📅MPSC Rajyaseva Mains P2 2019 PaperGoogle वर फॉलो करा

लोकसभेच्या सभापती संदर्भात खालील विधाने विचारात घ्या :
(a) त्यास/तिला पदावरून दूर करण्यासाठी केवळ लोकसभेत उपस्थित राहून मतदान करणाऱ्या सदस्यांच्या बहुमताने ठराव संमत करावा लागतो.
(b) उप पंतप्रधानाच्या बरोबरीने त्यांचा अग्रक्रम तालिकेत पाचवा क्रमांक आहे.
(c) जेंव्हा पदावरून दूर करण्यासंबंधीच्या ठरावास सभागृहाच्या एकूण सभासद संख्येच्या किमान एक-दशांश सदस्यांचा पाठिंबा असेल तेंव्हाच सभागृह असा ठराव विचारार्थ आणि चर्चेसाठी घेवू शकते.
वरीलपैकी कोणते विधान/ने बरोबर आहे/त ?

Consider the following statements regarding the Speaker of the Lok Sabha :
(a) He/she can be removed only by a resolution passed by the Lok Sabha by a majority of the members present and voting.
(b) He/she is placed at fifth rank, along with the Deputy Prime Minister.
(c) The motion of removal can be considered and discussed only when it has the support of at least one-tenth of the total strength of the House.
Which of the statements given above is/are correct?

पर्याय (Options):
a
केवळ (a)
Only (a)
b
केवळ (a) आणि (b)
Only (a) and (b)
c
केवळ (c)
Only (c)
d
वरीलपैकी एकही नाही
None of the above
✓ योग्य उत्तर
✓ अधिकृत उत्तर: पर्याय d
📝सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):

योग्य उत्तर पर्याय ४ (D) (वरीलपैकी एकही नाही) आहे.

महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points):
• लोकसभा सभापती: पदच्युती आणि स्थान:
• विधान (a) अयोग्य आहे: घटनेच्या अनुच्छेद 94(c) नुसार, सभापतींना पदावरून दूर करण्यासाठी लोकसभेतील 'तत्कालीन सर्व सदस्यांच्या बहुमताने' (Effective Majority) ठराव संमत करावा लागतो, केवळ उपस्थित राहून मतदान करणाऱ्या सदस्यांचे बहुमत चालत नाही. यासाठी किमान 14 दिवसांची पूर्वसूचना देणे आवश्यक असते.
• विधान (b) अयोग्य आहे: भारताच्या अग्रक्रम तालिकेत (Table of Precedence) लोकसभा सभापती आणि भारताचे सरन्यायाधीश (CJI) हे 6 व्या क्रमांकावर आहेत, तर उपपंतप्रधान 5 व्या क्रमांकावर असतात.
• विधान (c) अयोग्य आहे: लोकसभेच्या कामकाज नियमांनुसार सभापतींना पदावरून दूर करण्याचा प्रस्ताव चर्चेसाठी सभागृहात मांडण्यासाठी किमान 50 सदस्यांचा पाठिंबा आवश्यक असतो (एकूण सदस्यसंख्येच्या 1/10 नव्हे).
• कामकाजातील सहभाग: अनुच्छेद 96 नुसार, जेव्हा पदच्युतीचा ठराव विचाराधीन असतो, तेव्हा सभापती सभागृहाचे अध्यक्षस्थान भूषवू शकत नाहीत; मात्र ते कामकाजात भाग घेऊ शकतात आणि पहिल्या फेरीत मतदान करू शकतात (निर्णायक मताचा अधिकार नसतो).
• महत्त्वाची टीप: सभापतींना प्रभावी बहुमताने व 50 सदस्यांच्या पाठिंब्याने हटवता येते; अग्रक्रम तालिकेत सभापती 6 व्या क्रमांकावर असतात.

The correct answer is Option D (None of the above).

Key Points:
• Speaker of the Lok Sabha: Removal and Status:
• Statement (a) is Incorrect: Under Article 94(c), the Speaker is removed by a resolution passed by the Lok Sabha by an effective majority (a majority of all the then members of the House), not by a simple majority of members present and voting. A 14-day advance notice is mandatory.
• Statement (b) is Incorrect: In the Indian Order of Precedence (Warrant of Precedence), the Speaker of Lok Sabha ranks at Rank 6, jointly with the Chief Justice of India (CJI). The Deputy Prime Minister ranks at Rank 5.
• Statement (c) is Incorrect: According to the Rules of Procedure and Conduct of Business in Lok Sabha, a motion for the removal of the Speaker requires the leave of the House and must be supported by at least 50 members, not one-tenth of the total strength.
• Presiding Rights: When a resolution for removal is under consideration, the Speaker cannot preside over the sitting under Article 96, though he/she has the right to speak, take part in proceedings, and vote in the first instance (but cannot exercise a casting vote in case of a tie).
• Key Takeaway: Speaker removal requires an effective majority and 50 members' support; Speaker is ranked 6th alongside the CJI.

१००% मोफत डाऊनलोडGoogle Play Store

या परीक्षेचे सर्व ५०,०००+ प्रश्न व मागील पेपर्स ॲपमध्ये मोफत सोडवा!

घटकनिहाय सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक आणि संपूर्ण स्पष्टीकरणासह सराव.

📖 या घटकावरील सविस्तर अभ्यास नोट्स
सर्व विषय नोट्स➔

या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'केंद्र शासन: राष्ट्रपती, उपराष्ट्रपती, पंतप्रधान, मंत्रिमंडळ व संसद (Union Executive & Parliament)' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:

मोफत नोट्स ⏱️ 35 मि. वाचन

भारताचे राष्ट्रपती व उपराष्ट्रपती (कलम ५२ ते ७१): निवडणूक, महाभियोग, अधिकार, दयेचा अधिकार व नकाराधिकार

भारतीय राज्यघटनेच्या भाग ५ (प्रकरण १: कलम ५२ ते ७८) मध्ये केंद्रीय कार्यकारी मंडळाची (Union Executive) रचना स्पष्ट केली...

वाचा➔
मोफत नोट्स ⏱️ 35 मि. वाचन

पंतप्रधान व केंद्रीय मंत्रिमंडळ (कलम ७४, ७५, ७७, ७८): वास्तव कार्यकारी प्रमुख, कॅबिनेट समित्या व महान्यायवादी

भारताने ब्रिटनच्या धर्तीवर संसदीय शासन पद्धती (Westminster Model) स्वीकारली आहे. या पद्धतीत राष्ट्रपती हे केवळ नाममात्र...

वाचा➔
मोफत नोट्स ⏱️ 35 मि. वाचन

भारतीय संसद (Parliament): राज्यसभा (कलम ८०) व लोकसभा (कलम ८१) रचना, तुलना व विशेषाधिकार (कलम १०५)

भारतीय राज्यघटनेच्या कलम ७९ नुसार, भारताची संसद ही राष्ट्रपती, राज्यसभा (राज्यांची परिषद / Council of States) आणि लोकसभा...

वाचा➔
मोफत नोट्स ⏱️ 35 मि. वाचन

संसदीय कामकाज, साधने, विधेयके व समित्या: प्रश्नोत्तराचा तास, शून्य प्रहर, अर्थविधेयक (कलम ११०), PAC व अंदाज समिती

भारतीय संसद ही केवळ कायदे बनवणारी संस्था नसून ती कार्यकारी मंडळावर (मंत्रिमंडळावर) सतत अंकुश ठेवणारी आणि जनतेच्या पैशांच...

वाचा➔
मोफत नोट्स ⏱️ 20 मि. वाचन

केंद्र-राज्य संबंध (कलम २४५ ते २६३): कायदेविषयक, प्रशासकीय, आंतरराज्य परिषद व विभागीय परिषदा

भारतीय राज्यघटनेच्या भाग ११ (कलम २४५ ते २६३) व भाग १२ मधील केंद्र-राज्य संबंधांचे सर्वंकष विश्लेषण: कायदेविषयक संबंध, ७...

वाचा➔
मोफत नोट्स ⏱️ 18 मि. वाचन

पक्षांतर बंदी कायदा (१० वे परिशिष्ट): ५२ वी व ९१ वी घटनादुरुस्ती, अपात्रतेचे निकष, अपवाद व किहोटो होलोहान खटला

भारतीय राज्यघटनेच्या १० व्या परिशिष्टातील पक्षांतर बंदी कायद्याचे सखोल विश्लेषण: ५२ वी घटनादुरुस्ती १९८५, ९१ वी घटनादुरु...

वाचा➔
मोफत नोट्स ⏱️ 20 मि. वाचन

संसदीय समित्यांची सखोल रचना व कार्यपद्धती: लोकलेखा (PAC), अंदाज, सार्वजनिक उपक्रम व विभागीय स्थायी समित्या

भारतीय संसदेच्या सर्व प्रमुख समित्यांचे संपूर्ण विश्लेषण: लोकलेखा समिती (PAC), अंदाज समिती (Estimates Committee), सार्वज...

वाचा➔
💎

🎯 या परीक्षेची संपूर्ण टेस्ट सिरीज

सर्व सराव पेपर्स, मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका व सविस्तर विश्लेषणासह सोडवा

सर्व पहा➔

हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा

WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा

📑 MPSC Rajyaseva Mains P2 2019 Official Question Paper इतर प्रश्न (More from this Paper)

संपूर्ण टेस्ट सिरीज जॉईन करा ➔
1

2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?

उत्तर पहा ➔
2

खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?

उत्तर पहा ➔
3

योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011

योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड

उत्तर पहा ➔
4

उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔
5

योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔
6

पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔