मे २०२६ चालू घडामोडी: MPSC, पोलीस भरती आणि सरळसेवा परीक्षांसाठी सविस्तर नोट्स

प्रमुख विषय: आपत्ती पूर्वसूचना, सेमीकंडक्टर प्रकल्प, नेतृत्वबदल, कान व बुकर पुरस्कार, बॅडमिंटन आणि IPL.

१. Cell Broadcast सुविधा आणि SACHET

• प्रारंभ: २ मे २०२६.

• उपयोग: संबंधित भौगोलिक क्षेत्रातील मोबाइलवर एकाच वेळी तातडीच्या आपत्ती सूचना पाठवणे.

• एकात्मिक मंच: SACHET; Common Alerting Protocol — CAP — आधारित.

• विकासाशी संबंधित संस्था: C-DOT; कार्यान्वयनात दूरसंचार विभाग आणि NDMA यांचा सहभाग.

• Cell Broadcast चे वैशिष्ट्य: क्षेत्रातील मोबाइल उपकरणांना एकत्र संदेश प्रसारित होतो. प्रत्येक वापरकर्त्याला स्वतंत्र SMS पाठवण्यापेक्षा पद्धत वेगळी आहे.

• कालक्रम: एप्रिलमध्ये चाचण्या; मेमध्ये सुविधेचा प्रारंभ. चाचणी संदेशाची तारीख आणि प्रारंभाची तारीख यांची गल्लत करू नये.

२. दोन नवे सेमीकंडक्टर प्रकल्प

मंत्रिमंडळ मंजुरी: ५ मे २०२६. दोन प्रस्तावांची एकत्रित प्रस्तावित गुंतवणूक सुमारे ₹३,९३६ कोटी; दोन्ही सुविधा गुजरातमध्ये.

• GaN: Gallium Nitride — गॅलियम नायट्राइड; संयुग अर्धसंवाहक.

• OSAT: Outsourced Semiconductor Assembly and Test.

• दोन्ही प्रस्तावांतून २,२३० कुशल रोजगारांची अपेक्षा अधिकृत निवेदनात नोंदवली होती.

• डिस्प्ले म्हणजे इलेक्ट्रॉनिक स्क्रीन/प्रदर्शन घटक; हा उद्योगमेळा किंवा व्यापारप्रदर्शन उभारण्याचा प्रकल्प नाही.

• रक्कम लक्षात ठेवा: निवेदनाच्या शीर्षकातील “₹३,९०० कोटींपेक्षा जास्त”चा नेमका तपशील सुमारे ₹३,९३६ कोटी आहे.

३. नव्या IIP मालिकेची प्रकाशन घोषणा

• घोषणा: २६ मे २०२६.

• नियोजित प्रकाशन: १ जून २०२६.

• संस्था: सांख्यिकी व कार्यक्रम अंमलबजावणी मंत्रालय — MoSPI.

• IIP: Index of Industrial Production — औद्योगिक उत्पादन निर्देशांक.

• महिन्यानुसार नोंद: मेची घटना ही प्रकाशनाची घोषणा आहे; नव्या मालिकेचे प्रत्यक्ष प्रकाशन जूनमधील स्वतंत्र नोंद आहे.

४. ७९ वा कान चित्रपट महोत्सव

पुरस्कार निकाल: २३ मे २०२६.

• Palme d’Or हा महोत्सवाचा सर्वोच्च प्रमुख पुरस्कार.

• Grand Prix ही स्वतंत्र पुरस्कारश्रेणी आहे; दोन्ही पुरस्कार एकाच नावाचे किंवा समान विजेतेपद नाहीत.

• जुळवणी: Fjord — Palme d’Or — Cristian Mungiu; Minotaure — Grand Prix — Andrei Zviaguintsev.

५. आंतरराष्ट्रीय बुकर पुरस्कार २०२६

• घोषणा: १९ मे २०२६.

• विजेते पुस्तक: Taiwan Travelogue.

• लेखक: यांग शुआंग-झी — Yáng Shuāng-zǐ.

• इंग्रजी अनुवादक: लिन किंग — Lin King.

• मूळ भाषा: मँडरिन चिनी.

• हा इंग्रजीत अनुवादित साहित्याचा पुरस्कार आहे. आंतरराष्ट्रीय बुकरमध्ये लेखक आणि अनुवादक दोघांचाही सन्मान होतो; पुस्तकाच्या इंग्रजी शीर्षकावरून मूळ भाषा इंग्रजी मानू नये.

६. थॉमस आणि उबेर कप — बॅडमिंटन

• यजमान: हॉर्सेन्स, डेन्मार्क.

• स्पर्धाकाल: २४ एप्रिल–३ मे २०२६.

• थॉमस कप: पुरुषांची जागतिक सांघिक बॅडमिंटन स्पर्धा.

• उबेर कप: महिलांची जागतिक सांघिक बॅडमिंटन स्पर्धा.

थॉमस कप अंतिम निकाल: चीनने फ्रान्सला ३–१ ने हरवून विजेतेपद राखले. फ्रेंच बॅडमिंटन महासंघाच्या अंतिम सामन्याच्या अहवालात हा निकाल दिला आहे. एका देशाने पुरुष गट जिंकला म्हणून महिला गटही त्याच देशाने जिंकला असे होत नाही.

७. मे २०२६ मधील मुख्यमंत्री बदल

• TVK: Tamilaga Vettri Kazhagam.

• आसाममधील फरक: हिमंता बिस्वा सरमा यांचा दुसरा सलग वैयक्तिक कार्यकाळ आणि सत्ताधारी आघाडीचा तिसरा कार्यकाळ या वेगळ्या मोजण्या आहेत.

• व्यक्तीचे नाव, राज्य आणि शपथग्रहणाचा संदर्भ या तीन गोष्टी एकत्र लक्षात ठेवाव्यात.

८. हंगेरीचे पंतप्रधान — पीटर मॅज्यार

• व्यक्ती: पीटर मॅज्यार — Péter Magyar.

• देश: हंगेरी.

• घटना: मे २०२६ मध्ये पंतप्रधानपद स्वीकारले.

• भौगोलिक जोड: हंगेरीची राजधानी बुडापेस्ट. पंतप्रधानांचे नाव आणि देश यांची जुळवणी हा या घटनेतील थेट मुद्दा आहे.

९. ISRO YUVIKA २०२६

• लाभार्थी: शालेय विद्यार्थी.

• स्वरूप: अंतराळ विज्ञान, तंत्रज्ञान आणि अनुप्रयोगांचा परिचय देणारा निवासी कार्यक्रम.

• कालावधी: ११–२२ मे २०२६.

• निवड: ४५६ विद्यार्थी; सहावी आवृत्ती.

• पूर्ण नाव: YUva VIgyani KAryakram — युवा विज्ञानी कार्यक्रम.

• START शी फरक: YUVIKA हा शालेय विद्यार्थ्यांचा निवासी परिचय कार्यक्रम; START हा स्वतंत्र ऑनलाइन अंतराळजागरूकता प्रशिक्षण उपक्रम आहे.

१०. राष्ट्रीय तंत्रज्ञान दिन आणि जैवविविधता दिन

• तंत्रज्ञान दिनाचा आशय: समावेशक वाढीसाठी जबाबदार नवोन्मेष. ११ मे १९९८ च्या पोखरण-II चाचण्यांसह भारताच्या तांत्रिक कामगिरीचे स्मरण.

• जैवविविधता दिनाचा आशय: जागतिक परिणामासाठी स्थानिक कृती. स्थानिक समुदायांच्या संवर्धनातील भूमिकेवर भर.

११. अग्नी-१ चाचणी

• दिनांक: २२ मे २०२६.

• ठिकाण: एकात्मिक चाचणी केंद्र, चांदीपूर, ओडिशा.

• क्षेपणास्त्र: अग्नी-१; बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्र.

• वेगळी नोंद: ऑगस्टमधील अग्नी-४ चाचणी ही स्वतंत्र घटना आहे. अग्नी-१ आणि अग्नी-४ यांची नावे किंवा महिने बदलून लिहू नयेत.

१२. जागतिक तंबाखूविरोधी दिन आणि आरोग्य सभा

जागतिक तंबाखूविरोधी दिन

• दिनांक: ३१ मे.

• २०२६ चा विषय: Unmask the appeal – countering tobacco and nicotine addiction.

• मुख्य आशय: तंबाखू व निकोटीन उत्पादनांच्या आकर्षक प्रचारामागील व्यसनाचा धोका उघड करणे.

• WHO पुरस्कारातील भारतीय संस्था: ICMR–राष्ट्रीय कर्करोग प्रतिबंध व संशोधन संस्था — NICPR.

जागतिक आरोग्य सभा

• मे २०२६ मधील आवृत्ती: ७९ वी World Health Assembly.

• WHO सदस्यदेशांच्या प्रमुख आरोग्यधोरण निर्णयांसाठीची ही सभा आहे. WHO ही संघटना आणि WHA ही तिची आरोग्य सभा, या संज्ञा वेगळ्या आहेत.

१३. IPL २०२६ — RCB ने विजेतेपद राखले

• अंतिम सामना: ३१ मे २०२६; नरेंद्र मोदी स्टेडियम, अहमदाबाद.

• विजेता: रॉयल चॅलेंजर्स बेंगळुरू.

• उपविजेता: गुजरात टायटन्स.

• विजयाचे अंतर: पाच गडी; RCB चे दुसरे आणि सलग दुसरे IPL विजेतेपद.

• निकालाची जोड: पुरुष IPL — मे — गुजरात टायटन्सवर विजय; महिला WPL — फेब्रुवारी — दिल्ली कॅपिटल्सवर विजय. दोन्ही ठिकाणी RCB असला तरी स्पर्धा आणि प्रतिस्पर्धी वेगळे आहेत.

महाराष्ट्र विशेष — अतिरिक्त परीक्षोपयोगी घडामोडी

आदिवासी शिक्षण — २४ आश्रमशाळांची श्रेणीवाढ

• ५ मे २०२६: ५ प्राथमिक आश्रमशाळांना माध्यमिक आणि १९ माध्यमिक आश्रमशाळांना उच्च माध्यमिक/कनिष्ठ महाविद्यालय स्तरावर नेण्यास मंजुरी.
• दुर्गम भागातील आदिवासी विद्यार्थ्यांना शिक्षणाची पुढील पायरी उपलब्ध करणे व गळती कमी करणे हा उद्देश.

सोलापूर आणि तुळजापूर — अभियांत्रिकी शिक्षण

• सोलापूर: २०२६–२७ पासून शासकीय अभियांत्रिकी शिक्षणासाठी तीन पदवी अभ्यासक्रम; एकूण १८० प्रवेशक्षमता मंजूर.
• अभ्यासक्रम: AI व मशीन लर्निंग, संगणकशास्त्र, इलेक्ट्रॉनिक्स व दूरसंचार.
• तुळजापूर: श्री तुळजाभवानी अभियांत्रिकी महाविद्यालय राज्य शासनाकडे हस्तांतरित करून शासकीय अभियांत्रिकी महाविद्यालय, तुळजापूर करण्यास मान्यता.
• दोन्ही निर्णय ५ मेच्या मंत्रिमंडळ बैठकीतील आहेत; मंजुरी आणि प्रवेशप्रत्यक्ष सुरू होणे हे स्वतंत्र टप्पे आहेत.

नाशिक परिक्रमा मार्ग

• सार्वजनिक बांधकाम विभागाच्या १४ मे २०२६ च्या निर्णयनोंदीनुसार, नाशिक परिक्रमा मार्ग/रिंग रोड प्रकल्पासाठी खरेदी होणाऱ्या जमिनीवर मुद्रांक शुल्क सवलतीचा निर्णय.
• ठिकाण–प्रकल्प जोडी: नाशिक — परिक्रमा मार्ग. ही भूसंपादनाशी संबंधित सवलत आहे.

शेवटची उजळणी — ३० महत्त्वाचे वनलाइनर्स

1. Cell Broadcast सुविधेचा प्रारंभ २ मे २०२६ रोजी झाला.

2. Cell Broadcast सुविधा SACHET मंचाशी जोडलेली आहे.

3. SACHET चे तांत्रिक अधिष्ठान Common Alerting Protocol आहे.

4. दोन सेमीकंडक्टर प्रस्तावांची एकत्रित गुंतवणूक सुमारे ₹३,९३६ कोटी होती.

5. Mini/Micro-LED प्रकल्पात गॅलियम नायट्राइड — GaN तंत्रज्ञान नमूद होते.

6. संबंधित डिस्प्ले व पॅकेजिंग सुविधा धोलेरा आणि सुरत येथे प्रस्तावित झाल्या.

7. मेच्या घोषणेनुसार नवी IIP मालिका १ जून रोजी प्रसिद्ध करण्याचे नियोजन होते.

8. कान २०२६ मधील Palme d’Or Fjord ला मिळाला.

9. कानमधील Grand Prix Minotaure ला मिळाला.

10. आंतरराष्ट्रीय बुकर पुरस्काराचे विजेते पुस्तक Taiwan Travelogue होते.

11. Taiwan Travelogue चे लेखक यांग शुआंग-झी आहेत.

12. Taiwan Travelogue च्या इंग्रजी अनुवादक लिन किंग आहेत.

13. थॉमस कप २०२६ चीनने जिंकला.

14. उबेर कप २०२६ दक्षिण कोरियाने जिंकला.

15. थॉमस व उबेर कपचे आयोजन हॉर्सेन्स, डेन्मार्क येथे झाले.

16. पश्चिम बंगालच्या मुख्यमंत्रिपदाची शपथ सुवेंदू अधिकारी यांनी घेतली.

17. TVK संस्थापक आणि तामिळनाडूचे मुख्यमंत्री सी. जोसेफ विजय होते.

18. केरळचे मुख्यमंत्री व्ही. डी. सतीशन झाले.

19. आसाममध्ये सलग दुसऱ्या वैयक्तिक कार्यकाळाची शपथ हिमंता बिस्वा सरमा यांनी घेतली.

20. पीटर मॅज्यार हंगेरीचे पंतप्रधान झाले.

21. ISRO च्या YUVIKA २०२६ मध्ये ४५६ विद्यार्थी निवडले गेले.

22. YUVIKA चा मुख्य लाभार्थी गट शालेय विद्यार्थी आहे.

23. तंत्रज्ञान दिनाचा विषय Responsible Innovation for Inclusive Growth होता.

24. जैवविविधता दिनाचा विषय Acting locally for global impact होता.

25. २२ मे रोजी चांदीपूर येथे अग्नी-१ ची चाचणी झाली.

26. तंबाखूविरोधी दिनाचा भर तंबाखू व निकोटीनच्या आकर्षणामागील व्यसनावर होता.

27. WHO च्या तंबाखूविरोधी दिन पुरस्कारात ICMR–NICPR चा समावेश होता.

28. मेमध्ये ७९ वी जागतिक आरोग्य सभा झाली.

29. IPL २०२६ चा विजेता रॉयल चॅलेंजर्स बेंगळुरू ठरला.

30. IPL अंतिम सामन्यात RCB ने गुजरात टायटन्सला पाच गडी राखून हरवले.

महाराष्ट्र विशेष — ७ अतिरिक्त वनलाइनर्स

1. मेतील निर्णयानुसार श्रेणीवाढीस मंजुरी मिळालेल्या आश्रमशाळांची संख्या २४ होती.
2. ५ प्राथमिक आश्रमशाळांना माध्यमिक स्तरावर नेण्यास मंजुरी मिळाली.
3. १९ माध्यमिक आश्रमशाळांना उच्च माध्यमिक स्तरावर नेण्यास मंजुरी मिळाली.
4. सोलापूरच्या नव्या शासकीय अभियांत्रिकी अभ्यासक्रमांची एकूण प्रवेशक्षमता १८० मंजूर झाली.
5. सोलापूरमध्ये मंजूर तीन अभ्यासक्रमांपैकी एक AI व मशीन लर्निंग आहे.
6. श्री तुळजाभवानी अभियांत्रिकी महाविद्यालयाचे ठिकाण तुळजापूर आहे.
7. मेतील मुद्रांक शुल्क सवलतीचा रस्तेप्रकल्प नाशिक परिक्रमा मार्ग आहे.