#36📅 MPSC Group C Mains 2025 - Paper 2 (सामान्य क्षमता चाचणी)(2025) +1 गुण

खालीलपैकी योग्य कथन/ने ओळखा.
राष्ट्रपती स्वतःच्या निर्णयक्षमतेचा आणि सद्सदविवेक बुद्धीचा वापर करतात, जेव्हा
अ. मंत्रिमंडळाने सभागृहाचा विश्वास गमावला परंतु राजीनामा देण्यास नकार दिल्यास मंत्र्यांना बडतर्फ करण्यासाठी.
ब. लोकसभेत बहुमत गमावलेल्या किंवा ज्यांच्या विरुद्ध अविश्वासाचा प्रस्ताव मंजूर झाला असेल अशा मंत्रिमंडळाच्या सल्ल्यानुसार लोकसभा विसर्जित करण्यासाठी.

Select the correct statement/s from the following.
The President uses his own judgement and wisdom, when
A. for the Dismissal of Ministers in case the council of Ministers lose the confidence of the House but refuse to resign.
B. for the Dissolution of Lok Sabha on the advice of a council of Ministers that may have lost the majority support in Lok Sabha or against whom a vote of no confidence may have been passed.

पर्याय (Options):

फक्त (अ)

Only (A)

फक्त (ब)

Only (B)

(अ) व (ब) दोन्हीही

Both (A) and (B)

✓ योग्य उत्तर

वरीलपैकी एकही नाही

None of the above

✓ अधिकृत उत्तर: पर्याय c

📝सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):

योग्य उत्तर पर्याय ३ (C) ((अ) व (ब) दोन्हीही) आहे.

महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points):
• भारताच्या राष्ट्रपतींचे परिस्थितीजन्य स्वेच्छाधीन अधिकार (Situational Discretion):
• संविधानाच्या कलम ७४ नुसार राष्ट्रपती सामान्यतः मंत्रिमंडळाच्या सल्ल्यानुसार कार्य करतात, परंतु काही विशिष्ट परिस्थितीत ते सद्सद्विवेकबुद्धी आणि स्वेच्छाधीन अधिकारांचा वापर करू शकतात:
• विधान (अ) बरोबर आहे: जर मंत्रिमंडळाने लोकसभेचा विश्वास गमावला असेल आणि तरीही ते राजीनामा देण्यास नकार देत असतील, तर राष्ट्रपती मंत्रिमंडळ बडतर्फ करू शकतात.
• विधान (ब) बरोबर आहे: ज्या मंत्रिमंडळाने सभागृहातील बहुमत गमावले आहे किंवा ज्यांच्याविरुद्ध अविश्वास प्रस्ताव मंजूर झाला आहे, अशा मंत्रिमंडळाने लोकसभा विसर्जित करण्याचा दिलेला सल्ला स्वीकारणे राष्ट्रपतींवर बंधनकारक नसते; अशा वेळी ते स्वतःच्या निर्णयक्षमतेचा वापर करतात.
• म्हणून, (अ) व (ब) दोन्ही विधाने योग्य आहेत.
• महत्त्वाची टीप: बहुमत गमावलेल्या मंत्रिमंडळाची बडतर्फी आणि लोकसभा विसर्जनाचा सल्ला याबाबत राष्ट्रपती परिस्थितीजन्य स्वेच्छाधीन अधिकार वापरतात.

The correct answer is Option C (Both (A) and (B)).

Key Points:
• Although Article 74 mandates that the President shall act in accordance with the advice of the Council of Ministers, the President exercises situational discretion in several crucial circumstances:
• Statement A is correct: Dismissal of the Council of Ministers when it has lost the confidence of the Lok Sabha and refuses to resign.
• Statement B is correct: Dissolution of the Lok Sabha if the Council of Ministers has lost its majority or against whom a vote of no-confidence has been passed (the President is not bound to accept the dissolution advice of a ministry that has lost majority support and can explore alternate stable government formations or order fresh elections).
• Hence, both statements (A) and (B) are correct.
• Key Takeaway: The President exercises situational discretion to dismiss a defeated ministry refusing to resign and when deciding on Lok Sabha dissolution by a minority government.

📖 या घटकावरील सविस्तर अभ्यास नोट्स केंद्र शासन: राष्ट्रपती, उपराष्ट्रपती, पंतप्रधान, मंत्रिमंडळ व संसद (Union Executive & Parliament)

सर्व विषय नोट्स➔

या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'केंद्र शासन: राष्ट्रपती, उपराष्ट्रपती, पंतप्रधान, मंत्रिमंडळ व संसद (Union Executive & Parliament)' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:

मोफत नोट्स ⏱️ 35 मि. वाचन

भारताचे राष्ट्रपती व उपराष्ट्रपती (कलम ५२ ते ७१): निवडणूक, महाभियोग, अधिकार, दयेचा अधिकार व नकाराधिकार

भारतीय राज्यघटनेच्या भाग ५ (प्रकरण १: कलम ५२ ते ७८) मध्ये केंद्रीय कार्यकारी मंडळाची (Union Executive) रचना स्पष्ट केली...

वाचा➔

मोफत नोट्स ⏱️ 35 मि. वाचन

पंतप्रधान व केंद्रीय मंत्रिमंडळ (कलम ७४, ७५, ७७, ७८): वास्तव कार्यकारी प्रमुख, कॅबिनेट समित्या व महान्यायवादी

भारताने ब्रिटनच्या धर्तीवर संसदीय शासन पद्धती (Westminster Model) स्वीकारली आहे. या पद्धतीत राष्ट्रपती हे केवळ नाममात्र...

वाचा➔

मोफत नोट्स ⏱️ 35 मि. वाचन

भारतीय संसद (Parliament): राज्यसभा (कलम ८०) व लोकसभा (कलम ८१) रचना, तुलना व विशेषाधिकार (कलम १०५)

भारतीय राज्यघटनेच्या कलम ७९ नुसार, भारताची संसद ही राष्ट्रपती, राज्यसभा (राज्यांची परिषद / Council of States) आणि लोकसभा...

वाचा➔

मोफत नोट्स ⏱️ 35 मि. वाचन

संसदीय कामकाज, साधने, विधेयके व समित्या: प्रश्नोत्तराचा तास, शून्य प्रहर, अर्थविधेयक (कलम ११०), PAC व अंदाज समिती

भारतीय संसद ही केवळ कायदे बनवणारी संस्था नसून ती कार्यकारी मंडळावर (मंत्रिमंडळावर) सतत अंकुश ठेवणारी आणि जनतेच्या पैशांच...

वाचा➔

मोफत नोट्स ⏱️ 20 मि. वाचन

केंद्र-राज्य संबंध (कलम २४५ ते २६३): कायदेविषयक, प्रशासकीय, आंतरराज्य परिषद व विभागीय परिषदा

भारतीय राज्यघटनेच्या भाग ११ (कलम २४५ ते २६३) व भाग १२ मधील केंद्र-राज्य संबंधांचे सर्वंकष विश्लेषण: कायदेविषयक संबंध, ७...

वाचा➔

मोफत नोट्स ⏱️ 18 मि. वाचन

पक्षांतर बंदी कायदा (१० वे परिशिष्ट): ५२ वी व ९१ वी घटनादुरुस्ती, अपात्रतेचे निकष, अपवाद व किहोटो होलोहान खटला

भारतीय राज्यघटनेच्या १० व्या परिशिष्टातील पक्षांतर बंदी कायद्याचे सखोल विश्लेषण: ५२ वी घटनादुरुस्ती १९८५, ९१ वी घटनादुरु...

वाचा➔

मोफत नोट्स ⏱️ 20 मि. वाचन

संसदीय समित्यांची सखोल रचना व कार्यपद्धती: लोकलेखा (PAC), अंदाज, सार्वजनिक उपक्रम व विभागीय स्थायी समित्या

भारतीय संसदेच्या सर्व प्रमुख समित्यांचे संपूर्ण विश्लेषण: लोकलेखा समिती (PAC), अंदाज समिती (Estimates Committee), सार्वज...

वाचा➔

१००% मोफत डाऊनलोडGoogle Play Store

या परीक्षेचे सर्व ५,०००+ प्रश्न व मागील पेपर्स ॲपमध्ये मोफत सोडवा!

घटकनिहाय सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक आणि संपूर्ण स्पष्टीकरणासह सराव.

📲 ॲपमध्ये उघडा / डाऊनलोड टेस्ट सिरीज➔

←

मागील प्रश्न #35

माहिती अधिकार अधिनियम 2005 च्या कलम 7(1) अन्वये विनंतीचा अर्...

पुढील प्रश्न #37

खालीलपैकी कोणत्या व्यक्तीने लोकसभेचे अध्यक्षपद दोनवेळा भूषवि...

→

हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा

WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा

📑 MPSC Group C Mains 2025 - Paper 2 (सामान्य क्षमता चाचणी) इतर प्रश्न (More from this Paper)

संपूर्ण पेपर ➔

घरगुती उपभोगाला चालना देण्यासाठी प्राप्तिकरात घट करणे हे _______ याचे उदाहरण आहे.

उत्तर पहा ➔ 2

महाराष्ट्र मानवी विकास अहवाल 2012 अनुसार मानवी विकासाच्या खालीलपैकी कोणत्या निर्देशांकांमध्ये जिल्ह्यांतर्गत राज्यभर असमानता कायम आहे?
(a) उत्पन्न (b) अर्भक जीवन शक्यता (c) एकूण साक्षरता (d) स्थूल पटनोंदणी प्रमाण

उत्तर पहा ➔ 3

लोकसंख्या संक्रमण सिद्धांताच्या दुसऱ्या टप्प्यात मृत्यू दर कमी आणि _______ दिसून येतो.

उत्तर पहा ➔ 4

व्यापार चक्रातील आकुंचन या कालावधीत अर्थव्यवस्थेत खालीलपैकी कोणते बदल होतात?
(a) वस्तू व सेवांच्या किंमतीत वाढ
(b) वास्तविक GDP मधील घट
(c) रोजगारात घट
(d) गुंतवणुकीत घट

उत्तर पहा ➔ 5

शाश्वत विकास उद्दिष्टे (SDG) भारत निर्देशांक 2023-24 संदर्भात पुढील विधाने विचारात घ्या :
(a) या निर्देशांकाद्वारे सर्व राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेशांची शाश्वत विकास उद्दिष्टांच्या (SDGs) संदर्भातील प्रगती 113 निर्देशांकांच्या आधारे मोजली जाते, जी राष्ट्रीय निर्देशक ढाचा (NIF) शी सुसंगत आहे.
(b) प्रत्येक राज्य व केंद्रशासित प्रदेशासाठी सर्व 17 शाश्वत विकास उद्दिष्टांवर (SDGs) उद्दिष्टनिहाय गुण गणना केली जाते.
(c) एखाद्या राज्य किंवा केंद्रशासित प्रदेशाचा एकत्रित गुण क्रमांक (composite score) हा निर्देशांकात समाविष्ट असलेल्या SDGs वरील उद्दिष्टनिहाय गुणांचे एकत्रीकरण करून निश्चित केला जातो.
(d) या निर्देशांकात 0 गुण मिळणे म्हणजे त्या राज्याने किंवा केंद्रशासित प्रदेशाने मूल्यमापनातील SDG उद्दिष्टे पूर्णपणे साध्य केली आहेत असे दर्शविते.

उत्तर पहा ➔ 6

सहकारी विकास निधी (CDF) बद्दल योग्य विधान/ने कोणती आहेत?
(a) त्याची स्थापना नाबार्डने केली आहे.
(b) त्याची स्थापना 1993 मध्ये केली गेली.
(c) सहकारी पतसंस्थांचे मजबुतीकरण हे या योजनेचे एक उद्दिष्ट आहे.

उत्तर पहा ➔

📚 भारतीय राज्यघटना (Indian Polity) इतर मागील वर्षांचे प्रश्न (Related PYQs)