खालीलपैकी कोणते भारतातील लोकसंख्या विस्फोटाचे कारण नाही?
(a) निरक्षरता (b) विवाहाची सार्वत्रिकता
(c) एकत्र कुटुंब पद्धती (d) राहणीमानातील सुधारणा
खालीलपैकी कोणते भारतातील लोकसंख्या विस्फोटाचे कारण नाही? (a) निरक्षरता (b) विवाहाची सार्वत्रिकता (c) एकत्र कुटुंब पद्धती (d) राहणीमानातील सुधारणा
Which of the following is not the reason for Population Explosion in India? (a) Illiteracy (b) The Universalization of Marriage (c) Joint Family System (d) Upliftment in Life Style
(a) and (b)
(c) and (d)
(a), (b), (c)
(d) Only
योग्य उत्तर पर्याय D [(d) फक्त / only (d)] आहे.
सविस्तर स्पष्टीकरण (लोकसंख्या विस्फोटाची कारणे व परिणाम):
१. लोकसंख्या विस्फोटाची प्रमुख कारणे (Causes of High Birth Rate):
- (a) निरक्षरता: कुटुंब नियोजनाच्या साधनांविषयी अज्ञानामुळे जन्मदर वाढतो.
- (b) विवाहाची सार्वत्रिकता व बालविवाह: भारतात विवाह हा धार्मिक संस्कार मानून सर्वांना बंधनकारक मानला गेला आहे, तसेच कमी वयात विवाह झाल्याने पुनरुत्पादन काळ वाढतो.
- (c) एकत्र कुटुंब पद्धती: मुलांच्या संगोपनाची जबाबदारी संपूर्ण कुटुंबावर विभागली जात असल्याने अधिक मुलांना जन्म देण्यास प्रोत्साहन मिळते.
- याशिवाय अंधश्रद्धा, वंशाला दिवा हवा ही भावना, दारिद्र्य ही अन्य कारणे आहेत.
२. राहणीमानातील सुधारणा (Upliftment in Life Style) हे कारण का नाही?:
- जेव्हा लोकांचे राहणीमान उंचावते आणि आर्थिक विकास होतो, तेव्हा शिक्षणाचा प्रसार होतो, मुलांचे संगोपन खर्चिक बनते आणि लोक 'लहान कुटुंब सुखी कुटुंब' या तत्त्वाकडे वळतात. परिणामी जन्मदर घटतो.
- त्यामुळे राहणीमानातील सुधारणा हे लोकसंख्या नियंत्रणाचे कारण आहे, लोकसंख्या विस्फोटाचे नाही.
म्हणून (d) हे लोकसंख्या विस्फोटाचे कारण नाही. पर्याय D अचूक आहे.
The correct answer is Option D (only (d)).
Detailed Step-by-Step Demographic Transition Analysis:
1. Drivers of India's Population Explosion:
- (a) Illiteracy: Low female literacy correlates directly with higher Total Fertility Rates (TFR) and inadequate contraceptive awareness.
- (b) Universalization of Marriage: Cultural ubiquity of marriage coupled with early marriage age maximizes the reproductive window.
- (c) Joint Family System: Socializes child-rearing costs across the extended family, dampening the perceived economic burden of large families.
2. Impact of Living Standard Upliftment (Statement d): Demographic economic theory dictates that rising living standards, urbanization, and lifestyle upliftment elevate the opportunity cost of rearing children, driving down fertility rates toward replacement level.
Hence, upliftment in lifestyle is NOT a cause of population explosion.
या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'दारिद्र्य, बेरोजगारी व मानवी विकास (Poverty, Unemployment & Human Development)' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:
दारिद्र्य संकल्पना, मोजमाप पद्धती, दारिद्र्य रेषा व सर्व तज्ज्ञ समित्या (दांडेकर-रथ ते तेंडुलकर व रंगराजन)
Topic 61: दारिद्र्य व बेरोजगारी Note ID: 125 दारिद्र्य संकल्पना, मोजमाप पद्धती, दारिद्र्य रेषा व सर्व तज्ज्ञ समित्या निर...
बेरोजगारी: प्रकार, मोजमाप पद्धती (UPS, UPSS, CWS, CDS), PLFS अहवाल व प्रमुख राष्ट्रीय रोजगार योजना
Topic 61: दारिद्र्य व बेरोजगारी Note ID: 126 बेरोजगारी: संकल्पना, सर्व प्रकार, मोजमाप पद्धती (UPS, UPSS, CWS, CDS) व PLF...
मानवी विकास निर्देशांक (HDI): ३ आयाम, ४ निर्देशक, असमानता समायोजित IHDI, GII व भारतातील कल्याणकारी धोरणे
Topic 61: दारिद्र्य व बेरोजगारी Note ID: 127 मानवी विकास निर्देशांक (HDI): ३ आयाम, ४ निर्देशक, IHDI, GII व भारतातील कल्य...
या परीक्षेचे सर्व ५,०००+ प्रश्न व मागील पेपर्स ॲपमध्ये मोफत सोडवा!
घटकनिहाय सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक आणि संपूर्ण स्पष्टीकरणासह सराव.
भारतीय लोक आपल्या देशाचे प्रशासन किती उत्तम प्रकारे चालवू शक...
खालीलपैकी कोणत्या राज्याचे भौगोलैक क्षेत्रफळ जास्त आहे?
हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा
WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा
📑 MPSC Group C Pre 2022 Paper इतर प्रश्न (More from this Paper)
संपूर्ण पेपर ➔_______ विधेयकास संसदेच्या प्रत्येक सभागृहाने विशेष बहुमताने संमत करणे बंधनकारक असते.
74 व्या घटनादुरुस्ती संदर्भात खालीलपैकी कोणती विधाने बिनचूक आहेत?
अ. या घटनादुरुस्तीनुसार नगरपालिकांच्या निवडणूकी संबंधीच्या बाबींमध्ये न्यायालयांनी हस्तक्षेप करण्यास कायद्याने बंदी आहे.
ब. पश्चिम बंगालच्या दार्जिलिंग, गोरखा पहाडी परिषदेची कार्ये व अधिकार यांना या कायद्यामुळे बाधा पोहोचणार नाही.
क. मणिपुर पहाडी क्षेत्रातील जिल्हा परिषदांची कार्ये व अधिकार यांना या कायद्यामुळे बाधा पोहोचणार नाही.
'कॅबिनेट' ह्या संज्ञेचा राज्यघटनेच्या कोणत्या कलमामध्ये उल्लेख केलेला आढळतो?
भारतीय राज्यघटनेनुसार, पुढीलपैकी कोणते मूलभूत कर्तव्य नाही?
मूलभूत अधिकारातील खाजगीपणाचा अधिकार कोणत्या कलमामध्ये समाविष्ट करण्यात आला आहे?
आर्थिक न्यायाचे तत्व हे भारतीय राज्यघटनेच्या खालीलपैकी कोणत्या दोन्ही भागात समाविष्ट केलेले आहे?
📚 भारतीय अर्थव्यवस्था (Indian Economy) इतर मागील वर्षांचे प्रश्न (Related PYQs)
सर्व पहा ➔फाईव्ह आईज, या युतीमध्ये खालीलपैकी कोणत्या देशांचा समावेश होतो ?
(a) अमेरिका
(b) ब्रिटन
(c) न्युझीलंड
(d) ऑस्ट्रेलिया
(e) फ्रान्स
(f) जर्मनी
एम.एस. स्वामीनाथन यांच्याविषयी योग्य विधाने ओळखा.
(a) ते तमिळनाडु येथील रहिवासी होते.
(b) त्यांचे उच्च शिक्षण ऑक्सफर्ड विद्यापीठात झाले होते.
(c) ते कृषी विभागाचे शास्त्रज्ञ होते.
(d) ते काहीकाळ राज्यसभेचे सदस्य होते.
(e) त्यांना रॅमन मॅगसेसे पुरस्कार मिळाला होता.
महिला आरक्षण विधेयक 2023, संदर्भात खाली दिलेली विधाने विचारात घ्या.
(a) नारीशक्ती वंदन अधिनियम हे घटनात्मक विधेयक 2023 (एकशे अठ्ठावीसावे घटनादुरुस्ती विधेयक) म्हणून संसदेत सादर करण्यात आले.
(b) पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी 10 सप्टेंबर 2023 रोजी हे महिला आरक्षण विधेयक लोकसभेत सादर केले.
(c) या कायद्याद्वारे लोकसभा आणि राज्य विधानसभेच्या 30% जागा महिलांना देण्यात येणार आहेत.
(d) नव्या संसद भवनातील हे पहिलेच विधेयक आहे.
वरीलपैकी योग्य विधाने ओळखा.
मुख्यमंत्री सौर कृषी वाहिनी योजनेसंदर्भात पुढीलपैकी योग्य विधाने ओळखा.
(a) ही योजना जून, 2017 मध्ये देवेंद्र फडणवीस मुख्यमंत्री असताना सुरू केली होती.
(b) या योजनेचा मुख्य हेतु हा शेतकऱ्यांना कृषी फीडरच्या माध्यमातून वीज पुरवठा उपलब्ध करून देणे, हा आहे.
(c) या योजनेअंतर्गत शेतकऱ्यांना प्रति एकर ₹ 50,000 भाडे देण्याचा निर्णय सरकारने घेतला.
(d) 33 केव्ही उपकेंद्रापासून 10 कि.मी. पर्यंतच्या सरकारी जमिनीवर सोलार पॅनल उभारले जातात.
खालीलपैकी योग्य जोड्या जुळवा :
(a) डॉ. नितीन करमाळकर समिती - (i) महाराष्ट्रामध्ये राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण 2020 च्या अंमलबजावणीसाठी
(b) नितीन करीर समिती - (ii) महाराष्ट्र भुषण पुरस्कार वितरणावेळी झालेल्या दुर्घटनेच्या चौकशी संबंधी
(c) सुनिल पवार समिती - (iii) कांद्याचे दर का कोसळतात, याचा अभ्यास करण्यासाठी
(d) डॉ. के. कस्तुरीरंगन समिती - (iv) राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण 2020 नुसार पुर्वप्राथमिक ते पदवीपर्यंतचा अभ्यासक्रम तयार करण्यासाठी
अलीकडेच ओडिशाच्या मुख्यमंत्र्यांनी, मुख्यमंत्री संपुर्ण पुष्टी योजना सुरू केली आहे. या योजनेचे/ची प्राथमिक उद्दिष्ट/ष्टे कोणती ?