#37📅 MPSC Group B Mains 2022 - Paper 2 (Sub-Registrar)(2022) +1 गुण

केंद्र सरकार व राज्य सरकार यांच्यात वाद सोडविणे खालीलपैकी कोणाच्या अधिकारक्षेत्रात येते ?

Which of the following has jurisdiction to decide a dispute between Central Government and a State Government?
पर्याय (Options):
a
आंतर-राज्य परिषद
Inter-state council
b
भारताच्या राज्यघटनेतील अनुच्छेद 226 नुसार उच्च न्यायालया
High Court under Article 226 of the Constitution of India
c
भारताच्या राज्यघटनेतील अनुच्छेद 143 नुसार सर्वोच्च न्यायालय
Supreme Court under Article 143 of the Constitution of India
d
भारताच्या राज्यघटनेतील अनुच्छेद 131 नुसार सर्वोच्च न्यायालय
Supreme Court under Article 131 of the Constitution of India
✓ योग्य उत्तर
✓ अधिकृत उत्तर: पर्याय d
📝सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):

योग्य उत्तर पर्याय ४ (D) (भारताच्या राज्यघटनेतील अनुच्छेद 131 नुसार सर्वोच्च न्यायालय) आहे.

महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points):
• अनुच्छेद १३१ - सर्वोच्च न्यायालयाचे मूळ अधिकारक्षेत्र (Original Jurisdiction):
• भारतीय संविधानाच्या अनुच्छेद १३१ नुसार केंद्र आणि राज्ये यांच्यातील संघराज्यीय कायदेशीर वाद सोडवण्याचा 'मूळ व अनन्य' (Original and Exclusive) अधिकार सर्वोच्च न्यायालयाला आहे.
• यामध्ये पुढील वादांचा समावेश होतो:
• १. भारत सरकार आणि एक किंवा अधिक राज्ये;
• २. एका बाजूला भारत सरकार व कोणतीही राज्ये आणि दुसऱ्या बाजूला एक वा अधिक इतर राज्ये;
• ३. दोन किंवा अधिक राज्यांमधील परस्पर वाद.
• 'अनन्य' (Exclusive) अधिकारक्षेत्र असल्यामुळे उच्च न्यायालयांना (अनुच्छेद २२६ अंतर्गत) केंद्र-राज्य वाद हाताळण्याचा अधिकार नाही.
• इतर पर्यायांचे स्पष्टीकरण:
• अनुच्छेद १४३: राष्ट्रपतींनी मागितलेला सर्वोच्च न्यायालयाचा सल्लागार अधिकार (Advisory Jurisdiction).
• आंतर-राज्य परिषद (अनुच्छेद २६३): ही एक चर्चात्मक व सल्लागार संस्था आहे, न्यायालय नाही.
• म्हणून, अनुच्छेद १३१ नुसार सर्वोच्च न्यायालयाच्या अधिकारक्षेत्रात हा विषय येतो (पर्याय ४).
• महत्त्वाची टीप: अनुच्छेद १३१ अन्वये केंद्र आणि राज्यांमधील कायदेशीर वाद सोडवण्याचे मूळ व अनन्य अधिकारक्षेत्र सर्वोच्च न्यायालयाला आहे.

The correct answer is Option D (Supreme Court under Article 131 of the Constitution of India).

Key Points:
• Article 131 - Original Jurisdiction of the Supreme Court:
• Article 131 of the Constitution of India vests the Supreme Court with Original and Exclusive jurisdiction in federal disputes involving questions of law or fact:
• 1. Dispute between the Government of India and one or more States;
• 2. Dispute between the Government of India and any State or States on one side and one or more other States on the other;
• 3. Dispute between two or more States.
• Key characteristics:
• 'Exclusive' means no other court (including High Courts under Article 226) can try such disputes.
• 'Original' means the dispute can be heard directly in the Supreme Court as a court of first instance.
• Other options explained:
• Article 143: Advisory jurisdiction of the Supreme Court (Presidential reference).
• Article 226: High Court's writ jurisdiction, which does not cover federal intergovernmental disputes.
• Inter-State Council (Article 263): Non-judicial deliberative body, lacks binding judicial power to 'decide' legal disputes.
• Hence, Supreme Court under Article 131 has this jurisdiction (Option 4).
• Key Takeaway: Article 131 grants exclusive original jurisdiction to the Supreme Court for resolving disputes between the Centre and States.

📖 या घटकावरील सविस्तर अभ्यास नोट्स
सर्व विषय नोट्स➔

या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'भारतीय न्यायव्यवस्था: सर्वोच्च न्यायालय, उच्च न्यायालये व दुय्यम न्यायालये (Indian Judiciary)' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:

मोफत नोट्स ⏱️ 35 मि. वाचन

सर्वोच्च न्यायालय (Supreme Court - कलम १२४ ते १४७): रचना, कॉलेजियम पद्धत, अधिकारक्षेत्रे व न्यायालयीन पुनर्विलोकन

भारताने अमेरिकेप्रमाणे दुहेरी न्यायालयीन व्यवस्था (Dual Judiciary) न स्वीकारता 'एकात्मिक व स्वतंत्र न्यायव्यवस्था' (Inte...

वाचा➔
मोफत नोट्स ⏱️ 35 मि. वाचन

उच्च न्यायालये (कलम २१४ ते २३१) व दुय्यम न्यायालये: मुंबई उच्च न्यायालय, रिट अधिकार (कलम २२६), लोकअदालत व NGT

भारतात उच्च न्यायालयांची स्थापना १८६१ च्या 'इंडियन हायकोर्ट्स ॲक्ट' अन्वये १८६२ मध्ये सर्वप्रथम कलकत्ता, बॉम्बे (मुंबई)...

वाचा➔
मोफत नोट्स ⏱️ 25 मि. वाचन

सर्वोच्च न्यायालयाचे ऐतिहासिक घटनात्मक खटले (Landmark SC Judgments): केशवानंद भारती, मिनर्व्हा मिल्स, पुट्टास्वामी व २०२६ पर्यंतचे निकाल

भारतीय राज्यघटनेच्या इतिहासातील सर्व अत्यंत महत्त्वाचे खटले (Landmark Constitutional Cases): शंकरी प्रसाद ते केशवानंद भा...

वाचा➔
१००% मोफत डाऊनलोडGoogle Play Store

या परीक्षेचे सर्व ५,०००+ प्रश्न व मागील पेपर्स ॲपमध्ये मोफत सोडवा!

घटकनिहाय सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक आणि संपूर्ण स्पष्टीकरणासह सराव.

हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा

WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा

📑 MPSC Group B Mains 2022 - Paper 2 (Sub-Registrar) इतर प्रश्न (More from this Paper)

संपूर्ण टेस्ट सिरीज जॉईन करा ➔
1

2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?

उत्तर पहा ➔
2

खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?

उत्तर पहा ➔
3

योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011

योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड

उत्तर पहा ➔
4

उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔
5

योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔
6

पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔

📚 भारतीय राज्यघटना (Indian Polity) इतर मागील वर्षांचे प्रश्न (Related PYQs)

सर्व पहा ➔
1

2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?

उत्तर पहा ➔
2

खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?

उत्तर पहा ➔
3

योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011

योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड

उत्तर पहा ➔
4

उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔
5

योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔
6

पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔