📁 महाराष्ट्राचा व भारताचा भूगोल (Geography) 📖 जनगणना २०११: महाराष्ट्र व भारत तुलनात्मक सांख्यिकी व विश्लेषण ⏱️ 18 मिनिटे वाचन 👁️ 76 views
जनगणना २०११: महाराष्ट्र व भारत तुलनात्मक सांख्यिकी व विश्लेषण: संपूर्ण नोट्स
एकूण लोकसंख्या (११.२४ कोटी - ९.२८%), लिंगगुणोत्तर (९२९ - रत्नागिरी ११२२ vs मुंबई शहर ८३२), बाल लिंगगुणोत्तर (८९४ - गडचिरोली ९६१ vs बीड ८०७), साक्षरता (८२.३४%), घनता (३६५), नागरीकरण (४५.२२%), SC/ST आकडेवारी व महाराष्ट्र vs भारत मास्टर तक्ता MPSC नोट्स.
लेखक: Mahasarav Exam Research Team• २१ ऑगस्ट, २०२६
📊 जनगणना २०११ (Census 2011 Data) - महाराष्ट्र व भारत सर्वसमावेशक सांख्यिकी:
जनगणना २०११ ही भारताची १५ वी जनगणना आणि स्वातंत्र्योत्तर काळातील ७ वी जनगणना होती. या जनगणनेचे राष्ट्रीय आयुक्त सी. चंद्रमौली होते आणि घोषवाक्य "Our Census, Our Future" (आपली जनगणना, आपले भविष्य) हे होते. MPSC राज्यसेवा, संयुक्त गट ब व क, पोलीस भरती आणि सर्व सरळसेवा परीक्षांमध्ये जनगणना २०११ वर किमान २ ते ५ थेट प्रश्न अनिवार्यपणे विचारले जातात. खालील नोट्समध्ये महाराष्ट्रातील सर्व ३५ जिल्ह्यांची सांख्यिकी, सर्वोच्च व सर्वात कमी जिल्हे, आणि भारत विरुद्ध महाराष्ट्र तुलनात्मक विश्लेषण अचूक मांडले आहे.
१. एकूण लोकसंख्या व दशवार्षिक वाढ दर (Population & Decadal Growth)
👥 महाराष्ट्राची एकूण लोकसंख्या:
- एकूण लोकसंख्या: ११,२३,७४,३३३ (११.२४ कोटी).
- पुरुष लोकसंख्या: ५,८२,४३,०५६ (५१.८३%).
- स्त्री लोकसंख्या: ५,४१,३१,२७७ (४८.१७%).
- भारताच्या लोकसंख्येशी प्रमाण: ९.२८%.
- देशातील क्रमांक: उत्तर प्रदेशानंतर (१९.९८ कोटी) महाराष्ट्र देशात दुसऱ्या क्रमांकावर आहे.
- सर्वाधिक लोकसंख्येचे जिल्हे (२०११ नुसार): १. ठाणे (१.१० कोटी - पालघर विभाजनापूर्वी), २. पुणे (९४.२९ लाख), ३. मुंबई उपनगर (९३.५६ लाख), ४. नाशिक (६१.०७ लाख), ५. नागपूर (४६.५३ लाख).
- सर्वात कमी लोकसंख्येचे जिल्हे: १. सिंधुदुर्ग (८.५० लाख - सर्वात कमी), २. गडचिरोली (१०.७२ लाख), ३. हिंगोली (११.७७ लाख), ४. वाशीम (११.९७ लाख), ५. भंडारा (१२.०० लाख).
📈 दशवार्षिक वाढ दर (Decadal Growth Rate २००१-२०११):
- महाराष्ट्राचा वाढ दर: १५.९९% (२००१ मध्ये २२.७३% होता - ६.७४% ने घट).
- भारताचा वाढ दर: १७.७०% (महाराष्ट्राचा वाढ दर राष्ट्रीय सरासरीपेक्षा कमी आहे).
- सर्वाधिक वाढीचे जिल्हे:
- ठाणे: ३६.०१% (नागरीकरणामुळे सर्वाधिक स्थलांतर).
- पुणे: ३०.३७%.
- औरंगाबाद (छ. संभाजीनगर): २७.८३%.
- नांदेड: १६.७०%.
- नकारात्मक वाढ (घट) झालेले ३ जिल्हे (MPSC स्पेशल):
- मुंबई शहर: -७.५७% (लोकसंख्या कमी झाली).
- रत्नागिरी: -४.८२%.
- सिंधुदुर्ग: -२.२१%.
२. लिंगगुणोत्तर व बाल लिंगगुणोत्तर (Sex Ratio & Child Sex Ratio)
👩🦰 एकूण लिंगगुणोत्तर (प्रति १००० पुरुषांमागे स्त्रिया):
- महाराष्ट्राचे लिंगगुणोत्तर: ९२९ (२००१ मध्ये ९२२ होते - ७ ने वाढ).
- भारताचे लिंगगुणोत्तर: ९४३ (महाराष्ट्र राष्ट्रीय सरासरीपेक्षा १४ ने मागे).
- ग्रामीण लिंगगुणोत्तर: ९५२ | नागरी लिंगगुणोत्तर: ९०३.
- सर्वाधिक लिंगगुणोत्तराचे ५ जिल्हे:
- रत्नागिरी: ११२२ (राज्यात सर्वाधिक).
- सिंधुदुर्ग: १०३६.
- गोंदिया: ९९९.
- सातारा: ९८८.
- भंडारा: ९८२.
- सर्वात कमी लिंगगुणोत्तराचे जिल्हे:
- मुंबई शहर: ८३२ (राज्यात सर्वात कमी).
- मुंबई उपनगर: ८६०.
- ठाणे: ८८६.
- पुणे: ९१५.
👶 बाल लिंगगुणोत्तर (Child Sex Ratio - ० ते ६ वयोगट):
- महाराष्ट्राचे बाल लिंगगुणोत्तर: ८९४ (२००१ मध्ये ९१३ होते - १९ ने मोठी घट).
- भारताचे बाल लिंगगुणोत्तर: ९१८.
- सर्वाधिक बाल लिंगगुणोत्तराचे जिल्हे:
- गडचिरोली: ९६१ (राज्यात प्रथम).
- गोंदिया: ९५६.
- चंद्रपूर: ९४५.
- नंदुरबार: ९४४.
- सर्वात कमी बाल लिंगगुणोत्तराचे जिल्हे (चिंताजनक):
- बीड: ८०७ (राज्यात सर्वात कमी).
- जळगाव: ८४२.
- अहमदनगर: ८५२.
- बुलढाणा: ८५५.
- कोल्हापूर: ८६३.
३. साक्षरता दर व लोकसंख्येची घनता (Literacy & Density)
📖 साक्षरता दर (Literacy Rate):
- महाराष्ट्राचा एकूण साक्षरता दर: ८२.३४% (२००१ मध्ये ७६.८८% होता).
- पुरुष साक्षरता: ८८.३८% | महिला साक्षरता: ७५.८७% (तफावत: १२.५१%).
- भारताचा साक्षरता दर: ७३.०% / ७४.०४% (महाराष्ट्र देशात ६ व्या क्रमांकावर आहे).
- सर्वाधिक साक्षरतेचे ५ जिल्हे:
- मुंबई उपनगर: ८९.९१% (राज्यात प्रथम).
- मुंबई शहर: ८९.२१%.
- नागपूर: ८८.३९%.
- अकोला: ८८.०५%.
- अमरावती: ८७.३८%.
- सर्वात कमी साक्षरतेचे जिल्हे:
- नंदुरबार: ६४.३८% (राज्यात सर्वात कमी).
- जालना: ७१.५२%.
- धुळे: ७२.८०%.
- परभणी: ७३.३४%.
🗺️ लोकसंख्येची घनता (Population Density - व्यक्ती/चौ.किमी):
- महाराष्ट्राची घनता: ३६५ व्यक्ती/चौ.किमी (२००१ मध्ये ३१५ होती).
- भारताची घनता: ३८२ व्यक्ती/चौ.किमी.
- सर्वाधिक घनतेचे जिल्हे:
- मुंबई उपनगर: २०,९८० (राज्यात सर्वोच्च).
- मुंबई शहर: १९,६५२.
- ठाणे: १,१५७.
- पुणे: ६०३.
- कोल्हापूर: ५०४.
- सर्वात कमी घनतेचे जिल्हे:
- गडचिरोली: ७४ (राज्यात सर्वात कमी).
- सिंधुदुर्ग: १६३.
- चंद्रपूर: १९३.
- रत्नागिरी: १९७.
४. नागरीकरण (Urbanization) व अनुसूचित जाती/जमाती (SC / ST Data)
🏙️ नागरीकरण (Urbanization Rate):
- नागरी लोकसंख्या: ४५.२२% (५.०८ कोटी) - महाराष्ट्र हे देशातील सर्वाधिक नागरी लोकसंख्या असलेले राज्य आहे.
- ग्रामीण लोकसंख्या: ५४.७८% (६.१५ कोटी).
- भारताचे नागरीकरण: ३१.१६% (महाराष्ट्र राष्ट्रीय सरासरीपेक्षा खूप पुढे आहे).
- सर्वाधिक नागरीकरण जिल्हे (टक्केवारीनुसार): मुंबई शहर (१००%), मुंबई उपनगर (१००%), ठाणे (७६.९९%), नागपूर (६८.३१%), पुणे (६०.८९%).
- सर्वात कमी नागरीकरण जिल्हे: गडचिरोली (११.००%), सिंधुदुर्ग (१२.६०%), हिंगोली (१५.२०%).
🏹 अनुसूचित जाती (SC) व अनुसूचित जमाती (ST):
- अनुसूचित जाती (SC):
- एकूण लोकसंख्या: १.३२ कोटी (११.८१%).
- सर्वाधिक लोकसंख्या: पुणे जिल्हा (१२.५ लाख).
- सर्वाधिक टक्केवारी: अकोला (२०.०६%), वाशीम (१९.१६%).
- सर्वात कमी टक्केवारी: नंदुरबार (२.९०%).
- अनुसूचित जमाती (ST):
- एकूण लोकसंख्या: १.०५ कोटी (९.३५%).
- सर्वाधिक लोकसंख्या: नाशिक जिल्हा (१५.६ लाख), नंदुरबार, ठाणे.
- सर्वाधिक टक्केवारी: नंदुरबार (६९.२८% - आदिवासींचा जिल्हा), गडचिरोली (३८.७१%), धुळे (३१.५६%).
- सर्वात कमी टक्केवारी: सांगली (०.६७%), कोल्हापूर (०.७६%).
५. महाराष्ट्र विरुद्ध भारत: जनगणना २०११ तुलनात्मक मास्टर तक्ता
| सांख्यिकी निकष (Parameter) | महाराष्ट्र राज्य | भारत देश | महाराष्ट्रातील सर्वोच्च जिल्हा | महाराष्ट्रातील सर्वात कमी जिल्हा |
|---|---|---|---|---|
| एकूण लोकसंख्या | ११.२४ कोटी (९.२८%) | १२१.०८ कोटी | ठाणे (१.१० कोटी) | सिंधुदुर्ग (८.५० लाख) |
| दशवार्षिक वाढ दर | १५.९९% | १७.७०% | ठाणे (३६.०१%) | मुंबई शहर (-७.५७%) |
| लिंगगुणोत्तर | ९२९ | ९४३ | रत्नागिरी (११२२) | मुंबई शहर (८३२) |
| बाल लिंगगुणोत्तर (०-६) | ८९४ | ९१८ | गडचिरोली (९६१) | बीड (८०७) |
| साक्षरता दर | ८२.३४% | ७४.०४% | मुंबई उपनगर (८९.९१%) | नंदुरबार (६४.३८%) |
| लोकसंख्या घनता | ३६५ / चौ.किमी | ३८२ / चौ.किमी | मुंबई उपनगर (२०,९८०) | गडचिरोली (७४) |
| नागरीकरण प्रमाण | ४५.२२% | ३१.१६% | मुंबई शहर/उपनगर (१००%) | गडचिरोली (११.००%) |
| SC लोकसंख्या % | ११.८१% | १६.६०% | अकोला (२०.०६%) | नंदुरबार (२.९०%) |
| ST लोकसंख्या % | ९.३५% | ८.६०% | नंदुरबार (६९.२८%) | सांगली (०.६७%) |
६. महाराष्ट्रातील धार्मिक जनगणना २०११ (Religious Demographics)
| धर्म / समुदाय | एकूण लोकसंख्या | महाराष्ट्रातील प्रमाण (%) | विशेष परीक्षा पॉईंट्स |
|---|---|---|---|
| १. हिंदू (Hindu) | ९,२३,०५,५४५ | ८२.८२% | राज्यातील बहुसंख्य धार्मिक समुदाय; सिंधुदुर्ग, रत्नागिरी, कोल्हापूर येथे सर्वाधिक प्रमाण. |
| २. मुस्लिम (Muslim) | १,२९,७१,१५२ | ११.५४% | राज्यातील सर्वात मोठा अल्पसंख्याक समुदाय; मुंबई, मराठवाडा व उत्तर महाराष्ट्रात प्रमाण जास्त. |
| ३. बौद्ध (Buddhist) | ६५,३१,२०० | ५.८१% | भारतातील एकूण बौद्ध लोकसंख्येपैकी सुमारे ७३% बौद्ध महाराष्ट्रात राहतात. विदर्भ व मराठवाड्यात प्रमाण जास्त. |
| ४. जैन (Jain) | १४,००,२७५ | १.२५% | मुंबई, ठाणे, पुणे, कोल्हापूर व सांगली जिल्ह्यात केंद्रित. सर्वाधिक साक्षर धार्मिक समुदाय. |
| ५. ख्रिश्चन (Christian) | १०,८०,०६३ | ०.९६% | मुंबई शहर, उपनगर, ठाणे (वसई) व अहमदनगर जिल्ह्यात प्रमाण. |
| ६. शीख (Sikh) | २,२३,२४७ | ०.२०% | नांदेड (सचखंड गुरुद्वारा) व मुंबई-पुणे महानगरांमध्ये केंद्रित. |
७. वयोगट रचना व कार्यप्रवण लोकसंख्या (Age Composition & Workforce)
👶👦 महाराष्ट्रातील वयोगट रचना (Age Groups):
- ० ते १४ वर्षे (बाल वयोगट / अवलंबित्व): २६.२%
- १५ ते ५९ वर्षे (कार्यप्रवण / उत्पादक वयोगट): ६३.८% - यामुळे महाराष्ट्राला विशाल 'लोकसंख्याशास्त्रीय लाभांश' (Demographic Dividend) लाभला आहे.
- ६० वर्षे व अधिक (ज्येष्ठ नागरिक / वृद्ध गट): ९.९%
💼 कार्यसहभाग दर (Work Participation Rate - WPR):
- एकूण कार्यसहभाग दर: ४३.९९% (४.९४ कोटी कामगार).
- पुरुष कार्यसहभाग दर: ५६.०% | महिला कार्यसहभाग दर: ३१.१%.
- ग्रामीण कार्यसहभाग: ५०.४% | नागरी कार्यसहभाग: ३६.२%.
- शेतीवर अवलंबून कामगार: राज्यातील एकूण कामगारांपैकी सुमारे ५२.७% कामगार कृषी क्षेत्रात (शेतकरी + शेतमजूर) कार्यरत आहेत.
📌 जनगणना २०११: MPSC परीक्षेसाठी १००% विचारले जाणारे ट्रॅप मुद्दे
- सर्वाधिक लिंगगुणोत्तर: रत्नागिरी (११२२) व सिंधुदुर्ग (१०३६) - केवळ २ जिल्हे १००० च्या वर आहेत.
- सर्वात कमी बाल लिंगगुणोत्तर: बीड (८०७); सर्वाधिक बाल लिंगगुणोत्तर: गडचिरोली (९६१).
- नकारात्मक लोकसंख्या वाढ: मुंबई शहर (-७.५७%), रत्नागिरी (-४.८२%), सिंधुदुर्ग (-२.२१%).
- सर्वाधिक आदिवासी (ST) %: नंदुरबार (६९.२८%); सर्वाधिक SC %: अकोला (२०.०६%).
- सर्वाधिक घनता: मुंबई उपनगर (२०,९८०); सर्वात कमी घनता: गडचिरोली (७४).
जनगणना २०११: महाराष्ट्र वि. भारत प्रमुख तुलनात्मक सांख्यिकी तक्ता
| जनगणना २०११ घटक | महाराष्ट्र राज्य | भारत देश | महाराष्ट्रातील सर्वोच्च जिल्हा | महाराष्ट्रातील सर्वात कमी जिल्हा |
|---|---|---|---|---|
| एकूण लोकसंख्या | ११,२३,७४,३३३ (११.२४ कोटी - ९.२८%) | १२१.०८ कोटी (१००%) | ठाणे (विभाजनापूर्वी), पुणे | सिंधुदुर्ग (८,४९,६५१), गडचिरोली |
| स्त्री-पुरुष लिंगगुणोत्तर | ९२९ (ग्रामीण ९५२, नागरी ९०३) | ९४३ | रत्नागिरी (१,१२२), सिंधुदुर्ग (१,०३६) | मुंबई शहर (८३२), मुंबई उपनगर (८६०) |
| बाल लिंगगुणोत्तर (०-६ वर्षे) | ८९४ | ९१९ | गडचिरोली (९६१), गोंदिया | बीड (८०७), जळगाव (८४२) |
| एकूण साक्षरता दर | ८२.३४% (पुरुष ८८.३८%, स्त्री ७५.८७%) | ७३.००% (पुरुष ८०.९%, स्त्री ६४.६%) | मुंबई उपनगर (८९.९१%), नागपूर | नंदुरबार (६४.३८%), जालना |
| लोकसंख्येची घनता | ३६५ व्यक्ती/चौ.किमी | ३८२ व्यक्ती/चौ.किमी | मुंबई उपनगर (२०,९८०), मुंबई शहर | गडचिरोली (७४), सिंधुदुर्ग (१६३) |
| नागरीकरण (शहरी लोकसंख्या) | ४५.२२% | ३१.१६% | मुंबई शहर व उपनगर (१००%), ठाणे | गडचिरोली (११%), सिंधुदुर्ग (१२.६%) |
| दशवार्षिक वाढ दर (२००१-११) | १५.९९% | १७.७०% | ठाणे (३६%), पुणे (३०.३%) | मुंबई शहर (-७.५७%), रत्नागिरी (-४.८२%) |
पोलीस भरती व सरळसेवा (TCS-IBPS) विशेष वन-लाइनर तथ्ये
- २०११ च्या जनगणनेनुसार महाराष्ट्राची एकूण लोकसंख्या किती होती? - ११,२३,७४,३३३ (११.२४ कोटी - देशाच्या ९.२८%).
- लोकसंख्येच्या बाबतीत देशात महाराष्ट्राचा कितवा क्रमांक लागतो? - दुसरा क्रमांक (उत्तर प्रदेशनंतर).
- २०११ नुसार महाराष्ट्राचे एकूण लिंगगुणोत्तर किती आहे? - ९२९ (ग्रामीण: ९५२, नागरी: ९०३).
- महाराष्ट्रात सर्वाधिक लिंगगुणोत्तर असणारा जिल्हा कोणता? - रत्नागिरी (१,१२२ स्त्रिया दर १००० पुरुषांमागे).
- महाराष्ट्रात सर्वात कमी लिंगगुणोत्तर कोणत्या जिल्ह्यात आहे? - मुंबई शहर (८३२).
- महाराष्ट्राचे बाल लिंगगुणोत्तर (०-६ वर्षे) किती आहे? - ८९४ (सर्वाधिक: गडचिरोली ९६१; सर्वात कमी: बीड ८०७).
- महाराष्ट्राचा एकूण साक्षरता दर किती आहे? - ८२.३४% (पुरुष: ८८.३८%, महिला: ७५.८७%).
- महाराष्ट्रात सर्वाधिक साक्षर जिल्हा कोणता आहे? - मुंबई उपनगर (८९.९१%), दुसऱ्या क्रमांकावर मुंबई शहर (८९.२१%).
- महाराष्ट्रात सर्वात कमी साक्षर जिल्हा कोणता आहे? - नंदुरबार जिल्हा (६४.३८%).
- महाराष्ट्रात लोकसंख्येची सरासरी घनता किती आहे? - ३६५ व्यक्ती प्रति चौ.किमी.
- महाराष्ट्रात सर्वात कमी लोकसंख्येची घनता असणारा जिल्हा कोणता? - गडचिरोली (७४ व्यक्ती प्रति चौ.किमी).
- महाराष्ट्रात सर्वात जास्त लोकसंख्येची घनता कोठे आहे? - मुंबई उपनगर (२०,९८० व्यक्ती प्रति चौ.किमी).
- महाराष्ट्रात सर्वाधिक नागरीकरण (शहरी लोकसंख्या) टक्केवारी किती आहे? - ४५.२२% (देशात नागरी लोकसंख्येच्या संख्येनुसार १ ला क्रमांक).
- २००१ ते २०११ दरम्यान कोणत्या जिल्ह्यांमध्ये लोकसंख्येत नकारात्मक वाढ (घट) झाली? - मुंबई शहर (-७.५७%), रत्नागिरी (-४.८२%), सिंधुदुर्ग (-२.२१%).
- महाराष्ट्रात अनुसूचित जमातीची (ST) सर्वाधिक लोकसंख्या व टक्केवारी कोणत्या जिल्ह्यात आहे? - टक्केवारीत नंदुरबार (६९.२८%); लोकसंख्येच्या संख्येत नाशिक जिल्हा.
MPSC कम्बाइन (गट ब व क) व राज्यसेवा: सराव प्रश्न व स्पष्टीकरण
प्रश्न १. जनगणना २०११ नुसार महाराष्ट्रातील लिंगगुणोत्तराबाबत (Sex Ratio) खालील विधाने विचारात घ्या:
अ. महाराष्ट्राचे एकूण लिंगगुणोत्तर ९२९ असून ते भारताच्या राष्ट्रीय सरासरीपेक्षा (९४३) कमी आहे.
ब. रत्नागिरी आणि सिंधुदुर्ग या दोनच जिल्ह्यांमध्ये लिंगगुणोत्तर १,००० पेक्षा जास्त (स्त्री अधिक्य) आहे.
क. बीड जिल्ह्यामध्ये राज्याचे सर्वात कमी बाल लिंगगुणोत्तर (८०७) नोंदवले गेले आहे.
वरीलपैकी कोणती विधाने सत्य आहेत?
१) फक्त अ आणि ब
२) फक्त ब आणि क
३) फक्त अ आणि क
४) अ, ब आणि क सर्व विधाने सत्य आहेत
उत्तर: पर्याय ४ (अ, ब आणि क सर्व विधाने सत्य आहेत)
स्पष्टीकरण: सर्व विधाने पूर्णपणे अचूक आहेत. महाराष्ट्राचे लिंगगुणोत्तर ९२९ आहे. रत्नागिरी (११२२) व सिंधुदुर्ग (१०३६) मध्ये पुरुषांच्या मुंबईकडे स्थलांतरामुळे लिंगगुणोत्तर अधिक आहे. बीड जिल्ह्यात बाल लिंगगुणोत्तर राज्यातील सर्वात नीचांकी ८०७ आहे.
प्रश्न २. जनगणना २०११ नुसार महाराष्ट्रातील साक्षरतेचा योग्य उतरता क्रम (Descending Order) कोणता?
१) मुंबई उपनगर > मुंबई शहर > नागपूर > अकोला
२) नागपूर > मुंबई उपनगर > पुणे > अमरावती
३) मुंबई शहर > मुंबई उपनगर > ठाणे > नागपूर
४) पुणे > मुंबई उपनगर > नागपूर > नाशिक
उत्तर: पर्याय १ (मुंबई उपनगर > मुंबई शहर > नागपूर > अकोला)
स्पष्टीकरण:
• मुंबई उपनगर: ८९.९१%
• मुंबई शहर: ८९.२१%
• नागपूर: ८८.३९%
• अकोला: ८८.०५%
प्रश्न ३. जनगणना २०११ नुसार महाराष्ट्रातील लोकसंख्येच्या घनतेविषयी (Density) अयोग्य जोडी ओळखा:
१) मुंबई उपनगर - २०,९८० व्यक्ती/चौ.किमी
२) मुंबई शहर - १९,६५२ व्यक्ती/चौ.किमी
३) गडचिरोली - ७४ व्यक्ती/चौ.किमी
४) महाराष्ट्र सरासरी घनता - ३८२ व्यक्ती/चौ.किमी
उत्तर: पर्याय ४ (महाराष्ट्र सरासरी घनता - ३८२ व्यक्ती/चौ.किमी ही जोडी अयोग्य आहे)
स्पष्टीकरण: महाराष्ट्राची सरासरी लोकसंख्या घनता ३६५ व्यक्ती/चौ.किमी आहे. ३८२ व्यक्ती/चौ.किमी ही भारताची राष्ट्रीय सरासरी घनता आहे.
प्रश्न ४. जनगणना २०११ नुसार २००१ ते २०११ या दशकात महाराष्ट्रातील कोणत्या जिल्ह्यांची लोकसंख्या वाढ नकारात्मक (ऋण) नोंदवली गेली?
१) मुंबई शहर, रत्नागिरी आणि सिंधुदुर्ग
२) गडचिरोली, चंद्रपूर आणि गोंदिया
३) नंदुरबार, धुळे आणि जळगाव
४) लातूर, उस्मानाबाद आणि बीड
उत्तर: पर्याय १ (मुंबई शहर, रत्नागिरी आणि सिंधुदुर्ग)
स्पष्टीकरण: मुंबई शहर (-७.५७%), रत्नागिरी (-४.८२%) आणि सिंधुदुर्ग (-२.२१%) या तीन जिल्ह्यांमध्ये २००१ च्या तुलनेत २०११ मध्ये लोकसंख्येत प्रत्यक्ष घट झाली आहे.
🎯 सराव परीक्षा (Practice Quiz)
जनगणना २०११: महाराष्ट्र व भारत तुलनात्मक सांख्यिकी व विश्लेषण सराव चाचणी ०१
या घटकाचा अभ्यास पूर्ण झाला असल्यास लगेच चाचणी सोडून सराव करा.