भारतीय अर्थव्यवस्था (Indian Economy) प्रश्नसंच: मागील वर्षांचे सर्व PYQs व उत्तरे
भारतीय अर्थव्यवस्था (Indian Economy) विषयातील सर्व घटकवार मागील वर्षांचे प्रश्न (PYQs), अचूक उत्तरे आणि सविस्तर स्पष्टीकरणासह सराव करा.
महाराष्ट्र सहकारी अधिनियम १९६० नुसार खालीलपैकी कोणते सहकार संस्थांचे अंकेक्षण करण्याचा उद्देश नाही/नाहीत?
(a) सहकारी कायद्यानुसार नोंदणी झालेल्या सहकार संस्थांनी हिशेबाची सर्व पुस्तके नियमानुसार ठेवली किंवा नाही ते तपासणे.
(b) सहकारी संस्थांचे व्यवस्थापन सहकार कायद्याप्रमाणे आणि सहकाराच्या तत्त्मानुसार होते किंवा नाही हे तपासणे.
(c) सहकारी संस्थेत गैरव्यवहार आढळल्यास संचालकांना जबाबदार धरून आर्थिक दंड करणे.
(d) सहकारी संस्थांच्या जमा खर्चातील चुका आणि अफरातफरीचे व्यवहार शोधणे.
According to the Maharashtra Cooperative Societies Act 1960, which of the following is/are not the purpose of the audit of Cooperative Societies?
फक्त (c)
only (c)
फक्त (a), (c)
(a), (c) only
फक्त (b), (c) आणि (d)
(b), (c) and (d) only.
फक्त (a)
only (a)
महाराष्ट्र सहकार कायदा, १९६० नुसार सहकारी संस्थांच्या अंकेक्षणाचा (Audit) मुख्य उद्देश संस्थेची आर्थिक स्थिती योग्य प्रकारे तपासणे, हिशेबाची पुस्तके नियमांनुसार आहेत का ते पाहणे आणि अफरातफरी किंवा चुका शोधणे हा असतो. परंतु, संस्थेत गैरव्यवहार आढळल्यास संबंधित संचालकांना थेट जबाबदार धरून आर्थिक दंड करणे हा अंकेक्षणाचा (Auditor चा) उद्देश किंवा अधिकार नसून, तो सहकार निबंधकाचा (Registrar) अधिकार आहे. त्यामुळे विधान (c) हा अंकेक्षणाचा उद्देश नाही.
Imposing financial penalty on the directors is not the main job of the auditor but it is the job of the registrar.
खालील विधाने विचारात घ्या: (a) निरपेक्ष दारिद्र्य निर्मूलन शक्य आहे. (b) सापेक्ष दारिद्र्य हे उच्च उत्पन्न गटाशी कमी उत्पन्न गटाच्या केलेल्या तुलनेवर आधारित असते. (c) पर्यावरणाचा ऱ्हास होण्यास दारिद्र्य कारणीभूत ठरत नाही. वरीलपैकी कोणते/ती विधान/विधाने बरोबर आहे/आहेत?
Consider the following statements: (a) Absolute poverty can be eradicated. (b) Relative poverty is based on comparison of lower income group with higher income group. (c) Poverty is not responsible for degradation of environment. Which of the statement/s given above is/are correct?
(a) आणि (b)
(a) and (b)
(b) आणि (c)
(b) and (c)
(a) आणि (c)
(a) and (c)
वरील सर्व
All of the above
योग्य पर्याय (a) आणि (b) आहे. निरपेक्ष दारिद्र्य योग्य धोरणांमुळे पूर्णपणे नष्ट केले जाऊ शकते आणि सापेक्ष दारिद्र्य हे उत्पन्नातील विषमतेवर (तुलनेवर) आधारित असते. विधान (c) चुकीचे आहे कारण दारिद्र्य हे पर्यावरणाच्या ऱ्हासासाठी मोठ्या प्रमाणावर जबाबदार असते.
The correct choice is "(a) and (b)". Absolute poverty can be eradicated through targeted policy interventions, and relative poverty is based on income comparison between different classes. Statement (c) is incorrect because poverty is indeed a major factor leading to environmental degradation.
खालील निकषांच्या आधारे 2011-12 या वर्षासाठी नियोजन आयोगाने दारिद्र्य रेषा निश्चित केली.
For 2011-12 planning commission had defined poverty line with the help of following criteria.
दरडोई उत्पन्न प्रतिमहिना ग्रामीण भागासाठी ₹ 816 व शहरी भागासाठी ₹ 1,000
Per capita income per month is ₹ 816 for rural areas and ₹ 1,000 for urban areas
दरडोई उत्पन्न प्रतिदिनी ग्रामीण भागासाठी ₹ 47 व शहरी भागासाठी ₹ 32
Per capita income per day is ₹ 47 for rural areas and ₹ 32 for urban areas
दरडोई उत्पन्न प्रतिदिनी ग्रामीण भागासाठी ₹ 49.63 व शहरी भागासाठी ₹ 56.64
Per capita income per day is ₹ 49.63 for rural areas and ₹ 56.64 for urban areas
यापैकी नाही
None of these
तेंडुलकर समितीच्या पद्धतीनुसार नियोजन आयोगाने 2011-12 साठी दारिद्र्यरेषा मासिक दरडोई उपभोग खर्च ग्रामीण भागासाठी ₹ 816 आणि शहरी भागासाठी ₹ 1,000 निश्चित केली होती.
Based on the Tendulkar Committee methodology, the Planning Commission determined the poverty line for 2011–12 at a monthly per capita consumption expenditure of ₹816 for rural areas and ₹1,000 for urban areas.
रेपो दर म्हणजे ज्या दराने _______. (1) व्यापारी बँका लोकांना कर्ज देतात (2) सरकारची कर्ज घेण्यावर आकारला जातो (3) रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया व्यापारी बँकांना कर्ज देते (4) व्यापारी बँक त्याचेकडे असणाऱ्या बचती ठेवीवर दर आकारतात
Repo rate is the rate at _______. (1) Commercial banks lend to public (2) The rate which is charged for Government lending (3) R.B.I. lends to commercial banks (4) The rate is charged on saving deposits with commercial banks
1
1
2
2
3
3
4
4
योग्य उत्तर पर्याय (c) 3 आहे. रेपो दर (Repo Rate - Repurchase Option Rate) हा तो व्याजदर आहे ज्या दराने भारतीय रिझर्व्ह बँक (RBI) व्यापारी बँकांना त्यांच्या अल्पकालीन तरलता गरजेसाठी सरकारी रोख्यांच्या तारणावर कर्जपुरवठा करते. चलनवाढ (महागाई) नियंत्रित करण्यासाठी रिझर्व्ह बँक रेपो दरात वाढ करते, ज्यामुळे बाजारातील पतपुरवठा कमी होतो.
The correct answer is Option (c) 3. Repo Rate (Repurchase Rate) is the benchmark policy rate at which the Reserve Bank of India (RBI) lends short-term money to commercial banks against the collateral of approved government securities. It serves as a primary quantitative credit control instrument to manage liquidity and curb inflation in the economy.
पुढीलपैकी योग्य विधान ओळखा. (राजकोषीय धोरण व चलनविषयक धोरण)
अ. राष्ट्रीय उत्पन्न, उत्पादन आणि रोजगार पातळी यावरील प्रतिकूल परिणाम टाळण्यासाठी सरकार ज्या धोरणानुसार आपल्या खर्चविषयक आणि महसूल विषयक कार्यक्रमाची आखणी व अंमलबजावणी करते त्या धोरणास चलन विषयक धोरण म्हणतात.
ब. अर्थव्यवस्थेचे कार्य सुरळीतपणे चालण्याच्या दृष्टीने राजकोषीय धोरणाला 1929-33 च्या महामंदी नंतरच्या काळात अधिक महत्व प्राप्त झाले. त्यामध्ये जे. एम. केन्स यांचे योगदान मोठे आहे.
Identify the correct statement/s from the following.
फक्त अ
फक्त ब
दोन्ही योग्य
दोन्ही अयोग्य
सरकारच्या खर्च व महसूल विषयक धोरणास 'राजकोषीय धोरण' (Fiscal Policy) म्हणतात, चलनविषयक नाही. त्यामुळे केवळ 'ब' विधान बरोबर आहे.
खालीलपैकी कोणते विधान/विधाने चुकीचे आहे/आहेत? (a) चलनात असलेल्या बँक नोटा भारत सरकारकडून जारी केल्या जातात. (b) संकुचित पैशात (M1) लोकांजवळील चलनांचा समावेश होतो.
Which of the following statement/s is/are incorrect? (a) Currency notes in circulation are issued by the Government of India. (b) Narrow money or M1 includes currency with the public.
फक्त (a)
Only (a)
फक्त (b)
Only (b)
दोन्ही (a) आणि (b)
Both (a) and (b)
वरीलपैकी काहीही नाही
None of the above
विधान (a) चुकीचे आहे कारण १ रुपयाची नोट आणि नाणी वगळता इतर सर्व बँक नोटा रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया (RBI) जारी करते, भारत सरकार नाही. विधान (b) बरोबर आहे.
Statement (a) is incorrect because all currency notes (except one-rupee notes and coins) are issued by the Reserve Bank of India (RBI), not directly by the Government of India. Statement (b) is correct.
विशेष प्रदेश विकास कार्यक्रम यासाठी तयार करण्यात आला अ. दारिद्र्य निर्मूलन व रोजगार वाढ ब. डोंगराळ व आदिवासी भागाचा विकास क. दुष्काळग्रस्त भागाचा विकास ड. ग्रामीण भागात औद्योगिकीकरण
Special Area Development Programme has been formulated for a. Poverty eradication and employment growth b. To develop hilly and tribal area c. To develop drought prone area d. Industrialization in the rural area
अ फक्त
A only
ब आणि ड फक्त
B and D only
ब आणि क फक्त
B and C only
ड फक्त
D only
विशेष प्रदेश विकास कार्यक्रम (SADP) हा प्रामुख्याने भौगोलिकदृष्ट्या मागास असलेल्या डोंगराळ व आदिवासी भागांचा विकास (ब) आणि दुष्काळग्रस्त भागांचा विकास (क) करण्यासाठी राबवला गेला होता.
Special Area Development Programmes were designed to address regional imbalances specifically targeting Hilly and Tribal Areas (b) and Drought-Prone Areas (c).
खालीलपैकी कोणते भारतातील लोकसंख्या विस्फोटाचे कारण नाही? (a) निरक्षरता (b) विवाहाची सार्वत्रिकता (c) एकत्र कुटुंब पद्धती (d) राहणीमानातील सुधारणा
Which of the following is not the reason for Population Explosion in India? (a) Illiteracy (b) The Universalization of Marriage (c) Joint Family System (d) Upliftment in Life Style
(a) आणि (b)
(a) and (b)
(c) आणि (d)
(c) and (d)
(a), (b), (c)
(a), (b), (c)
(d) फक्त
(d) Only
योग्य उत्तर पर्याय (d) (d) फक्त आहे. निरक्षरता, विवाहाची सार्वत्रिकता (धार्मिक व सामाजिक बंधन) आणि एकत्र कुटुंब पद्धती (मुलांच्या संगोपनाची जबाबदारी विभागली जाणे) ही तिन्ही भारतातील लोकसंख्या वाढीची सामाजिक कारणे आहेत. याउलट, राहणीमानातील सुधारणा (Upliftment in Lifestyle), उच्च शिक्षण आणि आर्थिक संपन्नता यामुळे कुटुंब नियोजनाची जाणीव वाढून जन्मदर घटतो; त्यामुळे राहणीमानातील सुधारणा हे लोकसंख्या विस्फोटाचे कारण नसून त्यावर नियंत्रण ठेवणारा घटक आहे.
The correct answer is Option (d) (d) Only. Illiteracy, early/universal marriage, and traditional joint family systems have historically sustained high total fertility rates. In contrast, socioeconomic upliftment and improved living standards directly encourage smaller family sizes and lower birth rates, acting as a demographic stabilizing factor rather than a cause of population explosion.
पुढीलपैकी बरोबर जोडी कोणती ते शोधा ?
Find out a correct match from the following:
चौदावा वित्त आयोग - वाय. व्ही. रेड्डी
दहावी पंचवार्षिक योजना - 2003-2008
सीमा शुल्कातील घट - वित्तीय क्षेत्रातील सुधारणा
2022-23 मधील केंद्र सरकारची वित्तीय तूट - 5.8%
१४ व्या वित्त आयोगाचे अध्यक्ष डॉ. वाय. व्ही. रेड्डी होते.
SGSY ची अंमलबजावणी कोणामार्फत केली जाते? (a) व्यावसायिक बँक (b) प्रादेशिक ग्रामीण बँक (c) सहकारी बँक (d) परदेशी बँक
The implementation of SGSY is done by: (a) Commercial Bank (b) Regional Rural Bank (c) Co-operative Bank (d) Foreign Bank
फक्त (a)
Only (a)
(b) आणि (c)
(b) and (c)
(a), (b) आणि (c)
(a), (b) and (c)
(a), (b) आणि (d)
(a), (b) and (d)
स्वर्णजयंती ग्राम स्वयंरोजगार योजनेची (SGSY) अंमलबजावणी व्यावसायिक बँका, प्रादेशिक ग्रामीण बँका (RRBs) आणि सहकारी बँकांमार्फत केली जाते. यात परदेशी बँकांचा समावेश नसतो.
Swarnajayanti Gram Swarozgar Yojana (SGSY) is implemented through Commercial Banks, Regional Rural Banks (RRBs), and Cooperative Banks. Foreign banks do not participate in rural credit disbursement.
राजकोषीय नीतीची साधने कोणती? अ. सार्वजनिक व्यय आणि सार्वजनिक कर्ज ब. लोकशाही आणि संघराज्यात्मक रचना क. करारोपण आणि अंदाजपत्रक ड. संसद आणि प्रशासन
Which are the instruments of fiscal policy? a. Public spending and public debt b. Democracy and federal structure c. Taxation and budget d. Parliament and administration
अ फक्त
A only
ब आणि क फक्त
B and C only
ड फक्त
D only
अ आणि क फक्त
A and C only
राजकोषीय नीती ही सरकारच्या उत्पन्न व खर्चाचे नियोजन असते. सार्वजनिक खर्च व सार्वजनिक कर्ज (अ) तसेच कर आकारणी व अंदाजपत्रक (क) ही त्याची मुख्य साधने आहेत.
Fiscal policy instruments primarily encompass government spending and public borrowing (a) alongside taxation and budgetary policy (c).
एफ आर बी एम कायदत केव्हा पासून लागू करण्यात आला?
When was the FRBM Act brought into effect?
जानेवारी 17, 2000
January 17, 2000
डिसेंबर 30, 2003
December 30, 2003
जून 15, 2005
June 15, 2005
जुलै 5, 2004
July 5, 2004
योग्य उत्तर पर्याय (d) जुलै 5, 2004 आहे. वित्तीय शिस्त निर्माण करण्यासाठी आणि महसुली व राजकोषीय तूट नियंत्रित करण्यासाठी संसदेने संमत केलेला 'राजकोषीय उत्तरदायित्व आणि अर्थसंकल्प व्यवस्थापन कायदा' (Fiscal Responsibility and Budget Management Act - FRBM Act, 2003) हा अधिकृतपणे ५ जुलै २००४ रोजी देशभरात अंमलात आला.
The correct answer is Option (d) July 5, 2004. The Fiscal Responsibility and Budget Management (FRBM) Act was passed in 2003 to institutionalize fiscal discipline, eliminate revenue deficits, and cap the fiscal deficit at 3% of GDP. The statutory rules were officially notified and brought into effect on July 5, 2004.