#105📅 MPSC Rajyaseva Mains P2 2018 Official Question Paper(2018) +1 गुण

'सार्वजनिक उपक्रम समिती' बाबत खालील विधाने विचारात घ्या :
(a) तिची स्थापना तत्कालीन अर्थमंत्री जॉन मथाई यांच्या शिफारशीनुसार 1950 साली झाली.
(b) सध्या या समितीत 15 सदस्य आहेत (लोकसभेतून 10 आणि राज्यसभेतील-5).
(c) तिच्या राज्यसभेतून आलेल्या सदस्यांची अध्यक्ष म्हणून नियुक्ती होवू शकते.
(d) घटनात्मकदृष्ट्या या समितीचे अहवाल हे शासनावर बंधनकारक असतातः
वरीलपैकी कोणते विधान/ने बरोबर आहे/त ?

Consider the following statements about 'Committee on Public Undertakings':
(a) It was created in 1950 on the recommendation of John Mathai, the then Finance Minister.
(b) At present, it consists of 15 members (10 from Lok Sabha and 5 from Rajya Sabha).
(c) Its member from Rajya Sabha can be appointed as a chairman.
(d) Constitutionally the reports of this committee are binding on the government.
Which of the statements given above is/are correct?

पर्याय (Options):
a
फक्त (a)
(a) only
b
(a), (b), (c)
(a), (b), (c)
c
(c), (d)
(c), (d)
d
वरीलपैकी एकही नाही
None of the above
✓ योग्य उत्तर
✓ अधिकृत उत्तर: पर्याय d
📝सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):

योग्य उत्तर पर्याय ४ (D) (वरीलपैकी एकही नाही) आहे.

महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points):
• सार्वजनिक उपक्रम समितीची (COPU) रचना आणि नियम:
• विधान (a) चुकीचे आहे: या समितीची स्थापना १९५० मध्ये नाही, तर १९६४ मध्ये कृष्ण मेनन समितीच्या शिफारशीवरून झाली होती (जॉन मथाई यांनी १९५० मध्ये अंदाज समितीची शिफारस केली होती).
• विधान (b) चुकीचे आहे: १९७४ पासून या समितीत १५ नव्हे तर एकूण २२ सदस्य असतात (१५ लोकसभेतून आणि ७ राज्यसभेतून).
• विधान (c) चुकीचे आहे: नियमानुसार समितीच्या अध्यक्षांची नियुक्ती लोकसभेचे सभापती केवळ लोकसभेतील सदस्यांमधूनच करतात; राज्यसभेचा सदस्य कधीही याचा अध्यक्ष होऊ शकत नाही.
• विधान (d) चुकीचे आहे: संसदीय समित्यांचे अहवाल हे शिफारस व सल्लागार स्वरूपाचे असतात; ते सरकारवर बंधनकारक नसतात.
• म्हणून वरील सर्व विधाने अयोग्य असून 'वरीलपैकी एकही नाही' हा पर्याय बरोबर ठरतो.
• महत्त्वाची टीप: सार्वजनिक उपक्रम समिती १९६४ मध्ये (कृष्ण मेनन समिती) स्थापन झाली; यात २२ सदस्य असतात आणि अध्यक्ष केवळ लोकसभेतूनच होतो.

The correct answer is Option D (None of the above).

Key Points:
• Committee on Public Undertakings (COPU) Composition and Rules:
• Statement (a) is INCORRECT: Created in 1964 on the recommendation of the Krishna Menon Committee (John Mathai recommended the post-independence Estimates Committee in 1950).
• Statement (b) is INCORRECT: While originally having 15 members, since 1974 COPU consists of 22 members (15 from Lok Sabha and 7 from Rajya Sabha).
• Statement (c) is INCORRECT: By convention and rule, the Chairman of the Committee is appointed by the Speaker strictly from amongst the members of the Lok Sabha only; a Rajya Sabha member cannot be appointed Chairman.
• Statement (d) is INCORRECT: Parliamentary committee recommendations are purely advisory in nature and never legally or constitutionally binding on the government.
• Therefore, NONE of the statements are correct (Option 4).
• Key Takeaway: COPU was set up in 1964 (Krishna Menon Committee); has 22 members (15 LS + 7 RS), its chair is strictly from Lok Sabha, and its reports are advisory.

📖 या घटकावरील सविस्तर अभ्यास नोट्स
सर्व विषय नोट्स➔

या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'केंद्र शासन: राष्ट्रपती, उपराष्ट्रपती, पंतप्रधान, मंत्रिमंडळ व संसद (Union Executive & Parliament)' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:

मोफत नोट्स ⏱️ 35 मि. वाचन

भारताचे राष्ट्रपती व उपराष्ट्रपती (कलम ५२ ते ७१): निवडणूक, महाभियोग, अधिकार, दयेचा अधिकार व नकाराधिकार

भारतीय राज्यघटनेच्या भाग ५ (प्रकरण १: कलम ५२ ते ७८) मध्ये केंद्रीय कार्यकारी मंडळाची (Union Executive) रचना स्पष्ट केली...

वाचा➔
मोफत नोट्स ⏱️ 35 मि. वाचन

पंतप्रधान व केंद्रीय मंत्रिमंडळ (कलम ७४, ७५, ७७, ७८): वास्तव कार्यकारी प्रमुख, कॅबिनेट समित्या व महान्यायवादी

भारताने ब्रिटनच्या धर्तीवर संसदीय शासन पद्धती (Westminster Model) स्वीकारली आहे. या पद्धतीत राष्ट्रपती हे केवळ नाममात्र...

वाचा➔
मोफत नोट्स ⏱️ 35 मि. वाचन

भारतीय संसद (Parliament): राज्यसभा (कलम ८०) व लोकसभा (कलम ८१) रचना, तुलना व विशेषाधिकार (कलम १०५)

भारतीय राज्यघटनेच्या कलम ७९ नुसार, भारताची संसद ही राष्ट्रपती, राज्यसभा (राज्यांची परिषद / Council of States) आणि लोकसभा...

वाचा➔
मोफत नोट्स ⏱️ 35 मि. वाचन

संसदीय कामकाज, साधने, विधेयके व समित्या: प्रश्नोत्तराचा तास, शून्य प्रहर, अर्थविधेयक (कलम ११०), PAC व अंदाज समिती

भारतीय संसद ही केवळ कायदे बनवणारी संस्था नसून ती कार्यकारी मंडळावर (मंत्रिमंडळावर) सतत अंकुश ठेवणारी आणि जनतेच्या पैशांच...

वाचा➔
मोफत नोट्स ⏱️ 20 मि. वाचन

केंद्र-राज्य संबंध (कलम २४५ ते २६३): कायदेविषयक, प्रशासकीय, आंतरराज्य परिषद व विभागीय परिषदा

भारतीय राज्यघटनेच्या भाग ११ (कलम २४५ ते २६३) व भाग १२ मधील केंद्र-राज्य संबंधांचे सर्वंकष विश्लेषण: कायदेविषयक संबंध, ७...

वाचा➔
मोफत नोट्स ⏱️ 18 मि. वाचन

पक्षांतर बंदी कायदा (१० वे परिशिष्ट): ५२ वी व ९१ वी घटनादुरुस्ती, अपात्रतेचे निकष, अपवाद व किहोटो होलोहान खटला

भारतीय राज्यघटनेच्या १० व्या परिशिष्टातील पक्षांतर बंदी कायद्याचे सखोल विश्लेषण: ५२ वी घटनादुरुस्ती १९८५, ९१ वी घटनादुरु...

वाचा➔
मोफत नोट्स ⏱️ 20 मि. वाचन

संसदीय समित्यांची सखोल रचना व कार्यपद्धती: लोकलेखा (PAC), अंदाज, सार्वजनिक उपक्रम व विभागीय स्थायी समित्या

भारतीय संसदेच्या सर्व प्रमुख समित्यांचे संपूर्ण विश्लेषण: लोकलेखा समिती (PAC), अंदाज समिती (Estimates Committee), सार्वज...

वाचा➔
१००% मोफत डाऊनलोडGoogle Play Store

या परीक्षेचे सर्व ५,०००+ प्रश्न व मागील पेपर्स ॲपमध्ये मोफत सोडवा!

घटकनिहाय सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक आणि संपूर्ण स्पष्टीकरणासह सराव.

हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा

WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा

📑 MPSC Rajyaseva Mains P2 2018 Official Question Paper इतर प्रश्न (More from this Paper)

संपूर्ण टेस्ट सिरीज जॉईन करा ➔
1

2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?

उत्तर पहा ➔
2

खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?

उत्तर पहा ➔
3

योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011

योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड

उत्तर पहा ➔
4

उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔
5

योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔
6

पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔