लोकसंख्या संक्रमणाच्या सिद्धांताच्या दूसऱ्या अवस्थेचे वैशिष्टचे म्हणजे ___ होय.
योग्य उत्तर पर्याय ३ (C) (उच्च जन्म दर आणि घसरणारा मृत्यू दर) आहे.
महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points):
• लोकसंख्या संक्रमणाचा सिद्धांत: वॉरेन थॉम्पसन आणि फ्रँक नोटस्टीन यांनी मांडलेला हा सिद्धांत, देश पूर्व-औद्योगिक अवस्थेकडून औद्योगिक अर्थव्यवस्थेकडे विकसित होत असताना जन्म आणि मृत्यू दरांमध्ये होणारे बदल स्पष्ट करतो.
• पहिली अवस्था (पूर्व-औद्योगिक): या अवस्थेचे वैशिष्ट्य म्हणजे उच्च जन्मदर आणि उच्च मृत्यूदर. रोगराई, स्वच्छतेचा अभाव आणि वैद्यकीय सुविधांचा अभाव यामुळे लोकसंख्या वाढ अत्यंत संथ किंवा स्थिर असते.
• दुसरी अवस्था (विकसनशील/लोकसंख्या स्फोट): सार्वजनिक आरोग्य, स्वच्छता, पोषण आणि आधुनिक वैद्यकशास्त्र यातील सुधारणांमुळे मृत्यूदर वेगाने घसरतो. तथापि, समाजाच्या चालीरीती बदलण्यास वेळ लागतो, त्यामुळे जन्मदर उच्चच राहतो. जन्मदर आणि मृत्यूदर यांच्यातील या मोठ्या तफावतीमुळे लोकसंख्येचा वेगवान स्फोट होतो. (हे अचूक उत्तर आहे).
• तिसरी अवस्था: मृत्यूदर कमी होत राहतो आणि स्थिरावतो, तर शहरीकरण, स्त्री शिक्षण आणि कुटुंब नियोजनामुळे जन्मदर लक्षणीयरीत्या घसरायला लागतो.
• चौथी अवस्था (औद्योगिक): या अवस्थेचे वैशिष्ट्य म्हणजे अल्प जन्मदर आणि अल्प मृत्यूदर, ज्यामुळे लोकसंख्या स्थिर होते किंवा कमी होऊ लागते.
• त्यामुळे, दुसऱ्या अवस्थेचे मुख्य वैशिष्ट्य उच्च जन्मदर आणि वेगाने घसरणारा मृत्यूदर हे आहे.
• महत्त्वाची टीप: लोकसंख्या संक्रमण अवस्था: १(उच्च जन्म, उच्च मृत्यू), २(उच्च जन्म, घसरता मृत्यू - स्फोट), ३(घसरता जन्म, कमी मृत्यू), ४(कमी जन्म, कमी मृत्यू).
The correct answer is Option C (High birth rate and falling death rate).
Key Points:
• Theory of Demographic Transition: Formulated by Warren Thompson and Frank Notestein, this demographic model explains the historical transition from high birth and death rates to low birth and death rates as a country develops from a pre-industrial to an industrialized economic system.
• Stage 1 (Pre-industrial): Characterized by both High Birth Rates and High Death Rates. Population growth is extremely slow or stagnant due to disease, lack of sanitation, and poor medical care.
• Stage 2 (Developing): This is the stage of population explosion. Improvements in public health, sanitation, nutrition, and modern medicine lead to a rapidly falling Death Rate. However, society's traditions take time to adjust, so the Birth Rate remains High. This gap causes rapid population growth. (This is the correct answer).
• Stage 3 (Late Transition): Death rates continue to fall and eventually stabilize at a low level, while Birth Rates begin to fall significantly due to urbanization, female education, and access to contraception.
• Stage 4 (Post-industrial): Characterized by Low Birth Rates and Low Death Rates, leading to population stabilization or even decline.
• Therefore, Stage 2 specifically features a high birth rate but a sharply falling death rate.
• Key Takeaway: Demographic Transition Stages: 1(High B, High D), 2(High B, Falling D - Explosion), 3(Falling B, Low D), 4(Low B, Low D).
या परीक्षेचे सर्व ५०,०००+ प्रश्न व मागील पेपर्स ॲपमध्ये मोफत सोडवा!
घटकनिहाय सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक आणि संपूर्ण स्पष्टीकरणासह सराव.
या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'जनगणना २०११: महाराष्ट्र व भारत तुलनात्मक सांख्यिकी व विश्लेषण' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:
🎯 या परीक्षेची संपूर्ण टेस्ट सिरीज
सर्व सराव पेपर्स, मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका व सविस्तर विश्लेषणासह सोडवा
जोड्या जुळवा. गट अ a. सामान्य मुख्य स्थिती बेरोजगारी b. साप्...
मानव विकास निर्देशांका संदर्भात पुढीलपैकी कोणते/ती विधान/विध...
हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा
WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा
📑 MPSC Rajyaseva Mains P4 2023 Official Question Paper इतर प्रश्न (More from this Paper)
संपूर्ण टेस्ट सिरीज जॉईन करा ➔2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?
खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?
योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011
योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड
उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :
योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :
पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :
📚 महाराष्ट्राचा व भारताचा भूगोल (Geography) इतर मागील वर्षांचे प्रश्न (Related PYQs)
सर्व पहा ➔Choose the correct question tag to fill in the blank.
I am the happiest man in my town, ________?
A hardware or software device that is able to modify data according to instructions is called a ________.
Choose the correct word from the following:
After the word, four meanings are given. Choose the correct alternative from the following:
Directory
Choose the correct meaning from the following:
'to dictate letters' mean
The underlined idiom in the following sentence means
People these days want to be rich overnight; naturally they try to earn money by hook or crook.
Which one of the following is closest to the opposite in meaning of the word, 'definite'?
