खालील विधाने विचारात घ्या :
(a) भारताच्या राष्ट्रपतीस महाभियोगाच्या प्रक्रियेद्वारे पदावरुन दूर केले जावू शकते. महाभियोग प्रक्रियेसाठी अनुच्छेद 61 मध्ये फक्त गैरवर्तणूक आणि अकार्यक्षमता ही दोनच कारणे नमूद केलेली आहेत.
(b) महाभियोगाचा ठराव संसदेच्या दोन्ही सभागृहांमध्ये विशेष बहुमताने मंजूर होणे आवश्यक असते म्हणजेच प्रत्येक सभागृहाच्या एकूण सभासद संख्येच्या (निम्म्या पेक्षा जास्त) बहुमताने आणि हजर राहून मतदान करणाऱ्या दोन-तृतीयांश सभासदांच्या बहुमताने.
पर्यायी उत्तरे :
खालील विधाने विचारात घ्या :
(a) भारताच्या राष्ट्रपतीस महाभियोगाच्या प्रक्रियेद्वारे पदावरुन दूर केले जावू शकते. महाभियोग प्रक्रियेसाठी अनुच्छेद 61 मध्ये फक्त गैरवर्तणूक आणि अकार्यक्षमता ही दोनच कारणे नमूद केलेली आहेत.
(b) महाभियोगाचा ठराव संसदेच्या दोन्ही सभागृहांमध्ये विशेष बहुमताने मंजूर होणे आवश्यक असते म्हणजेच प्रत्येक सभागृहाच्या एकूण सभासद संख्येच्या (निम्म्या पेक्षा जास्त) बहुमताने आणि हजर राहून मतदान करणाऱ्या दोन-तृतीयांश सभासदांच्या बहुमताने.
पर्यायी उत्तरे :
Consider the following statements:
(a) The President of India can be removed from office by a process of impeachment. The only ground for impeachment specified in Article 61 is misbehaviour and incapacity.
(b) The impeachment resolution must be passed by a special majority of each House of Parliament, i.e. majority of the total membership of each House and a majority of not less than two-thirds of the members present and voting.
Answer Options:
योग्य उत्तर पर्याय ४ (D) (दोन्हीही विधाने चूकीची) आहे.
महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points):
• विधान (a) चुकीचे आहे: राज्यघटनेच्या कलम 61(1) नुसार राष्ट्रपतींवरील महाभियोगाचे एकमेव कारण 'संविधानाचे उल्लंघन' (Violation of the Constitution) हे आहे. 'गैरवर्तणूक व अकार्यक्षमता' हे आधार सर्वोच्च न्यायालयाचे न्यायाधीश व कॅग यांना पदावरून दूर करण्यासाठी असतात, राष्ट्रपतींसाठी नाही.
• विधान (b) चुकीचे आहे: राष्ट्रपतींच्या महाभियोगाचा ठराव संसदेच्या प्रत्येक सभागृहात त्या सभागृहाच्या एकूण सदस्यसंख्येच्या किमान दोन-तृतीयांश (2/3 of total membership) बहुमतानेच संमत व्हावा लागतो. हजर आणि मतदान करणाऱ्यांचे 2/3 बहुमत ही तरतूद येथे लागू होत नाही.
• दोन्ही विधाने चुकीची असल्याने पर्याय 4 (दोन्हीही विधाने चुकीची) हे बरोबर उत्तर आहे.
• महत्त्वाची टीप: राष्ट्रपतींवर महाभियोग केवळ 'संविधानाचे उल्लंघन' या कारणावरून आणि सभागृहाच्या एकूण सदस्यसंख्येच्या 2/3 बहुमताने चालवला जातो.
The correct answer is Option D (Both the statements are false).
Key Points:
• Statement (a) is false: Under Article 61(1), the *only* ground for impeachment of the President is "violation of the Constitution" (संविधानाचे उल्लंघन). "Misbehaviour and incapacity" are grounds for removal of Supreme Court/High Court Judges and CEC under Article 124(4), NOT for the President.
• Statement (b) is false: Impeachment under Article 61 requires a unique, strict majority: a majority of not less than two-thirds of the total membership of the House (सभागृहाच्या एकूण सदस्यसंख्येच्या २/३ बहुमत). The standard special majority formula ("majority of total membership AND 2/3rd present and voting") applies under Article 368 and Article 124, not for presidential impeachment.
• Therefore, both statements are false (Option 4).
• Key Takeaway: Presidential impeachment ground is solely 'violation of Constitution', requiring a 2/3rd majority of the *total membership* of each House.
या परीक्षेचे सर्व ५०,०००+ प्रश्न व मागील पेपर्स ॲपमध्ये मोफत सोडवा!
घटकनिहाय सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक आणि संपूर्ण स्पष्टीकरणासह सराव.
या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'केंद्र शासन: राष्ट्रपती, उपराष्ट्रपती, पंतप्रधान, मंत्रिमंडळ व संसद (Union Executive & Parliament)' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:
भारताचे राष्ट्रपती व उपराष्ट्रपती (कलम ५२ ते ७१): निवडणूक, महाभियोग, अधिकार, दयेचा अधिकार व नकाराधिकार
भारतीय राज्यघटनेच्या भाग ५ (प्रकरण १: कलम ५२ ते ७८) मध्ये केंद्रीय कार्यकारी मंडळाची (Union Executive) रचना स्पष्ट केली...
पंतप्रधान व केंद्रीय मंत्रिमंडळ (कलम ७४, ७५, ७७, ७८): वास्तव कार्यकारी प्रमुख, कॅबिनेट समित्या व महान्यायवादी
भारताने ब्रिटनच्या धर्तीवर संसदीय शासन पद्धती (Westminster Model) स्वीकारली आहे. या पद्धतीत राष्ट्रपती हे केवळ नाममात्र...
भारतीय संसद (Parliament): राज्यसभा (कलम ८०) व लोकसभा (कलम ८१) रचना, तुलना व विशेषाधिकार (कलम १०५)
भारतीय राज्यघटनेच्या कलम ७९ नुसार, भारताची संसद ही राष्ट्रपती, राज्यसभा (राज्यांची परिषद / Council of States) आणि लोकसभा...
संसदीय कामकाज, साधने, विधेयके व समित्या: प्रश्नोत्तराचा तास, शून्य प्रहर, अर्थविधेयक (कलम ११०), PAC व अंदाज समिती
भारतीय संसद ही केवळ कायदे बनवणारी संस्था नसून ती कार्यकारी मंडळावर (मंत्रिमंडळावर) सतत अंकुश ठेवणारी आणि जनतेच्या पैशांच...
केंद्र-राज्य संबंध (कलम २४५ ते २६३): कायदेविषयक, प्रशासकीय, आंतरराज्य परिषद व विभागीय परिषदा
भारतीय राज्यघटनेच्या भाग ११ (कलम २४५ ते २६३) व भाग १२ मधील केंद्र-राज्य संबंधांचे सर्वंकष विश्लेषण: कायदेविषयक संबंध, ७...
पक्षांतर बंदी कायदा (१० वे परिशिष्ट): ५२ वी व ९१ वी घटनादुरुस्ती, अपात्रतेचे निकष, अपवाद व किहोटो होलोहान खटला
भारतीय राज्यघटनेच्या १० व्या परिशिष्टातील पक्षांतर बंदी कायद्याचे सखोल विश्लेषण: ५२ वी घटनादुरुस्ती १९८५, ९१ वी घटनादुरु...
संसदीय समित्यांची सखोल रचना व कार्यपद्धती: लोकलेखा (PAC), अंदाज, सार्वजनिक उपक्रम व विभागीय स्थायी समित्या
भारतीय संसदेच्या सर्व प्रमुख समित्यांचे संपूर्ण विश्लेषण: लोकलेखा समिती (PAC), अंदाज समिती (Estimates Committee), सार्वज...
🎯 या परीक्षेची संपूर्ण टेस्ट सिरीज
सर्व सराव पेपर्स, मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका व सविस्तर विश्लेषणासह सोडवा
खालील विधाने विचारात घ्या : (a) भारताचे उपराष्ट्रपती, हे राष...
महाराष्ट्राच्या 'लोक आयुक्त' बाबत खालील विधाने विचारात घ्या...
हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा
WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा
📑 MPSC Rajyaseva Mains P2 2021 Official Question Paper इतर प्रश्न (More from this Paper)
संपूर्ण टेस्ट सिरीज जॉईन करा ➔2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?
खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?
योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011
योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड
उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :
योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :
पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :
📚 भारतीय राज्यघटना (Indian Polity) इतर मागील वर्षांचे प्रश्न (Related PYQs)
सर्व पहा ➔Choose the correct question tag to fill in the blank.
I am the happiest man in my town, ________?
A hardware or software device that is able to modify data according to instructions is called a ________.
Choose the correct word from the following:
After the word, four meanings are given. Choose the correct alternative from the following:
Directory
Choose the correct meaning from the following:
'to dictate letters' mean
The underlined idiom in the following sentence means
People these days want to be rich overnight; naturally they try to earn money by hook or crook.
Which one of the following is closest to the opposite in meaning of the word, 'definite'?
