📅MPSC Rajyaseva Mains P4 2023 PaperGoogle वर फॉलो करा

खालील विधाने विचारात घ्या.
a. प्रा.एच.डब्लू. सिंगर यांनी म्हटले आहे की लोकसंख्या वाढीचा आर्थिक विकासाच्या दरावर सकारात्मक परिणाम होतो.
b. प्रा. लिबेन्स्टाईन, लोकसंख्या वाढीचा दर दरडोई उत्पन्नाचा एक महत्वाचा निर्धारक मानतात.
वरीलपैकी कोणते/ती विधान/ने योग्य आहे/त ?

Consider the following statements.
a. Prof. H.W. Singer has stated that population growth has a positive effect on the rate of economic development.
b. Prof. Leibenstein considers the rate of population growth as an important determinant of per capita income.
Which of the statement/s given above is/are correct?

पर्याय (Options):
a
दोन्ही a आणि b योग्य आहेत
Both a and b are correct
b
फक्त a योग्य आहे
Only a is correct
c
फक्त b योग्य आहे
Only b is correct
✓ योग्य उत्तर
d
वरीलपैकी कोणतेही योग्य नाही
None of the above are correct
✓ अधिकृत उत्तर: पर्याय c
📝सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):

योग्य उत्तर पर्याय ३ (C) (फक्त b योग्य आहे) आहे.

महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points):
• लोकसंख्या वाढीवरील आर्थिक सिद्धांत:
• प्रा. एच. डब्ल्यू. सिंगर यांचा दृष्टीकोन (विधान a): प्रख्यात विकास अर्थशास्त्रज्ञ हॅन्स सिंगर यांनी साधारणपणे विकसनशील देशांमधील जलद लोकसंख्या वाढीमुळे निर्माण होणारी आव्हाने अधोरेखित केली आहेत. त्यांचा असा युक्तिवाद होता की लोकसंख्या वाढ आर्थिक विकासात अडथळा म्हणून काम करते, कारण केवळ सध्याचे राहणीमान टिकवून ठेवण्यासाठी मोठ्या प्रमाणावर "लोकसंख्याशास्त्रीय गुंतवणूक (demographic investment)" आवश्यक असते, ज्यामुळे उत्पादक वाढीसाठी उपलब्ध असलेले भांडवल खर्च होते. त्यामुळे त्यांनी हा परिणाम नकारात्मक मानला, सकारात्मक नाही. विधान 'a' चुकीचे आहे.
• प्रा. हार्वे लिबेन्स्टाईन यांचा दृष्टीकोन (विधान b): लिबेन्स्टाईन त्यांच्या "क्रिटिकल मिनिमम एफर्ट (Critical Minimum Effort)" सिद्धांतासाठी प्रसिद्ध आहेत. या सिद्धांतात त्यांनी लोकसंख्या वाढ आणि दरडोई उत्पन्न यांच्यातील संबंध स्पष्ट केला आहे. त्यांनी मांडले की अल्पविकसित अर्थव्यवस्था एका दुष्टचक्रात अडकलेल्या आहेत, जिथे दरडोई उत्पन्नातील अल्पशा वाढीमुळे लोकसंख्येत वाढ होते (ज्याला ते उत्पन्नावर दबाव आणणारी शक्ती मानतात), ज्यामुळे दरडोई उत्पन्न पुन्हा खाली ढकलले जाते. अशाप्रकारे, ते लोकसंख्या वाढीचा दर हा दरडोई उत्पन्नाचा एक महत्त्वाचा निर्धारक मानतात. विधान 'b' बरोबर आहे.
• महत्त्वाची टीप: सिंगरने लोकसंख्या वाढीला अडथळा मानले. लिबेन्स्टाईनच्या क्रिटिकल मिनिमम एफर्ट सिद्धांतानुसार लोकसंख्या वाढ दरडोई उत्पन्नावर थेट प्रभाव पाडते (कमी करते).

The correct answer is Option C (Only b is correct).

Key Points:
• Economic Theories on Population Growth:
• Prof. H.W. Singer's View (Statement a): Hans Singer, a prominent development economist, generally highlighted the challenges posed by rapid population growth in developing nations. He argued that population growth acts as an obstacle to economic development because it requires a huge amount of "demographic investment" just to maintain the current standard of living, thereby absorbing capital that could have been used for productive economic growth. Thus, he viewed its effect mostly as negative, not positive. Statement 'a' is incorrect.
• Prof. Harvey Leibenstein's View (Statement b): Leibenstein is famous for his "Critical Minimum Effort Theory". In this theory, he explains the relationship between population growth and per capita income. He posits that underdeveloped economies are trapped in a vicious cycle where a small rise in per capita income leads to a rise in population (the "population-shock" or "income-depressing force"), which pushes per capita income back down. Thus, he treats the rate of population growth as a vital determinant of per capita income. Statement 'b' is correct.
• Key Takeaway: Singer viewed population growth as a hurdle demanding 'demographic investment'. Leibenstein's Critical Minimum Effort theory explicitly links population growth as a depressing force on per capita income.

१००% मोफत डाऊनलोडGoogle Play Store

या परीक्षेचे सर्व ५०,०००+ प्रश्न व मागील पेपर्स ॲपमध्ये मोफत सोडवा!

घटकनिहाय सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक आणि संपूर्ण स्पष्टीकरणासह सराव.

📖 या घटकावरील सविस्तर अभ्यास नोट्स
सर्व विषय नोट्स➔

या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'राष्ट्रीय उत्पन्न, आर्थिक वृद्धी व विकास (National Income, Economic Growth & Development)' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:

मोफत नोट्स ⏱️ 25 मि. वाचन

राष्ट्रीय उत्पन्नाच्या मूलभूत संकल्पना: GDP, GNP, NDP, NNP, Factor Cost वि. Market Price, Green GDP व GDP Deflator

राष्ट्रीय उत्पन्न (National Income) हे कोणत्याही देशाच्या आर्थिक प्रगतीचे आणि नागरिकांच्या जीवनमानाचे मोजमाप करणारे सर्व...

वाचा➔
मोफत नोट्स ⏱️ 25 मि. वाचन

राष्ट्रीय उत्पन्न मोजमाप पद्धती, भारतीय सांख्यिकी इतिहास (दादाभाई नौरोजी ते महालनोबिस) व NSO रचना

राष्ट्रीय उत्पन्नाचे मोजमाप करण्यासाठी उत्पादनाचा प्रवाह, उत्पन्नाचा प्रवाह आणि खर्चाचा प्रवाह या तीन दृष्टिकोनातून तीन...

वाचा➔
मोफत नोट्स ⏱️ 25 मि. वाचन

अर्थव्यवस्थेची क्षेत्रे (प्राथमिक, द्वितीयक, तृतीयक, चतुर्थक व पंचमक) आणि आर्थिक वृद्धी वि. आर्थिक विकास

कोणत्याही अर्थव्यवस्थेतील मानवी आर्थिक क्रियांचे स्वरूप आणि उत्पादन प्रक्रिया समजून घेण्यासाठी तिची प्राथमिक, द्वितीयक,...

वाचा➔
💎

🎯 या परीक्षेची संपूर्ण टेस्ट सिरीज

सर्व सराव पेपर्स, मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका व सविस्तर विश्लेषणासह सोडवा

सर्व पहा➔

हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा

WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा

📑 MPSC Rajyaseva Mains P4 2023 Official Question Paper इतर प्रश्न (More from this Paper)

संपूर्ण टेस्ट सिरीज जॉईन करा ➔
1

2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?

उत्तर पहा ➔
2

खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?

उत्तर पहा ➔
3

योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011

योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड

उत्तर पहा ➔
4

उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔
5

योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔
6

पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔