विधान (A) : राज्यघटनेच्या शिल्पकारांनी संसदेला (म्हणजेच केंद्र शासनास) साध्या पद्धतीने राज्यांची पुनर्रचना करण्याचे अधिकार दिले आहेत.
कारण (R) : भारत सरकार कायद्यांतर्गत प्रांतांची गटवारी ही लोकांच्या सामाजिक, सांस्कृतिक किंवा भाषिक विभागणीवर आधारलेली नव्हती तर ऐतिहासिक आणि राजकीय कारणांवर आधारलेली होती.
विधान (A) : राज्यघटनेच्या शिल्पकारांनी संसदेला (म्हणजेच केंद्र शासनास) साध्या पद्धतीने राज्यांची पुनर्रचना करण्याचे अधिकार दिले आहेत.
कारण (R) : भारत सरकार कायद्यांतर्गत प्रांतांची गटवारी ही लोकांच्या सामाजिक, सांस्कृतिक किंवा भाषिक विभागणीवर आधारलेली नव्हती तर ऐतिहासिक आणि राजकीय कारणांवर आधारलेली होती.
Assertion (A): The markers of the constitution empowered Parliament (i.e. central government) to reorganise the states by a simple procedure.
Reason (R): The grouping of the provinces under the Government of India Acts was based on historical and political reasons rather than the social, cultural or linguistic division of the people themselves.
योग्य उत्तर पर्याय १ (A) ((A) आणि (R) दोन्हीही विधाने बरोबर आणि विधान (R) हे विधान (A) चे योग्य स्पष्टीकरण आहे.) आहे.
महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points):
• राज्यांची पुनर्रचना आणि घटनाकारांचा दृष्टिकोन:
• विधान (A) बरोबर आहे: कलम ३ आणि ४ नुसार संसदेला साध्या बहुमताने राज्यांची निर्मिती, सीमा व नावांमध्ये बदल करण्याचा अधिकार दिला गेला आहे. यामुळे भारताला 'विनाशी घटकांचा अविनाशी संघ' म्हणतात.
• कारण (R) बरोबर आहे: ब्रिटिश कालीन भारत सरकार कायद्यांतर्गत प्रांतांची रचना ही लोकांच्या भाषा, संस्कृती किंवा सामाजिक घटकांवर न होता केवळ लष्करी विजय, ऐतिहासिक संदर्भ आणि राजकीय प्रशासकीय सोयीनुसार करण्यात आली होती.
• स्वातंत्र्यानंतर या प्रांतांची फेररचना भाषिक व प्रशासकीय गरजेनुसार करावीच लागणार होती, हे ओळखूनच घटनाकारांनी ही प्रक्रिया ताठर न ठेवता संसदेला साध्या कायद्याने राज्ये पुनर्रचित करण्याचे अधिकार दिले.
• त्यामुळे विधान (R) हे विधान (A) चे अगदी योग्य स्पष्टीकरण आहे.
• महत्त्वाची टीप: ब्रिटिशकालीन प्रांतरचना अशास्त्रीय असल्याने घटनाकारांनी कलम ३ अन्वये संसदेला साध्या बहुमताने राज्य पुनर्रचनेचे अधिकार दिले.
The correct answer is Option A (Both (A) and (R) are true and (R) is the correct explanation of (A)).
Key Points:
• Reorganisation of States & Constitutional Intent:
• Assertion (A) is true: Under Articles 3 and 4, Parliament can form new states, alter areas, boundaries, or names of existing states by a simple majority (an ordinary legislative process), symbolizing that the Indian federation is an 'indestructible Union of destructible states'.
• Reason (R) is true: The provincial boundaries inherited from British rule (under various Government of India Acts) were drawn haphazardly due to historical conquests and administrative exigencies, not on rational linguistic, cultural, or social considerations.
• Because of this arbitrary demarcation, the framers realized that internal boundaries would inevitably need frequent rational realignment after independence, requiring a flexible, simple procedure for Parliament.
• Hence, Reason (R) is the correct explanation of Assertion (A).
• Key Takeaway: Parliament can reorganise states by simple majority under Article 3 because British-era provincial boundaries were unscientific.
या परीक्षेचे सर्व ५०,०००+ प्रश्न व मागील पेपर्स ॲपमध्ये मोफत सोडवा!
घटकनिहाय सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक आणि संपूर्ण स्पष्टीकरणासह सराव.
या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'केंद्र शासन: राष्ट्रपती, उपराष्ट्रपती, पंतप्रधान, मंत्रिमंडळ व संसद (Union Executive & Parliament)' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:
भारताचे राष्ट्रपती व उपराष्ट्रपती (कलम ५२ ते ७१): निवडणूक, महाभियोग, अधिकार, दयेचा अधिकार व नकाराधिकार
भारतीय राज्यघटनेच्या भाग ५ (प्रकरण १: कलम ५२ ते ७८) मध्ये केंद्रीय कार्यकारी मंडळाची (Union Executive) रचना स्पष्ट केली...
पंतप्रधान व केंद्रीय मंत्रिमंडळ (कलम ७४, ७५, ७७, ७८): वास्तव कार्यकारी प्रमुख, कॅबिनेट समित्या व महान्यायवादी
भारताने ब्रिटनच्या धर्तीवर संसदीय शासन पद्धती (Westminster Model) स्वीकारली आहे. या पद्धतीत राष्ट्रपती हे केवळ नाममात्र...
भारतीय संसद (Parliament): राज्यसभा (कलम ८०) व लोकसभा (कलम ८१) रचना, तुलना व विशेषाधिकार (कलम १०५)
भारतीय राज्यघटनेच्या कलम ७९ नुसार, भारताची संसद ही राष्ट्रपती, राज्यसभा (राज्यांची परिषद / Council of States) आणि लोकसभा...
संसदीय कामकाज, साधने, विधेयके व समित्या: प्रश्नोत्तराचा तास, शून्य प्रहर, अर्थविधेयक (कलम ११०), PAC व अंदाज समिती
भारतीय संसद ही केवळ कायदे बनवणारी संस्था नसून ती कार्यकारी मंडळावर (मंत्रिमंडळावर) सतत अंकुश ठेवणारी आणि जनतेच्या पैशांच...
केंद्र-राज्य संबंध (कलम २४५ ते २६३): कायदेविषयक, प्रशासकीय, आंतरराज्य परिषद व विभागीय परिषदा
भारतीय राज्यघटनेच्या भाग ११ (कलम २४५ ते २६३) व भाग १२ मधील केंद्र-राज्य संबंधांचे सर्वंकष विश्लेषण: कायदेविषयक संबंध, ७...
पक्षांतर बंदी कायदा (१० वे परिशिष्ट): ५२ वी व ९१ वी घटनादुरुस्ती, अपात्रतेचे निकष, अपवाद व किहोटो होलोहान खटला
भारतीय राज्यघटनेच्या १० व्या परिशिष्टातील पक्षांतर बंदी कायद्याचे सखोल विश्लेषण: ५२ वी घटनादुरुस्ती १९८५, ९१ वी घटनादुरु...
संसदीय समित्यांची सखोल रचना व कार्यपद्धती: लोकलेखा (PAC), अंदाज, सार्वजनिक उपक्रम व विभागीय स्थायी समित्या
भारतीय संसदेच्या सर्व प्रमुख समित्यांचे संपूर्ण विश्लेषण: लोकलेखा समिती (PAC), अंदाज समिती (Estimates Committee), सार्वज...
🎯 या परीक्षेची संपूर्ण टेस्ट सिरीज
सर्व सराव पेपर्स, मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका व सविस्तर विश्लेषणासह सोडवा
खालीलपैकी कोणत्या कायद्यानुसार कलकत्ता येथे सर्वोच्च न्यायाल...
भारताच्या राष्ट्रपतीची निवडणूक पद्धत राज्यघटनेत दुरुस्तीद्वा...
हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा
WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा
📑 MPSC Rajyaseva Mains P2 2017 Official Question Paper इतर प्रश्न (More from this Paper)
संपूर्ण टेस्ट सिरीज जॉईन करा ➔2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?
खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?
योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011
योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड
उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :
योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :
पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :
📚 भारतीय राज्यघटना (Indian Polity) इतर मागील वर्षांचे प्रश्न (Related PYQs)
सर्व पहा ➔Choose the correct question tag to fill in the blank.
I am the happiest man in my town, ________?
A hardware or software device that is able to modify data according to instructions is called a ________.
Choose the correct word from the following:
After the word, four meanings are given. Choose the correct alternative from the following:
Directory
Choose the correct meaning from the following:
'to dictate letters' mean
The underlined idiom in the following sentence means
People these days want to be rich overnight; naturally they try to earn money by hook or crook.
Which one of the following is closest to the opposite in meaning of the word, 'definite'?
