खालीलपैकी कोणत्या आयोगाच्या शिफारशीनुसार 1883 साली 'दुष्काळ संहिता' तयार करण्यात आली?
योग्य उत्तर पर्याय A (सर रिचर्ड स्ट्रॅची आयोग / Sir Richard Strachey Commission) आहे.
सविस्तर स्पष्टीकरण (ब्रिटिश भारतातील दुष्काळ आयोग व दुष्काळ संहिता):
१. पार्श्वभूमी: १८७६-७८ दरम्यान दक्षिण व पश्चिम भारतात पडलेल्या भीषण दुष्काळानंतर (Great Famine of 1876–78) ब्रिटिश सरकारने १८७८ मध्ये सर रिचर्ड स्ट्रॅची (Sir Richard Strachey) यांच्या अध्यक्षतेखाली पहिला दुष्काळ आयोग नेमला.
२. शिफारशी व अंमलबजावणी: स्ट्रॅची आयोगाने १८८० मध्ये आपला सविस्तर अहवाल सादर केला. या अहवालाच्या प्रमुख शिफारशींच्या आधारे ब्रिटिश सरकारने १८८३ मध्ये भारतासाठी पहिली 'दुष्काळ संहिता' (Famine Code of 1883) तयार केली.
३. संहितेतील प्रमुख तरतुदी: दुष्काळ निवारणासाठी कायमस्वरूपी दुष्काळ निधी (Famine Relief Fund) तयार करणे, दुष्काळग्रस्त भागात लोकांना रोजगार देण्यासाठी दुष्काळ निवारण कामे (Test and Relief Works) सुरू करणे, अन्नधान्याची ने-आण सुलभ करणे आणि शेतसारा स्थगित करणे.
४. इतर दुष्काळ आयोग:
- जॉर्ज कॅम्पबेल आयोग: १८६६ (ओडिशा दुष्काळ).
- सर जेम्स ल्याल आयोग: १८९७ (१८९६-९७ च्या दुष्काळानंतर).
- अँटोनी मॅकडोनाल्ड आयोग: १९०० (लॉर्ड कर्झनने नेमलेला दुष्काळ आयोग).
म्हणून १८८३ ची दुष्काळ संहिता सर रिचर्ड स्ट्रॅची आयोगाच्या शिफारशीनुसार तयार झाली.
The correct answer is Option A (Sir Richard Strachey Commission).
Detailed Step-by-Step Historical Analysis:
1. Appointment of First Famine Commission: In the devastating aftermath of the Great Famine of 1876–1878, the colonial administration under Lord Lytton appointed the first comprehensive Famine Commission in 1878 under the chairmanship of General Sir Richard Strachey.
2. Strachey Commission Recommendations (1880): The Commission advocated that the state bears primary responsibility for famine relief, urging systematic collection of agricultural statistics, creation of a dedicated Famine Relief and Insurance Fund, suspension of land revenue, and public works programs.
3. Promulgation of Famine Code (1883): Based directly on Strachey's framework, the provisional Famine Code was enacted in 1883, serving as the statutory blueprint for all subsequent disaster management in British India.
4. Chronology of Other Famine Inquiries:
- George Campbell Commission: 1866 (Orissa Famine).
- Sir James Lyall Commission: 1897.
- Sir Antony MacDonnell Commission: 1900 (under Lord Curzon).
Hence, Option A is correct.
या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'ब्रिटिश सत्ता विस्तार, महसूल पद्धती व १८५७ चा राष्ट्रीय उठाव' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:
ब्रिटिश सत्ता विस्तार, महसूल पद्धती व प्रशासकीय कायदे: संपूर्ण अभ्यास नोट्स
प्लासी १७५७ व बक्सर १७६४ लढाई, कायमधारा (कॉर्नवॉलिस १७९३), रयतवारी (मन्रो १८२०), महालवारी पद्धत, तैनाती फौज (वेलस्ली १७९...
१८५७ चा राष्ट्रीय उठाव आणि महाराष्ट्रातील घडामोडी: संपूर्ण अभ्यास नोट्स
उठावाची राजकीय, सामाजिक व लष्करी कारणे (एनफिल्ड काडतुसे), मंगल पांडे (बराकपूर), बहादुर शाह, झाशीची राणी लक्ष्मीबाई, तात्...
ब्रिटिशकालीन शिक्षण आयोग, वृत्तपत्र कायदे व प्रशासकीय सुधारणा: संपूर्ण अभ्यास नोट्स
मेकॉले मिनिट्स १८३५ (झिरपता सिद्धांत), वूड्स डिस्पॅच १८५४ (शिक्षणाचा मॅग्ना कार्टा), हंटर कमिशन १८८२ (फुले-रमाबाई साक्ष)...
या परीक्षेचे सर्व ५,०००+ प्रश्न व मागील पेपर्स ॲपमध्ये मोफत सोडवा!
घटकनिहाय सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक आणि संपूर्ण स्पष्टीकरणासह सराव.
वाऱ्यामुळे एक 21 मिटर उंच वृक्ष त्याचे बुंध्यापासून x मिटर अ...
खालीलपैकी कोणती लिपी संथाली भाषेमधे वापरली जाते?
हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा
WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा
📑 MPSC Group C Prelims 2024 Paper इतर प्रश्न (More from this Paper)
संपूर्ण पेपर ➔_______ विधेयकास संसदेच्या प्रत्येक सभागृहाने विशेष बहुमताने संमत करणे बंधनकारक असते.
74 व्या घटनादुरुस्ती संदर्भात खालीलपैकी कोणती विधाने बिनचूक आहेत?
अ. या घटनादुरुस्तीनुसार नगरपालिकांच्या निवडणूकी संबंधीच्या बाबींमध्ये न्यायालयांनी हस्तक्षेप करण्यास कायद्याने बंदी आहे.
ब. पश्चिम बंगालच्या दार्जिलिंग, गोरखा पहाडी परिषदेची कार्ये व अधिकार यांना या कायद्यामुळे बाधा पोहोचणार नाही.
क. मणिपुर पहाडी क्षेत्रातील जिल्हा परिषदांची कार्ये व अधिकार यांना या कायद्यामुळे बाधा पोहोचणार नाही.
'कॅबिनेट' ह्या संज्ञेचा राज्यघटनेच्या कोणत्या कलमामध्ये उल्लेख केलेला आढळतो?
भारतीय राज्यघटनेनुसार, पुढीलपैकी कोणते मूलभूत कर्तव्य नाही?
मूलभूत अधिकारातील खाजगीपणाचा अधिकार कोणत्या कलमामध्ये समाविष्ट करण्यात आला आहे?
आर्थिक न्यायाचे तत्व हे भारतीय राज्यघटनेच्या खालीलपैकी कोणत्या दोन्ही भागात समाविष्ट केलेले आहे?
📚 इतिहास (History) इतर मागील वर्षांचे प्रश्न (Related PYQs)
सर्व पहा ➔फाईव्ह आईज, या युतीमध्ये खालीलपैकी कोणत्या देशांचा समावेश होतो ?
(a) अमेरिका
(b) ब्रिटन
(c) न्युझीलंड
(d) ऑस्ट्रेलिया
(e) फ्रान्स
(f) जर्मनी
एम.एस. स्वामीनाथन यांच्याविषयी योग्य विधाने ओळखा.
(a) ते तमिळनाडु येथील रहिवासी होते.
(b) त्यांचे उच्च शिक्षण ऑक्सफर्ड विद्यापीठात झाले होते.
(c) ते कृषी विभागाचे शास्त्रज्ञ होते.
(d) ते काहीकाळ राज्यसभेचे सदस्य होते.
(e) त्यांना रॅमन मॅगसेसे पुरस्कार मिळाला होता.
महिला आरक्षण विधेयक 2023, संदर्भात खाली दिलेली विधाने विचारात घ्या.
(a) नारीशक्ती वंदन अधिनियम हे घटनात्मक विधेयक 2023 (एकशे अठ्ठावीसावे घटनादुरुस्ती विधेयक) म्हणून संसदेत सादर करण्यात आले.
(b) पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी 10 सप्टेंबर 2023 रोजी हे महिला आरक्षण विधेयक लोकसभेत सादर केले.
(c) या कायद्याद्वारे लोकसभा आणि राज्य विधानसभेच्या 30% जागा महिलांना देण्यात येणार आहेत.
(d) नव्या संसद भवनातील हे पहिलेच विधेयक आहे.
वरीलपैकी योग्य विधाने ओळखा.
मुख्यमंत्री सौर कृषी वाहिनी योजनेसंदर्भात पुढीलपैकी योग्य विधाने ओळखा.
(a) ही योजना जून, 2017 मध्ये देवेंद्र फडणवीस मुख्यमंत्री असताना सुरू केली होती.
(b) या योजनेचा मुख्य हेतु हा शेतकऱ्यांना कृषी फीडरच्या माध्यमातून वीज पुरवठा उपलब्ध करून देणे, हा आहे.
(c) या योजनेअंतर्गत शेतकऱ्यांना प्रति एकर ₹ 50,000 भाडे देण्याचा निर्णय सरकारने घेतला.
(d) 33 केव्ही उपकेंद्रापासून 10 कि.मी. पर्यंतच्या सरकारी जमिनीवर सोलार पॅनल उभारले जातात.
खालीलपैकी योग्य जोड्या जुळवा :
(a) डॉ. नितीन करमाळकर समिती - (i) महाराष्ट्रामध्ये राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण 2020 च्या अंमलबजावणीसाठी
(b) नितीन करीर समिती - (ii) महाराष्ट्र भुषण पुरस्कार वितरणावेळी झालेल्या दुर्घटनेच्या चौकशी संबंधी
(c) सुनिल पवार समिती - (iii) कांद्याचे दर का कोसळतात, याचा अभ्यास करण्यासाठी
(d) डॉ. के. कस्तुरीरंगन समिती - (iv) राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण 2020 नुसार पुर्वप्राथमिक ते पदवीपर्यंतचा अभ्यासक्रम तयार करण्यासाठी
अलीकडेच ओडिशाच्या मुख्यमंत्र्यांनी, मुख्यमंत्री संपुर्ण पुष्टी योजना सुरू केली आहे. या योजनेचे/ची प्राथमिक उद्दिष्ट/ष्टे कोणती ?