गरिबीच्या मुद्द्याचे पुनर्परिक्षण करण्यासाठी 2011-2012 मध्ये कोणती समिती नेमण्यात आली?
गरिबीच्या मुद्द्याचे पुनर्परिक्षण करण्यासाठी 2011-2012 मध्ये कोणती समिती नेमण्यात आली?
Which Committee was appointed in 2011-2012 to re-examine the issue of poverty?
S. Chakravarty Committee
D.T. Lakdawala Committee
R.C. Dutt Committee
C. Rangarajan Committee
योग्य उत्तर पर्याय D (सी. रंगराजन समिती / C. Rangarajan Committee) आहे.
सविस्तर स्पष्टीकरण (दारिद्र्य मोजमाप - रंगराजन समिती):
१. पार्श्वभूमी: सुरेश तेंडुलकर समितीने (२००९) दारिद्र्यरेषेसाठी ठरवलेले दैनिक उपभोग खर्चाचे निकष (ग्रामीण भागात ₹ २७ आणि शहरी भागात ₹ ३३) अत्यंत कमी असल्यामुळे देशभर तीव्र टीका झाली होती.
२. समितीची स्थापना: नियोजन आयोगाने मे-जून २०१२ मध्ये (२०११-१२ च्या संदर्भात) भारताचे माजी आरबीआय गव्हर्नर आणि पंतप्रधानांच्या आर्थिक सल्लागार परिषदेचे अध्यक्ष 'डॉ. सी. रंगराजन' यांच्या अध्यक्षतेखाली दारिद्र्य मोजमापाच्या पद्धतीचे पुनर्परीक्षण करण्यासाठी तज्ज्ञ समिती नेमली.
३. अहवाल व शिफारशी: रंगराजन समितीने जून २०१४ मध्ये आपला अहवाल सादर केला. त्यांनी पोषक आहार (कॅलरी, प्रथिने, स्निग्ध पदार्थ) आणि आवश्यक गैर-अन्न खर्च (कपडे, घरभाडे, शिक्षण, वाहतूक) यांचा स्वतंत्र विचार करून नवी दारिद्र्यरेषा निश्चित केली:
- ग्रामीण भाग: ₹ ९७२ प्रति महिना (दैनिक ₹ ३२)
- शहरी भाग: ₹ १,४०७ प्रति महिना (दैनिक ₹ ४७)
४. रंगराजन समितीनुसार २०११-१२ मध्ये भारतातील दारिद्र्याचे प्रमाण २९.५% (सुमारे ३६.३ कोटी लोक) इतके नोंदवले गेले.
म्हणून पुनर्परीक्षणासाठी नेमलेली समिती 'सी. रंगराजन समिती' होती.
The correct answer is Option D (C. Rangarajan Committee).
Detailed Step-by-Step Poverty Measurement Analysis:
1. Appointment Rationale: In June 2012, amidst nationwide public debates challenging the Suresh Tendulkar Committee's modest calorie-independent poverty thresholds, the Planning Commission constituted an Expert Group under Dr. C. Rangarajan (former RBI Governor) to review poverty line methodology.
2. Methodological Innovation: Restored independent minimum nutritional norms (2,155 kcal rural, 2,090 kcal urban, alongside protein and fat baselines) and factored normative non-food expenditures.
3. Calibrated Poverty Lines (2011–12 Prices):
- Rural: Rs. 972 per capita per month (Rs. 32/day).
- Urban: Rs. 1,407 per capita per month (Rs. 47/day).
4. Headcount Ratio: Estimated national poverty at 29.5% (compared to Tendulkar's 21.9%).
Hence, Option D is correct.
या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'दारिद्र्य, बेरोजगारी व मानवी विकास (Poverty, Unemployment & Human Development)' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:
दारिद्र्य संकल्पना, मोजमाप पद्धती, दारिद्र्य रेषा व सर्व तज्ज्ञ समित्या (दांडेकर-रथ ते तेंडुलकर व रंगराजन)
Topic 61: दारिद्र्य व बेरोजगारी Note ID: 125 दारिद्र्य संकल्पना, मोजमाप पद्धती, दारिद्र्य रेषा व सर्व तज्ज्ञ समित्या निर...
बेरोजगारी: प्रकार, मोजमाप पद्धती (UPS, UPSS, CWS, CDS), PLFS अहवाल व प्रमुख राष्ट्रीय रोजगार योजना
Topic 61: दारिद्र्य व बेरोजगारी Note ID: 126 बेरोजगारी: संकल्पना, सर्व प्रकार, मोजमाप पद्धती (UPS, UPSS, CWS, CDS) व PLF...
मानवी विकास निर्देशांक (HDI): ३ आयाम, ४ निर्देशक, असमानता समायोजित IHDI, GII व भारतातील कल्याणकारी धोरणे
Topic 61: दारिद्र्य व बेरोजगारी Note ID: 127 मानवी विकास निर्देशांक (HDI): ३ आयाम, ४ निर्देशक, IHDI, GII व भारतातील कल्य...
या परीक्षेचे सर्व ५,०००+ प्रश्न व मागील पेपर्स ॲपमध्ये मोफत सोडवा!
घटकनिहाय सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक आणि संपूर्ण स्पष्टीकरणासह सराव.
फळ उत्पन्न न करणाऱ्या झाडाला काय म्हणतात?
एक इंच वायूभार म्हणजे किती?
हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा
WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा
📑 MPSC Group C Pre 2022 Paper इतर प्रश्न (More from this Paper)
संपूर्ण पेपर ➔_______ विधेयकास संसदेच्या प्रत्येक सभागृहाने विशेष बहुमताने संमत करणे बंधनकारक असते.
74 व्या घटनादुरुस्ती संदर्भात खालीलपैकी कोणती विधाने बिनचूक आहेत?
अ. या घटनादुरुस्तीनुसार नगरपालिकांच्या निवडणूकी संबंधीच्या बाबींमध्ये न्यायालयांनी हस्तक्षेप करण्यास कायद्याने बंदी आहे.
ब. पश्चिम बंगालच्या दार्जिलिंग, गोरखा पहाडी परिषदेची कार्ये व अधिकार यांना या कायद्यामुळे बाधा पोहोचणार नाही.
क. मणिपुर पहाडी क्षेत्रातील जिल्हा परिषदांची कार्ये व अधिकार यांना या कायद्यामुळे बाधा पोहोचणार नाही.
'कॅबिनेट' ह्या संज्ञेचा राज्यघटनेच्या कोणत्या कलमामध्ये उल्लेख केलेला आढळतो?
भारतीय राज्यघटनेनुसार, पुढीलपैकी कोणते मूलभूत कर्तव्य नाही?
मूलभूत अधिकारातील खाजगीपणाचा अधिकार कोणत्या कलमामध्ये समाविष्ट करण्यात आला आहे?
आर्थिक न्यायाचे तत्व हे भारतीय राज्यघटनेच्या खालीलपैकी कोणत्या दोन्ही भागात समाविष्ट केलेले आहे?
📚 भारतीय अर्थव्यवस्था (Indian Economy) इतर मागील वर्षांचे प्रश्न (Related PYQs)
सर्व पहा ➔फाईव्ह आईज, या युतीमध्ये खालीलपैकी कोणत्या देशांचा समावेश होतो ?
(a) अमेरिका
(b) ब्रिटन
(c) न्युझीलंड
(d) ऑस्ट्रेलिया
(e) फ्रान्स
(f) जर्मनी
एम.एस. स्वामीनाथन यांच्याविषयी योग्य विधाने ओळखा.
(a) ते तमिळनाडु येथील रहिवासी होते.
(b) त्यांचे उच्च शिक्षण ऑक्सफर्ड विद्यापीठात झाले होते.
(c) ते कृषी विभागाचे शास्त्रज्ञ होते.
(d) ते काहीकाळ राज्यसभेचे सदस्य होते.
(e) त्यांना रॅमन मॅगसेसे पुरस्कार मिळाला होता.
महिला आरक्षण विधेयक 2023, संदर्भात खाली दिलेली विधाने विचारात घ्या.
(a) नारीशक्ती वंदन अधिनियम हे घटनात्मक विधेयक 2023 (एकशे अठ्ठावीसावे घटनादुरुस्ती विधेयक) म्हणून संसदेत सादर करण्यात आले.
(b) पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी 10 सप्टेंबर 2023 रोजी हे महिला आरक्षण विधेयक लोकसभेत सादर केले.
(c) या कायद्याद्वारे लोकसभा आणि राज्य विधानसभेच्या 30% जागा महिलांना देण्यात येणार आहेत.
(d) नव्या संसद भवनातील हे पहिलेच विधेयक आहे.
वरीलपैकी योग्य विधाने ओळखा.
मुख्यमंत्री सौर कृषी वाहिनी योजनेसंदर्भात पुढीलपैकी योग्य विधाने ओळखा.
(a) ही योजना जून, 2017 मध्ये देवेंद्र फडणवीस मुख्यमंत्री असताना सुरू केली होती.
(b) या योजनेचा मुख्य हेतु हा शेतकऱ्यांना कृषी फीडरच्या माध्यमातून वीज पुरवठा उपलब्ध करून देणे, हा आहे.
(c) या योजनेअंतर्गत शेतकऱ्यांना प्रति एकर ₹ 50,000 भाडे देण्याचा निर्णय सरकारने घेतला.
(d) 33 केव्ही उपकेंद्रापासून 10 कि.मी. पर्यंतच्या सरकारी जमिनीवर सोलार पॅनल उभारले जातात.
खालीलपैकी योग्य जोड्या जुळवा :
(a) डॉ. नितीन करमाळकर समिती - (i) महाराष्ट्रामध्ये राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण 2020 च्या अंमलबजावणीसाठी
(b) नितीन करीर समिती - (ii) महाराष्ट्र भुषण पुरस्कार वितरणावेळी झालेल्या दुर्घटनेच्या चौकशी संबंधी
(c) सुनिल पवार समिती - (iii) कांद्याचे दर का कोसळतात, याचा अभ्यास करण्यासाठी
(d) डॉ. के. कस्तुरीरंगन समिती - (iv) राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण 2020 नुसार पुर्वप्राथमिक ते पदवीपर्यंतचा अभ्यासक्रम तयार करण्यासाठी
अलीकडेच ओडिशाच्या मुख्यमंत्र्यांनी, मुख्यमंत्री संपुर्ण पुष्टी योजना सुरू केली आहे. या योजनेचे/ची प्राथमिक उद्दिष्ट/ष्टे कोणती ?