इतिहास (History) प्रश्नसंच: मागील वर्षांचे सर्व PYQs व उत्तरे
इतिहास (History) विषयातील सर्व घटकवार मागील वर्षांचे प्रश्न (PYQs), अचूक उत्तरे आणि सविस्तर स्पष्टीकरणासह सराव करा.
कोणत्या व्हाईसरॉयच्या कालखंडात जिल्हा लोकल बोर्डाची स्थापना झाली?
During which Viceroy's period were the District Local Boards established?
लॉर्ड रिपन
Lord Ripon
लॉर्ड लिटन
Lord Lytton
लॉर्ड कर्झन
Lord Curzon
लॉर्ड वेलेस्ली
Lord Wellesley
भारतात स्थानिक स्वराज्य संस्थांचा विकास आणि प्रसार करण्यासाठी लॉर्ड रिपन यांच्या कारकिर्दीत ऐतिहासिक निर्णय घेण्यात आले. लॉर्ड रिपन यांना 'स्थानिक स्वराज्य संस्थांचे जनक' (Father of Local Self-Government in India) म्हणून ओळखले जाते. त्यांच्याच काळात, म्हणजेच सन १८८२ मध्ये स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या कायद्यान्वये ग्रामीण भागात 'जिल्हा लोकल बोर्ड' (District Local Boards) आणि नगरपालिकांची स्थापना करण्यात आली, ज्यामुळे भारतीयांना प्रशासनात सहभाग घेण्याची संधी मिळाली. म्हणूनच योग्य पर्याय 'अ' (लॉर्ड रिपन) हा आहे.
Local Boards were established in 1882 during the reign of Lord Ripon, the father of Local Self-Government.
इ.स. १९११ मध्ये भारतात विमान वाहतूक कोणी सुरू केली?
Who started Air Transport in India in 1911 A.D.?
जॉर्ज लाइट
George Light
एच. जोन्स
H. Jones
लॉर्ड स्टुअर्ट
Lord Stuart
लॉर्ड डर्बी
Lord Derby
१८ फेब्रुवारी १९११ रोजी भारतात अलाहाबाद ते नैनी दरम्यान जगातील पहिल्या व्यावसायिक विमान टपाल सेवेचे उड्डाण झाले. जॉर्ज लाइट यांच्या पुढाकाराने भारतात ही विमान वाहतूक सुरू झाली.
On February 18, 1911, the first commercial/airmail flight took place between Allahabad and Naini, pioneered under George Light.
हिंदू महासभेच्या संदर्भातील पुढीलपैकी कोणती विधाने बरोबर आहेत? अ. 9 एप्रिल, 1915 रोजी हरिद्वार येथे कासिम बाजारचे महाराज सर महिंद्रचंद नंदी यांनी हिंदू महासभेची स्थापना केल्याचे घोषित केले. ब. हिंदू महासभेचे अध्यक्ष बा.शि.मुंजे होते. क. डॉ. मुंजे, डॉ. हेडगेवार, डॉ. पारंजपे यांनी नागपूरला 11 नोव्हेंबर 1923 रोजी हिंदू महासभेची शाखा सुरू केली. ड. 28, 29, 30 डिसेंबर 1938 मध्ये हिंदू महासभेचे मध्य अधिवेशन पुणे येथे पार पडले.
Which of the following statements are true about 'Hindu Mahasabha'? a. On 9 April 1915 Maharaja of Kasim Bazar, Sir Mahindra Chand Nandi announced the formation of Hindu Mahasabha at Haridwar. b. B.S. Munje was the President of the Hindu Mahasabha. c. Dr. Munje, Dr. Hedgewar, Dr. Paranjape started a branch of Hindu Mahasabha in Nagpur on 11 November 1923. d. 28, 29, 30 December 1938 the Grand Session of the Hindu Mahasabha was held at Pune.
अ, ब आणि क फक्त
A, B and C only
ब, क आणि ड फक्त
B, C and D only
अ, क आणि ड फक्त
A, C and D only
वरील सर्व बरोबर
All of the above are correct
विधान (अ), (ब) आणि (क) बरोबर आहेत. विधान (ड) अयोग्य आहे, कारण 1938 मधील 20 वे अधिवेशन नागपूर येथे वि. दा. सावरकरांच्या अध्यक्षतेखाली झाले होते, पुण्यात नाही.
Statements (a), (b), and (c) are historically correct. Statement (d) is false because the 1938 session was held in Nagpur, not Pune.
जोड्या जुळवा: (a) रँड व आयर्स्टचा खून → (i) वि.दा. सावरकर (b) अभिनव भारत → (ii) अनंत लक्ष्मण कान्हेरे (c) न्यायाधीश जॅक्सनचा खून → (iii) मदनलाल धिंग्रा (d) कर्झन वायलीचा खून → (iv) चाफेकर बंधू
Match the following: (a) Rand and Ayerst's Murder → (i) V.D. Savarkar (b) Abhinav Bharat → (ii) Anant Laxman Kanhere (c) Justice Jackson's Murder → (iii) Madan Lal Dhingra (d) Curzon Wyllies Murder → (iv) Chaphekar Brothers
(iv), (i), (ii), (iii)
(iv), (i), (ii), (iii)
(iii), (ii), (iv), (i)
(iii), (ii), (iv), (i)
(i), (iii), (ii), (iv)
(i), (iii), (ii), (iv)
(ii), (i), (iii), (iv)
(ii), (i), (iii), (iv)
योग्य उत्तर पर्याय (a) (iv), (i), (ii), (iii) आहे. क्रांतिकारक घटना व नेते: (a) रँड व आयर्स्टचा वध (पुणे, १८९७) = चाफेकर बंधू (दामोदर, बाळकृष्ण, वासुदेव) (iv) (b) अभिनव भारत (१९०४) = विनायक दामोदर सावरकर (i) (c) न्यायाधीश जॅक्सनचा वध (नाशिक, १९०९) = अनंत लक्ष्मण कान्हेरे (ii) (d) कर्झन वायलीचा वध (लंडन, १९०९) = मदनलाल धिंग्रा (iii).
The correct answer is Option (a) (iv), (i), (ii), (iii). Revolutionary Milestones: • Rand & Ayerst Assassination (1897): Chaphekar Brothers -> (iv) • Abhinav Bharat Secret Society (1904): V.D. Savarkar -> (i) • Collector A.M.T. Jackson Assassination (1909): Anant Laxman Kanhere -> (ii) • Sir Curzon Wyllie Assassination (1909): Madan Lal Dhingra -> (iii).
खालीलपैकी कोणता प्रार्थना सभेचा (प्रार्थना समाजाचा) उद्देश होता?
Which of the following was the objective of Prarthana Sabha?
समाजाची नैतिक प्रगती
The moral progress of society
जातीव्यवस्थेला विरोध
Oppose the caste system
राष्ट्रीय जाणीव निर्माण करणे
Motivate national awareness
शुद्धीकरण चळवळ
Purification movement
प्रार्थना समाजाची स्थापना १८६७ मध्ये मुंबईत झाली. ईश्वरोपासनेद्वारे समाजाची धार्मिक व नैतिक प्रगती घडवून आणणे हा या सभेचा मुख्य उद्देश होता.
Founded in 1867, Prarthana Samaj primarily aimed at the moral, spiritual, and religious progress of society through monotheistic worship and social reform.
इ.स. 1857 च्या उठावाच्या वेळी इंग्रजांच्या कोणत्या कर्दबगार सेनानींनी महत्त्वाची भूमिका बजावली होती? अ. नील, हॅवलॉक ब. औटरॅम, लॉरेन्स बंधू क. कॅम्पबेल, सर ह्यूम रोज ड. विल्यम डिग्बी, कॉलिन क्लार्क
During the uprising of 1857 which British Superior Military Officers played an important role? a. Neill, Havelock b. Outram, Lawrence Brothers c. Campbell, Sir Hume Rose d. William Digby, Colin Clark
अ आणि ब फक्त
A and B only
ब आणि क फक्त
B and C only
अ, ब आणि क फक्त
A, B and C only
ब, क आणि ड फक्त
B, C and D only
1857 चा उठाव मोडून काढण्यात कर्नल नील, हॅवलॉक (अ), जेम्स औटरॅम, लॉरेन्स बंधू (ब), कॉलिन कॅम्पबेल आणि सर ह्यू रोज (क) या लष्करी अधिकाऱ्यांनी प्रमुख भूमिका बजावली. त्यामुळे पर्याय 'c' (अ, ब आणि क फक्त) बरोबर आहे.
Military leaders who suppressed the 1857 revolt included Neill, Havelock (a), Outram, Lawrence brothers (b), Campbell, and Hugh Rose (c). Thus, A, B and C only is correct.
खालील विवरणावरून व्यक्ती ओळखा: (a) मराठीतील पहिले पत्रकार (b) अक्कलकोटच्या युवराजांचे शिक्षक (c) मराठी वृत्तपत्राचे जनक (d) कुलाबा वेधशाळेचे संचालक
Identify the person based on the following description: (a) First Journalist in Marathi (b) The teacher of Prince of Akkalkot (c) Founder of Marathi Newspapers (d) Director of Colaba Weather Observatory
दादाभाई नौरोजी
Dadabhai Naoroji
भाऊ दाजी लाड
Bhau Daji Lad
बाळशास्त्री जांभेकर
Balshastri Jambhekar
जगन्नाथ शंकर शेठ
Jagannath Shankar Sheth
योग्य उत्तर पर्याय (c) बाळशास्त्री जांभेकर आहे. बाळशास्त्री गंगाधर जांभेकर (१८१२-१८४६) यांनी ६ जानेवारी १८३२ रोजी पहिले मराठी वृत्तपत्र 'दर्पण' आणि १८४० मध्ये पहिले मासिक 'दिग्दर्शन' सुरू केले. ते अक्कलकोटच्या युवराजांचे शिक्षक होते आणि मुंबईच्या कुलाबा हवामान वेधशाळेचे संचालकपद भूषवणारे पहिले भारतीय ठरले. (त्यांच्या जन्मदिवसानिमित्त ६ जानेवारी हा महाराष्ट्रात 'पत्रकार दिन' म्हणून साजरा केला जातो).
The correct answer is Option (c) Balshastri Jambhekar. Balshastri Jambhekar (1812–1846) is revered as the Father of Marathi Journalism for launching the first Marathi newspaper 'Darpan' on January 6, 1832. He served as private tutor to the royal prince of Akkalkot and was appointed as the first Indian director of the Colaba Weather Observatory in Bombay.
छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या अष्टप्रधान मंडळातील पद व मंत्री या संदर्भातील चुकीची जोडी ओळखा:
Identify the incorrect pair regarding the Council of Eight Ministers (Ashtapradhan Mandal) of Chhatrapati Shivaji Maharaj:
पेशवा (पंतप्रधान) - मोरोपंत त्र्यंबक पिंगळे
Peshwa (Prime Minister) - Moropant Trimbak Pingle
सचिव (सुरनीस) - अण्णाजी दत्तो
Sachiv (Surnis) - Annaji Datto
सेनापती (सरनोबत) - हंबीरराव मोहिते
Senapati (Sarnobat) - Hambirrao Mohite
सुमंत (डबीर) - मोरेश्वर पंडितराव
Sumant (Dabir) - Moreshwar Panditrao
योग्य उत्तर पर्याय (D) सुमंत (डबीर) - मोरेश्वर पंडीतराव आहे.
सविस्तर स्पष्टीकरण:
१. छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या अष्टप्रधान मंडळात 'सुमंत' (परराष्ट्र व्यवहार मंत्री / डबीर) हे पद रामचंद्र त्रिंबक डबीर यांच्याकडे होते.
२. 'मोरेश्वर पंडितराव' हे धर्म व दानधर्म विभागाचे प्रमुख (पंडितराव / दानाध्यक्ष) होते, सुमंत नव्हते.
३. त्यामुळे पर्याय (D) ही जोडी चुकीची आहे.
The correct answer is Option (D) Sumant (Dabir) - Moreshwar Panditrao.
Detailed Explanation:
1. In Chhatrapati Shivaji Maharaj's Ashtapradhan Mandal, the office of 'Sumant' (Foreign Affairs Minister / Dabir) was held by Ramchandra Trimbak Dabir.
2. Moreshwar Panditrao was the head of religious endowments and charities (Panditrao / Danadhyaksha), not the Sumant.
3. Therefore, pair (D) is incorrect.
खालील विधाने वाचून ही विधाने कोणत्या स्त्री सुधारकाच्या कार्याशी संबंधित आहेत ते ओळखा:
अ. 'शारदासदन' आणि 'आर्य महिला समाज' या संस्थांच्या स्त्री-उद्धाराच्या कार्यात त्या सक्रिय होत्या. ब. इ.स. १९१३ मध्ये समाजसेवेच्या कार्यासाठी सरकारने त्यांना 'कैसर-ए-हिंद' या पदवीने सन्मानित केले. क. इ.स. १८९४ साली त्यांनी मुंबई येथे 'हिंदू लेडिज सोशल क्लब'ची स्थापना केली. ड. ठाकरसी आणि टाटा या कुटुंबांनी त्यांच्या स्त्री-उद्धाराच्या कार्याला आर्थिक पाठबळ दिले.
Which women reformer's work do you identify by reading the following statements?
डॉ. रखमाबाई राउत
Hindu Lady Dr. Rakhmabai
पंडिता रमाबाई
Pandita Ramabai
रमाबाई रानडे
Ramabai Ranade
डॉ. आनंदीबाई जोशी
Dr. Anandibai Joshi
दिलेली सर्व विधाने प्रसिद्ध समाजसुधारिका **रमाबाई रानडे** यांच्या जीवन व सामाजिक कार्याशी संबंधित आहेत:
1. **शारदासदन व आर्य महिला समाज:** रमाबाई रानडे यांनी पंडिता रमाबाई यांच्या 'आर्य महिला समाज' आणि 'शारदासदन' या संस्थांच्या स्त्री-उद्धाराच्या कार्यात अत्यंत सक्रिय सहभाग घेतला होता. 2. **कैसर-ए-हिंद पदवी:** महिलांच्या शिक्षण व नर्सिंग (परिचारिका) प्रशिक्षणातील योगदानाबद्दल आणि समाजसेवेबद्दल ब्रिटिश सरकारने इ.स. १९१३ मध्ये त्यांना **'कैसर-ए-हिंद'** (Kaisar-i-Hind) या पदवीने सन्मानित केले. 3. **हिंदू लेडिज सोशल क्लब:** इ.स. १८९४ मध्ये मुंबई येथे त्यांनी महिलांच्या प्रबोधनासाठी आणि एकत्र येण्यासाठी **'हिंदू लेडिज सोशल क्लब'** ची स्थापना केली. 4. **आर्थिक पाठबळ:** रमाबाई रानडे यांनी स्थापन केलेल्या 'सेवा सदन' आणि इतर स्त्री-कल्याणकारी कार्यांना सर विठ्ठलदास ठाकरसी आणि टाटा घराण्यासारख्या श्रीमंत दानशूर व्यक्ती व कुटुंबांनी आर्थिक मदत पुरवली होती.
त्यामुळे योग्य उत्तर **पर्याय (c) रमाबाई रानडे** हे आहे.
Ramabai Ranade founded the 'Hindu Ladies Social Club' in 1894 and was actively involved in Arya Mahila Samaj and Shardasdan.
महाराष्ट्रात भूमिगत चळवळ प्रथम कोणत्या जिल्ह्यात सुरू झाली?
In which district in Maharashtra the underground movement had started first?
सातारा
Satara
चंद्रपूर
Chandrapur
जळगाव
Jalgaon
ठाणे
Thane
१९४२ च्या 'भारत छोडो' आंदोलनात महाराष्ट्रात क्रांतीसिंह नाना पाटील यांच्या नेतृत्वाखाली सातारा जिल्ह्यात समांतर सरकार (प्रतिसरकार) आणि भूमिगत चळवळ सर्वप्रथम सुरू झाली.
During the Quit India movement (1942), the underground resistance movement and parallel government (Prati Sarkar) in Maharashtra first originated in Satara under Krantisinha Nana Patil.
इ.स. 1875 मधील शेतकऱ्यांचे उठाव कोणत्या भागामध्ये झाले होते? अ. भिमाडी, शिरूर, पारनेर, नगर ब. इंदापूर, हवेली, बागलाण, सातारा क. तासगांव, शिराळा, जत, मलकापूर ड. श्रीगोंदा, कर्जत, सोलापूर, रत्नागिरी
In which area did the peasant revolts of 1875 take place? a. Bhimadi, Shirur, Parner, Nagar b. Indapur, Haveli, Baglan, Satara c. Tasgaon, Shirala, Jath, Malkapur d. Shrigonda, Karjat, Solapur, Ratnagiri
अ आणि ब फक्त
A and B only
ब आणि क फक्त
B and C only
अ, ब आणि ड फक्त
A, B and D only
क आणि ड फक्त
C and D only
1875 चे दख्खनचे शेतकरी उठाव हे पुणे (शिरूर, भीमथडी, इंदापूर, हवेली), अहमदनगर (पारनेर, नगर, श्रीगोंदा, कर्जत), तसेच सोलापूर, सातारा आणि बागलाण या भागांमध्ये पसरले होते. त्यामुळे पर्याय 'c' (अ, ब आणि ड फक्त) बरोबर आहे.
The 1875 Deccan Riots spread across Pune (Bhimthadi, Shirur, Indapur, Haveli), Ahmednagar (Parner, Nagar, Shrigonda, Karjat), Solapur, Satara, and Baglan regions (Statements a, b, and d).