मानव विकास निर्देशांका संदर्भात पुढीलपैकी कोणते/ती विधान/विधाने सत्य आहेत ?
a. पहिला मानव विकास निर्देशांक अहवाल महबुब-उल-हक यांच्या नेतृत्वाखाली तयार झाला आणि तो 1990 मध्ये प्रकाशित करण्यात आला.
b. 'जन्माच्या वेळचे वजन' या आधारे मोजले जाणारे आरोग्य हा मानव विकास निर्देशांकाचा एक महत्वाचा घटक आहे.
मानव विकास निर्देशांका संदर्भात पुढीलपैकी कोणते/ती विधान/विधाने सत्य आहेत ?
a. पहिला मानव विकास निर्देशांक अहवाल महबुब-उल-हक यांच्या नेतृत्वाखाली तयार झाला आणि तो 1990 मध्ये प्रकाशित करण्यात आला.
b. 'जन्माच्या वेळचे वजन' या आधारे मोजले जाणारे आरोग्य हा मानव विकास निर्देशांकाचा एक महत्वाचा घटक आहे.
Which of the following statements regarding HDI is/are true?
a. The first HDI report was prepared under the stewardship of Mahboob-Ul-Haq and published in 1990.
b. Health measured in terms of 'weight at birth' is one of the important component of HDI.
योग्य उत्तर पर्याय २ (B) (केवळ a) आहे.
महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points):
• मानव विकास निर्देशांकाची (HDI) निर्मिती: HDI हा पाकिस्तानी अर्थशास्त्रज्ञ महबूब उल हक (भारतीय अर्थशास्त्रज्ञ अमर्त्य सेन यांच्या महत्त्वपूर्ण योगदानासह) यांनी विकसित केला. तो प्रथम संयुक्त राष्ट्र विकास कार्यक्रमाने (UNDP) 1990 मध्ये प्रकाशित केला. त्यामुळे, विधान 'a' ऐतिहासिकदृष्ट्या अचूक आहे.
• HDI चे घटक: HDI हा मानवी विकासाच्या तीन मूलभूत आयामांच्या सरासरी यशाचे मोजमाप करणारा संयुक्त निर्देशांक आहे:
• 1. दीर्घ आणि निरोगी जीवन: हे आरोग्य विशेषतः जन्माच्या वेळचे आयुर्मान (Life Expectancy at Birth) याद्वारे मोजले जाते ('जन्माच्या वेळचे वजन' नाही).
• 2. ज्ञान/शिक्षण: प्रौढांसाठी शालेय शिक्षणाची सरासरी वर्षे आणि मुलांसाठी शालेय शिक्षणाची अपेक्षित वर्षे याद्वारे मोजले जाते.
• 3. चांगले राहणीमान: दरडोई स्थूल राष्ट्रीय उत्पन्न (GNI) (PPP) द्वारे मोजले जाते.
• विधान 'b' मधील चूक: आरोग्याचा आयाम केवळ जन्माच्या वेळी असलेल्या आयुर्मानाद्वारे मोजला जातो, कारण तो लोकसंख्येचे एकूण दीर्घायुष्य आणि आरोग्य स्थिती दर्शवतो. 'जन्माच्या वेळचे वजन' हे बालरोगाचे मोजमाप आहे, जे HDI मध्ये वापरले जात नाही. त्यामुळे विधान 'b' चुकीचे आहे.
• निष्कर्ष: केवळ विधान 'a' सत्य आहे.
• महत्त्वाची टीप: महबूब उल हक यांनी बनवलेल्या HDI (1990) चे ३ घटक: जन्माच्या वेळी आयुर्मान (आरोग्य), शिक्षण, आणि दरडोई GNI (राहणीमान).
The correct answer is Option B (Only a).
Key Points:
• Human Development Index (HDI) Origins: The HDI was developed by the Pakistani economist Mahbub ul Haq (with significant contributions from Indian economist Amartya Sen). It was first published by the United Nations Development Programme (UNDP) in 1990. Thus, statement 'a' is historically accurate.
• Components of HDI: The HDI is a composite index measuring average achievement in three basic dimensions of human development:
• 1. A long and healthy life: Measured explicitly by Life Expectancy at Birth (NOT 'weight at birth').
• 2. Knowledge/Education: Measured by Mean years of schooling for adults and Expected years of schooling for children.
• 3. A decent standard of living: Measured by Gross National Income (GNI) per capita (PPP).
• Error in Statement 'b': The health dimension is strictly measured by life expectancy at birth, because it encompasses the overall longevity and health conditions of the population. 'Weight at birth' is a different pediatric metric, not used in the HDI. Therefore, statement 'b' is false.
• Conclusion: Only statement 'a' is true.
• Key Takeaway: HDI (1990) by Mahbub ul Haq has 3 dimensions: Life Expectancy (Health), Education (Schooling years), and Standard of Living (GNI per capita).
या परीक्षेचे सर्व ५०,०००+ प्रश्न व मागील पेपर्स ॲपमध्ये मोफत सोडवा!
घटकनिहाय सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक आणि संपूर्ण स्पष्टीकरणासह सराव.
या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'दारिद्र्य, बेरोजगारी व मानवी विकास (Poverty, Unemployment & Human Development)' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:
दारिद्र्य संकल्पना, मोजमाप पद्धती, दारिद्र्य रेषा व सर्व तज्ज्ञ समित्या (दांडेकर-रथ ते तेंडुलकर व रंगराजन)
Topic 61: दारिद्र्य व बेरोजगारी Note ID: 125 दारिद्र्य संकल्पना, मोजमाप पद्धती, दारिद्र्य रेषा व सर्व तज्ज्ञ समित्या निर...
बेरोजगारी: प्रकार, मोजमाप पद्धती (UPS, UPSS, CWS, CDS), PLFS अहवाल व प्रमुख राष्ट्रीय रोजगार योजना
Topic 61: दारिद्र्य व बेरोजगारी Note ID: 126 बेरोजगारी: संकल्पना, सर्व प्रकार, मोजमाप पद्धती (UPS, UPSS, CWS, CDS) व PLF...
मानवी विकास निर्देशांक (HDI): ३ आयाम, ४ निर्देशक, असमानता समायोजित IHDI, GII व भारतातील कल्याणकारी धोरणे
Topic 61: दारिद्र्य व बेरोजगारी Note ID: 127 मानवी विकास निर्देशांक (HDI): ३ आयाम, ४ निर्देशक, IHDI, GII व भारतातील कल्य...
🎯 या परीक्षेची संपूर्ण टेस्ट सिरीज
सर्व सराव पेपर्स, मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका व सविस्तर विश्लेषणासह सोडवा
लोकसंख्या संक्रमणाच्या सिद्धांताच्या दूसऱ्या अवस्थेचे वैशिष्...
खालील विधाने विचारात घ्या. a. प्रा.एच.डब्लू. सिंगर यांनी म्ह...
हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा
WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा
📑 MPSC Rajyaseva Mains P4 2023 Official Question Paper इतर प्रश्न (More from this Paper)
संपूर्ण टेस्ट सिरीज जॉईन करा ➔2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?
खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?
योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011
योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड
उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :
योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :
पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :
📚 भारतीय अर्थव्यवस्था (Indian Economy) इतर मागील वर्षांचे प्रश्न (Related PYQs)
सर्व पहा ➔Choose the correct question tag to fill in the blank.
I am the happiest man in my town, ________?
A hardware or software device that is able to modify data according to instructions is called a ________.
Choose the correct word from the following:
After the word, four meanings are given. Choose the correct alternative from the following:
Directory
Choose the correct meaning from the following:
'to dictate letters' mean
The underlined idiom in the following sentence means
People these days want to be rich overnight; naturally they try to earn money by hook or crook.
Which one of the following is closest to the opposite in meaning of the word, 'definite'?