अनुच्छेद 21 च्या विस्ताराचे सर्वात उल्लेखनीय वैशिष्ट्य हे आहे की अनु. 21 वरील न्यायिक सक्रीयतेच्या या जादूच्या छडीने घटनेच्या भाग IV मध्ये समाविष्ट असलेल्या गैरन्यायिक मार्गदर्शक तत्त्वांपैकी अनेकांना आता मूलभूत अधिकाराच्या स्वरूपात लागू करण्यायोग्य पुर्जिवीत केले आहे. या संदर्भातील खटले आणि त्यात दिलेल्या निवाड्या बाबत जोड्या लावा :
(a) सुभाष कुमार वि. बिहार (1991)
(b) राम शरण औत्यानुप्रासी वि. भारत सरकार (1989)
(c) हिमाचल प्रदेश वि. उमेद राम शर्मा (1986)
(d) मोहिनी जैन वि. कर्नाटक (1992)
निवाडे:
(i) डोंगराळ भागातील नागरिकांना रस्त्याच्या वापराचा अधिकार
(ii) प्रदूषण मुक्त हवा आणि पाण्याचा अधिकार
(iii) शिक्षणाचा अधिकार
(iv) अन्न, कपडा, योग्य पर्यावरणाचा अधिकार
अनुच्छेद 21 च्या विस्ताराचे सर्वात उल्लेखनीय वैशिष्ट्य हे आहे की अनु. 21 वरील न्यायिक सक्रीयतेच्या या जादूच्या छडीने घटनेच्या भाग IV मध्ये समाविष्ट असलेल्या गैरन्यायिक मार्गदर्शक तत्त्वांपैकी अनेकांना आता मूलभूत अधिकाराच्या स्वरूपात लागू करण्यायोग्य पुर्जिवीत केले आहे. या संदर्भातील खटले आणि त्यात दिलेल्या निवाड्या बाबत जोड्या लावा :
(a) सुभाष कुमार वि. बिहार (1991)
(b) राम शरण औत्यानुप्रासी वि. भारत सरकार (1989)
(c) हिमाचल प्रदेश वि. उमेद राम शर्मा (1986)
(d) मोहिनी जैन वि. कर्नाटक (1992)
निवाडे:
(i) डोंगराळ भागातील नागरिकांना रस्त्याच्या वापराचा अधिकार
(ii) प्रदूषण मुक्त हवा आणि पाण्याचा अधिकार
(iii) शिक्षणाचा अधिकार
(iv) अन्न, कपडा, योग्य पर्यावरणाचा अधिकार
A most remarkable feature of the expansion of Article - 21 is that many of the non-justiciable Directive Principles embodied in Part IV of the constitution have now been resurrected as enforceable fundamental rights by the magic wand of judicial activism. In this context. Match the pairs about cases and judgement.
(a) Subhash Kumar Vs. State of Bihar (1991)
(b) Ram Sharan Autyanuprasi Vs. Union of India (1989)
(c) State of H.P. Vs. Umed Ram Sharma (1986)
(d) Mohini Jain Vs. State of Karnataka (1992)
Judgements:
(i) Right of residents of hilly areas to access to roads
(ii) Right to pollution free water and air
(iii) Right to education
(iv) Right to food, clothing, decent environment.
योग्य उत्तर पर्याय २ (B) ((a)-(ii), (b)-(iv), (c)-(i), (d)-(iii)) आहे.
महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points):
• कलम २१ चा विस्तार आणि महत्त्वाचे खटले:
• सुभाष कुमार वि. बिहार राज्य (१९९१): सर्वोच्च न्यायालयाने निवाडा दिला की जीवनाच्या अधिकारात प्रदूषणमुक्त हवा आणि पाण्याचा उपभोग घेण्याचा अधिकार अंतर्भूत आहे (a) ची जोडी (ii).
• राम शरण औत्यानुप्रासी वि. भारत सरकार (१९८९): मानवी प्रतिष्ठेने जगण्यासाठी अन्न, वस्त्र आणि पोषक पर्यावरणाचा अधिकार कलम २१ चा भाग असल्याचे मानले गेले (b) ची जोडी (iv).
• हिमाचल प्रदेश राज्य वि. उमेद राम शर्मा (१९८६): डोंगराळ भागात राहणाऱ्या नागरिकांना दळणवळणासाठी रस्त्यांचा वापर करण्याचा अधिकार हा जीवनाच्या अधिकाराचा भाग आहे (c) ची जोडी (i).
• मोहिनी जैन वि. कर्नाटक राज्य (१९९२): या खटल्यामध्ये सर्वोच्च न्यायालयाने शिक्षणाचा अधिकार हा कलम २१ मधील जगण्याच्या अधिकाराशी संलग्न मूलभूत अधिकार असल्याचे घोषित केले (d) ची जोडी (iii).
• योग्य पर्याय: (a)-(ii), (b)-(iv), (c)-(i), (d)-(iii).
• महत्त्वाची टीप: कलम २१ च्या कक्षेत प्रदूषणमुक्त पर्यावरण (सुभाष कुमार), डोंगराळ भागातील रस्ते (उमेद राम) व शिक्षण (मोहिनी जैन) यांचा समावेश करण्यात आला.
The correct answer is Option B ((a)-(ii), (b)-(iv), (c)-(i), (d)-(iii)).
Key Points:
• Expansion of Article 21 via Landmark Judgments:
• Subhash Kumar v. State of Bihar (1991): The Supreme Court held that the right to life under Article 21 includes the right to enjoy pollution-free water and air for full enjoyment of life (a) matches (ii).
• Ramsharan Autyanuprasi v. Union of India (1989): The court observed that the right to life encompasses living with human dignity with food, clothing, and decent environment (b) matches (iv).
• State of Himachal Pradesh v. Umed Ram Sharma (1986): The apex court ruled that the right to life includes the right of residents of hilly areas to access roads to ensure their quality of life (c) matches (i).
• Mohini Jain v. State of Karnataka (1992): Known as the 'Capitation Fee Case', it held that the Right to Education is an integral part of the right to dignified life under Article 21 (d) matches (iii).
• Hence, the correct code is (a)-(ii), (b)-(iv), (c)-(i), (d)-(iii).
• Key Takeaway: Article 21 was expanded to include pollution-free air (Subhash Kumar), road access in hills (Umed Ram), and education (Mohini Jain).
या परीक्षेचे सर्व ५०,०००+ प्रश्न व मागील पेपर्स ॲपमध्ये मोफत सोडवा!
घटकनिहाय सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक आणि संपूर्ण स्पष्टीकरणासह सराव.
या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'नागरिकत्व, मूलभूत हक्क, मार्गदर्शक तत्त्वे व मूलभूत कर्तव्ये (Citizenship, FRs, DPSP & Fundamental Duties)' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:
भारतीय नागरिकत्व (भाग २, कलम ५ ते ११): संपादन, समाप्ती, नागरिकत्व दुरुस्ती कायदा (CAA २०१९) व NRI/PIO/OCI संकल्पना
भारतीय राज्यघटनेच्या भाग २ (कलम ५ ते ११) मध्ये नागरिकत्वाविषयीच्या सर्व मूलभूत आणि तांत्रिक तरतुदी समाविष्ट आहेत. आधुनिक...
मूलभूत हक्क (भाग ३, कलम १२ ते ३० - भारताचा मॅग्नाकार्टा): समता, स्वातंत्र्य, शोषणाविरुद्ध, धर्मस्वातंत्र्य व शैक्षणिक हक्क
भारतीय राज्यघटनेच्या भाग ३ (कलम १२ ते ३५) ला 'भारताचा मॅग्नाकार्टा' (Magna Carta of India) म्हटले जाते. १२१५ मध्ये इंग्ल...
घटनात्मक उपाययोजनेचा हक्क (कलम ३२ व २२६): ५ रिट्स (प्राधिलेख) - बंदी प्रत्यक्षीकरण, परमादेश, प्रतिषेध, उत्प्रेषण व अधिकार पृच्छा
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी संविधान सभेत विचारलेल्या एका ऐतिहासिक प्रश्नाला उत्तर देताना ठामपणे प्रतिपादन केले होते की, "ज...
मार्गदर्शक तत्त्वे - DPSP (भाग ४, कलम ३६ ते ५१): समाजवादी, गांधीवादी व उदारमतवादी तत्त्वे, समान नागरी कायदा (UCC) व खटले
भारतीय संविधानाच्या भाग ४ (कलम ३६ ते ५१) मध्ये राज्य धोरणाची मार्गदर्शक तत्त्वे (Directive Principles of State Policy -...
मूलभूत कर्तव्ये (भाग ४A, कलम ५१A): स्वर्णसिंग समिती, वर्मा समिती, ११ मूलभूत कर्तव्ये व घटनादुरुस्त्या
२६ जानेवारी १९५० रोजी अंमलात आलेल्या मूळ राज्यघटनेत मूलभूत कर्तव्यांचा समावेश नव्हता; केवळ नागरिकांचे मूलभूत हक्क आणि रा...
🎯 या परीक्षेची संपूर्ण टेस्ट सिरीज
सर्व सराव पेपर्स, मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका व सविस्तर विश्लेषणासह सोडवा
जनहितार्थ याचिकेसंबंधी खालील विधाने विचारात घ्या : (a) राज्य...
एस.आर. बोम्मई विरुद्ध भारत सरकार या खटल्यातील सर्वोच्च न्याय...
हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा
WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा
📑 MPSC Rajyaseva Mains P2 2017 Official Question Paper इतर प्रश्न (More from this Paper)
संपूर्ण टेस्ट सिरीज जॉईन करा ➔2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?
खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?
योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011
योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड
उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :
योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :
पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :
📚 भारतीय राज्यघटना (Indian Polity) इतर मागील वर्षांचे प्रश्न (Related PYQs)
सर्व पहा ➔Choose the correct question tag to fill in the blank.
I am the happiest man in my town, ________?
A hardware or software device that is able to modify data according to instructions is called a ________.
Choose the correct word from the following:
After the word, four meanings are given. Choose the correct alternative from the following:
Directory
Choose the correct meaning from the following:
'to dictate letters' mean
The underlined idiom in the following sentence means
People these days want to be rich overnight; naturally they try to earn money by hook or crook.
Which one of the following is closest to the opposite in meaning of the word, 'definite'?
