खालीलपैकी कोणते घटक भारतामधील आर्थिक नियोजनाचे अपयश आहेत ?
(a) अल्प दरडोई उत्पन्न आणि वृद्धी दर.
(b) दारिद्रय आणि बेकारी.
(c) संथ औद्योगिकरण.
(d) उत्पन्न आणि संपत्तीमधील विषमता.
पर्यायी उत्तरे :
खालीलपैकी कोणते घटक भारतामधील आर्थिक नियोजनाचे अपयश आहेत ?
(a) अल्प दरडोई उत्पन्न आणि वृद्धी दर.
(b) दारिद्रय आणि बेकारी.
(c) संथ औद्योगिकरण.
(d) उत्पन्न आणि संपत्तीमधील विषमता.
पर्यायी उत्तरे :
Which of the following factors are the failures of economic planning in India?
(a) Low per capita income and growth rate.
(b) Poverty and unemployment
(c) Slow industrilisation.
(d) Inequalities of income and wealth.
Answer options:
योग्य उत्तर पर्याय ४ (D) ((b) आणि (d)) आहे.
महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points):
• मुख्य संकल्पना
• भारतातील आर्थिक नियोजनाचे मुख्य उद्दिष्ट दारिद्र्य निर्मूलन, आर्थिक विषमता कमी करणे आणि स्वावलंबन हे होते.
• योग्य उत्तराचे स्पष्टीकरण
• अधिकृत अंतिम उत्तरतालिकेनुसार, आर्थिक नियोजनाचे सर्वात प्रमुख अपयश म्हणजे मोठ्या प्रमाणावर शिल्लक राहिलेले 'दारिद्र्य आणि बेकारी' (b) तसेच 'उत्पन्न व संपत्तीमधील वाढती विषमता' (d) हे आहेत.
• भारताने नियोजनाच्या माध्यमातून भक्कम पायाभूत व अवजड उद्योगांची निर्मिती केल्यामुळे औद्योगिकीकरणाचा पाया रचला गेला, परंतु सामाजिक न्याय आणि वितरणाचे उद्दिष्ट साध्य करता आले नाही.
• महत्त्वाची तथ्ये
• विविध पंचवार्षिक योजनांनंतरही तळागाळातील लोकांपर्यंत विकासाचे लाभ पोहोचू शकले नाहीत.
• परीक्षेतील ट्रॅप
• संथ औद्योगिकीकरण हे सर्व योजनांना सरसकट लागू होत नाही, कारण दुसऱ्या व तिसऱ्या योजनेत औद्योगिकीकरणात मोठी झेप घेतली गेली.
• इतर पर्याय
• विधान (b) आणि (d) हे नियोजनाच्या अपयशाचे अचूक व थेट प्रतिनिधित्व करतात, ज्यामुळे पर्याय (4) बरोबर ठरतो.
• महत्त्वाची टीप: दारिद्र्य, बेकारी आणि उत्पन्नातील विषमता हे भारतातील आर्थिक नियोजनाचे मुख्य अपयश मानले जाते.
The correct answer is Option D ((b) and (d)).
Key Points:
• Core Concept
• Economic planning in India aimed at achieving self-reliance, rapid industrialization, poverty eradication, and equitable distribution of national wealth.
• Why Correct
• According to official evaluation criteria and the MPSC final answer key, the most prominent and chronic structural failures of India's five-year plans are the persistence of acute poverty and unemployment (b) alongside rising inequalities of income and wealth (d).
• Although India successfully laid down a massive diversified industrial base (negating slow industrialization as an absolute failure), it fell far short of social justice goals.
• Key Details
• Mahalanobis strategy established heavy capital goods, but trickle-down economics failed to alleviate rural destitution.
• Exam Traps
• Candidates often pick 'all the above' or combine industrial slowdown, but standard textbook evaluations isolate poverty and distributional inequality as the core failures.
• Other Options
• Statements (a) and (c) are viewed as relative achievements rather than outright structural failures because industrial infrastructure expanded considerably over successive plan periods.
• Key Takeaway: Persistent poverty, unemployment, and widening socio-economic inequalities remain the primary failures of Indian planning.
या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'दारिद्र्य, बेरोजगारी व मानवी विकास (Poverty, Unemployment & Human Development)' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:
दारिद्र्य संकल्पना, मोजमाप पद्धती, दारिद्र्य रेषा व सर्व तज्ज्ञ समित्या (दांडेकर-रथ ते तेंडुलकर व रंगराजन)
Topic 61: दारिद्र्य व बेरोजगारी Note ID: 125 दारिद्र्य संकल्पना, मोजमाप पद्धती, दारिद्र्य रेषा व सर्व तज्ज्ञ समित्या निर...
बेरोजगारी: प्रकार, मोजमाप पद्धती (UPS, UPSS, CWS, CDS), PLFS अहवाल व प्रमुख राष्ट्रीय रोजगार योजना
Topic 61: दारिद्र्य व बेरोजगारी Note ID: 126 बेरोजगारी: संकल्पना, सर्व प्रकार, मोजमाप पद्धती (UPS, UPSS, CWS, CDS) व PLF...
मानवी विकास निर्देशांक (HDI): ३ आयाम, ४ निर्देशक, असमानता समायोजित IHDI, GII व भारतातील कल्याणकारी धोरणे
Topic 61: दारिद्र्य व बेरोजगारी Note ID: 127 मानवी विकास निर्देशांक (HDI): ३ आयाम, ४ निर्देशक, IHDI, GII व भारतातील कल्य...
या परीक्षेचे सर्व ५,०००+ प्रश्न व मागील पेपर्स ॲपमध्ये मोफत सोडवा!
घटकनिहाय सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक आणि संपूर्ण स्पष्टीकरणासह सराव.
अप्रत्यक्ष कराचा करभार विक्रेता ग्राहकावर पूर्णपणे केंव्हा ढ...
भारतातील कृषी क्षेत्रातील बेरोजगारी ही मुख्यतः कशा प्रकारची...
हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा
WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा
📑 MPSC Rajyaseva Mains P4 2013 Official Question Paper इतर प्रश्न (More from this Paper)
संपूर्ण टेस्ट सिरीज जॉईन करा ➔2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?
खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?
योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011
योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड
उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :
योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :
पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :
📚 भारतीय अर्थव्यवस्था (Indian Economy) इतर मागील वर्षांचे प्रश्न (Related PYQs)
सर्व पहा ➔2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?
खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?
योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011
योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड
उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :
योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :
पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :