📅MPSC Group B Mains 2016 - Paper 2 (ASO)Google वर फॉलो करा

लोकसभेच्या 'सभापती' बाबत खालील विधाने विचारात घ्या :
अ. सभागृहात हजर राहून मतदान करणाऱ्या सदस्यांच्या बहुमताने ठराव मंजूर करून त्यांना पदावरून दूर करता येते.
ब. त्यांच्यावरील पदावरून दूर करण्यासंबंधीचा ठराव जेंव्हा विचाराधीन असेल तेंव्हा सभापती सभागृहाच्या अध्यक्षस्थानी असू शकत नाहीत, परंतू त्यांना भाषण करण्याचा आणि कार्यप्रक्रियेत सहभागी होण्याचा अधिकार असतो.
क. पदावरून दूर करण्यासंबंधीच्या ठरावावर समान मतविभागणी झाल्यास त्यांना निर्णायक मत वापरण्याचा अधिकार असतो.

Consider the following statements about the 'Speaker' of Lok Sabha :
a. He/she shall be removed from the office by a resolution passed by a majority of the members present and voting in the house.
b. While a resolution for his/her removal is under consideration, the Speaker shall not preside but he/she shall have the right to speak in and to take part in the proceedings.
c. He/she shall have the right to exercise a casting vote in the event of a tie on the resolution of removal.

पर्याय (Options):
a
विधाने अ आणि ब बरोबर
Statements a and b are correct
b
विधाने ब आणि क बरोबर
Statements b and c are correct
c
फक्त विधान ब बरोबर
Only statement b is correct
✓ योग्य उत्तर
d
फक्त विधान क बरोबर
Only statement c is correct
✓ अधिकृत उत्तर: पर्याय c
📝सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):

योग्य उत्तर पर्याय ३ (C) (फक्त विधान ब बरोबर) आहे.

महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points):
• घटनेतील कलम ९४ व ९६ नुसार लोकसभा अध्यक्षांच्या (सभापती) हकालपट्टीची प्रक्रिया पार पडते:
• विधान 'अ' अयोग्य आहे: कलम ९४(c) नुसार अध्यक्षांना हटवण्यासाठी लोकसभेच्या 'तत्कालीन सर्व सदस्यांच्या बहुमताने' (Effective Majority) ठराव मंजूर व्हावा लागतो; केवळ हजर व मतदान करणाऱ्या सदस्यांचे बहुमत पुरेसे नसते.
• विधान 'ब' योग्य आहे: कलम ९६ नुसार स्वतःला पदावरून दूर करण्याचा ठराव विचाराधीन असताना सभापती पीठासीन अध्यक्ष म्हणून काम करू शकत नाहीत; मात्र त्यांना सभागृहात उपस्थित राहण्याचा, बोलण्याचा आणि कामकाजात भाग घेण्याचा पूर्ण अधिकार असतो.
• विधान 'क' अयोग्य आहे: कलम ९६(२) नुसार अशा ठरावावर सभापतींना पहिल्या फेरीत मत देण्याचा अधिकार असतो, परंतु समान मते पडल्यास निर्णायक मत (Casting Vote) देण्याचा अधिकार नसतो.
• म्हणून केवळ विधान 'ब' बरोबर आहे (पर्याय ३).
• महत्त्वाची टीप: सभापतींवरील अविश्वास ठरावाच्या वेळी ते अध्यक्षस्थानी बसू शकत नाहीत, पहिल्या फेरीत मतदान करू शकतात पण निर्णायक मत देऊ शकत नाहीत.

The correct answer is Option C (Only statement b is correct).

Key Points:
• Removal of the Speaker of Lok Sabha is governed by Articles 94 and 96 of the Constitution:
• Statement a is incorrect: Under Article 94(c), the Speaker can be removed by a resolution passed by an 'Effective Majority'—that is, a majority of all the then members of the House, NOT a simple majority of members present and voting.
• Statement b is correct: Under Article 96(1) and 96(2), while a removal resolution is under consideration, the Speaker shall not preside, but has the right to speak, take part in the proceedings, and vote in the first instance.
• Statement c is incorrect: Article 96(2) explicitly provides that the Speaker can vote in the first instance, but SHALL NOT be entitled to vote in the case of an equality of votes (casting vote) on such resolution.
• Hence, only statement b is correct.
• Key Takeaway: During removal proceedings, the Speaker cannot preside, can vote only in the first instance (no casting vote), and removal requires an effective majority.

१००% मोफत डाऊनलोडGoogle Play Store

या परीक्षेचे सर्व ५०,०००+ प्रश्न व मागील पेपर्स ॲपमध्ये मोफत सोडवा!

घटकनिहाय सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक आणि संपूर्ण स्पष्टीकरणासह सराव.

📖 या घटकावरील सविस्तर अभ्यास नोट्स
सर्व विषय नोट्स➔

या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'केंद्र शासन: राष्ट्रपती, उपराष्ट्रपती, पंतप्रधान, मंत्रिमंडळ व संसद (Union Executive & Parliament)' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:

मोफत नोट्स ⏱️ 35 मि. वाचन

भारताचे राष्ट्रपती व उपराष्ट्रपती (कलम ५२ ते ७१): निवडणूक, महाभियोग, अधिकार, दयेचा अधिकार व नकाराधिकार

भारतीय राज्यघटनेच्या भाग ५ (प्रकरण १: कलम ५२ ते ७८) मध्ये केंद्रीय कार्यकारी मंडळाची (Union Executive) रचना स्पष्ट केली...

वाचा➔
मोफत नोट्स ⏱️ 35 मि. वाचन

पंतप्रधान व केंद्रीय मंत्रिमंडळ (कलम ७४, ७५, ७७, ७८): वास्तव कार्यकारी प्रमुख, कॅबिनेट समित्या व महान्यायवादी

भारताने ब्रिटनच्या धर्तीवर संसदीय शासन पद्धती (Westminster Model) स्वीकारली आहे. या पद्धतीत राष्ट्रपती हे केवळ नाममात्र...

वाचा➔
मोफत नोट्स ⏱️ 35 मि. वाचन

भारतीय संसद (Parliament): राज्यसभा (कलम ८०) व लोकसभा (कलम ८१) रचना, तुलना व विशेषाधिकार (कलम १०५)

भारतीय राज्यघटनेच्या कलम ७९ नुसार, भारताची संसद ही राष्ट्रपती, राज्यसभा (राज्यांची परिषद / Council of States) आणि लोकसभा...

वाचा➔
मोफत नोट्स ⏱️ 35 मि. वाचन

संसदीय कामकाज, साधने, विधेयके व समित्या: प्रश्नोत्तराचा तास, शून्य प्रहर, अर्थविधेयक (कलम ११०), PAC व अंदाज समिती

भारतीय संसद ही केवळ कायदे बनवणारी संस्था नसून ती कार्यकारी मंडळावर (मंत्रिमंडळावर) सतत अंकुश ठेवणारी आणि जनतेच्या पैशांच...

वाचा➔
मोफत नोट्स ⏱️ 20 मि. वाचन

केंद्र-राज्य संबंध (कलम २४५ ते २६३): कायदेविषयक, प्रशासकीय, आंतरराज्य परिषद व विभागीय परिषदा

भारतीय राज्यघटनेच्या भाग ११ (कलम २४५ ते २६३) व भाग १२ मधील केंद्र-राज्य संबंधांचे सर्वंकष विश्लेषण: कायदेविषयक संबंध, ७...

वाचा➔
मोफत नोट्स ⏱️ 18 मि. वाचन

पक्षांतर बंदी कायदा (१० वे परिशिष्ट): ५२ वी व ९१ वी घटनादुरुस्ती, अपात्रतेचे निकष, अपवाद व किहोटो होलोहान खटला

भारतीय राज्यघटनेच्या १० व्या परिशिष्टातील पक्षांतर बंदी कायद्याचे सखोल विश्लेषण: ५२ वी घटनादुरुस्ती १९८५, ९१ वी घटनादुरु...

वाचा➔
मोफत नोट्स ⏱️ 20 मि. वाचन

संसदीय समित्यांची सखोल रचना व कार्यपद्धती: लोकलेखा (PAC), अंदाज, सार्वजनिक उपक्रम व विभागीय स्थायी समित्या

भारतीय संसदेच्या सर्व प्रमुख समित्यांचे संपूर्ण विश्लेषण: लोकलेखा समिती (PAC), अंदाज समिती (Estimates Committee), सार्वज...

वाचा➔
💎

🎯 या परीक्षेची संपूर्ण टेस्ट सिरीज

सर्व सराव पेपर्स, मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका व सविस्तर विश्लेषणासह सोडवा

सर्व पहा➔

हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा

WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा

📑 MPSC Group B Mains 2016 - Paper 2 (ASO) इतर प्रश्न (More from this Paper)

संपूर्ण टेस्ट सिरीज जॉईन करा ➔
1

2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?

उत्तर पहा ➔
2

खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?

उत्तर पहा ➔
3

योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011

योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड

उत्तर पहा ➔
4

उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔
5

योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔
6

पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔