्यानंतर प्रसिद्ध अर्थतज्ज्ञ डॉ. सुमन के. बेरी यांची केंद्र सरकारने नीती आयोगाचे (NITI Aayog) तिसरे उपाध्यक्ष म्हणून नियुक्ती केली. त्यांनी यापूर्वी NCAER चे महासंचालक म्हणूनही काम पाहिले आहे.

Question 20

'हानीकारक कायदे हटवा, सशक्त करणारे कायदे बनवा' ही कोणत्या दिवसाची थीम आहे?

Accepted Answer

योग्य उत्तर पर्याय (a) शून्य भेदभाव दिवस आहे. १ मार्च २०२२ रोजी संयुक्त राष्ट्रसंघाच्या UNAIDS द्वारे साजरा करण्यात आलेल्या 'शून्य भेदभाव दिनाची' (Zero Discrimination Day 2022) अधिकृत संकल्पना 'Remove laws that harm, create laws that empower' (हानीकारक कायदे हटवा, सशक्त करणारे कायदे बनवा) ही होती.

MPSC Group C Prelims (2022) प्रश्नपत्रिका व उत्तरे

तलाठी भरती व MPSC गट क सर्व पदे पूर्व सराव परीक्षा 2026

प्रश्न व अधिकृत उत्तरे (Questions & Answers)

📑इतर वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (Related Previous Papers)

MPSC Group C Prelims 2025 Paper

MPSC Group C Prelims 2024 Paper

Mira Bhayandar Police Bharti Paper 2024

Mumbai City Police 2024 (12/01/2025)

MPSC Group C Prelims 2023 Paper

MPSC Group C Pre 2021 Paper

मोफत सराव पेपर्स

📲स्पर्धा परीक्षा कम्युनिटी

तलाठी भरती व MPSC गट क सर्व पदे पूर्व सराव परीक्षा 2026