खालीलपैकी कोणते विधान / विधाने योग्य आहेत ?
(a) राज्यसभेचे अध्यक्ष आणि उपाध्यक्ष हे त्या सभागृहाचे सदस्य नसतात.
(b) उपाध्यक्ष जेव्हा सभागृहाचे कामकाज चालवतात तेव्हा ते पहिल्या फेरीत मतदान करू शकतात.
पर्यायी उत्तरे :

योग्य उत्तर पर्याय ४ (D) (Neither (a) nor (b) is correct / (a) आणि (b) दोन्ही अयोग्य आहेत) आहे.

महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points):
• राज्यसभेचे सभापती व उपसभापती यांच्याविषयी घटनात्मक तरतुदी (कलम ८९ व १००):
• विधान (a) चुकीचे आहे: राज्यसभेचे सभापती (उपराष्ट्रपती) हे सभागृहाचे सदस्य नसतात (कलम ६४/८९(१)), परंतु उपसभापती हे राज्यसभेच्या सदस्यांमधूनच निवडले जातात (कलम ८९(२)). त्यामुळे 'दोघेही सदस्य नसतात' हे विधान चुकीचे आहे.
• विधान (b) चुकीचे आहे: कलम १००(१) नुसार, जेव्हा उपसभापती सभागृहाचे कामकाज चालवत (पीठासीन) असतात, तेव्हा त्यांना पहिल्या फेरीत मतदान करण्याचा अधिकार नसतो; मतांची समानता झाल्यास ते केवळ निर्णायक मत (Casting Vote) देऊ शकतात.
• उपसभापती जेव्हा पीठासीन नसतात आणि एक सामान्य सदस्य म्हणून सभागृहात उपस्थित असतात, केवळ तेव्हाच ते पहिल्या फेरीत मतदान करू शकतात. त्यामुळे दोन्ही विधाने अयोग्य आहेत.
• महत्त्वाची टीप: उपसभापती हे राज्यसभेचे सदस्य असतात; पीठासीन असताना त्यांना पहिल्या फेरीत मतदानाचा हक्क नसतो, केवळ निर्णायक मत देता येते.