#48📅 MPSC Rajyaseva Mains P4 2013 Official Question Paper(2013) +1 गुण

भारतातील कृषी क्षेत्रातील बेरोजगारी ही मुख्यतः कशा प्रकारची आहे ?
(a) हंगामी बेरोजगारी
(b) प्रच्छन्न बेरोजगारी
(c) जुनाट बेरोजगारी
(d) अस्थायी बेरोजगारी
पर्यायी उत्तरे :

How is the agricultural unemployment in India basically ?
(a) Seasonal unemployment
(b) Disguised unemployment
(c) Chronic unemployment
(d) Temporary unemployment
Answer options:

पर्याय (Options):
a
(a) आणि (b)
(a) and (b)
b
(b) आणि (c)
(b) and (c)
c
(a), (b) आणि (c)
(a), (b) and (c)
✓ योग्य उत्तर
d
(b) आणि (d)
(b) and (d)
✓ अधिकृत उत्तर: पर्याय c
📝सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):

योग्य उत्तर पर्याय ३ (C) ((a), (b) आणि (c)) आहे.

महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points):
• मुख्य संकल्पना
• भारतीय शेती क्षेत्रातील बेरोजगारी ही शेतीचे हंगामी स्वरूप आणि जमिनीवरील लोकसंख्येचा वाढता भार यांमुळे बहुआयामी असते.
• योग्य उत्तराचे स्पष्टीकरण
• भारतीय कृषी क्षेत्रात खालील प्रकारची बेरोजगारी मुख्यतः आढळते:
• (a) हंगामी बेरोजगारी: पिकांच्या काढणीनंतर शेतमजूर व शेतकरी वर्षातील काही महिने बेकार राहतात.
• (b) प्रच्छन्न (छुपी) बेरोजगारी: शेतात गरजेपेक्षा जास्त लोक काम करत असतात, ज्यांची सीमांत उत्पादकता शून्य असते.
• (c) जुनाट बेरोजगारी: पर्यायी रोजगाराच्या अभावामुळे दीर्घकालीन स्वरूपात बेकारी टिकून राहते.
• अधिकृत अंतिम उत्तरतालिकेनुसार (a), (b) आणि (c) हे तीनही प्रकार कृषी क्षेत्रातील बेरोजगारी दर्शवतात.
• महत्त्वाची तथ्ये
• शेतीवरील अतिरिक्त श्रमभार इतर क्षेत्रांत वर्ग न झाल्याने जुनाट स्वरूप प्राप्त होते.
• परीक्षेतील ट्रॅप
• केवळ हंगामी व छुपी बेरोजगारी असा विचार न करता दीर्घकालीन 'जुनाट' बेकारीचाही यात समावेश होतो.
• इतर पर्याय
• अस्थायी बेरोजगारी (d) ही प्रामुख्याने औद्योगिक व शहरी क्षेत्रांशी संबंधित असल्याने वगळली जाते.
• महत्त्वाची टीप: भारतीय कृषी क्षेत्रात हंगामी, प्रच्छन्न (छुपी) आणि जुनाट अशा तीनही प्रकारची बेरोजगारी आढळते.

The correct answer is Option C ((a), (b) and (c)).

Key Points:
• Core Concept
• Agricultural unemployment manifests in multiple structural dimensions owing to seasonal cropping patterns and excessive population pressure on land.
• Why Correct
• Indian agriculture exhibits:
• 1. Seasonal unemployment (a): agricultural activity is periodic, leaving farm workers idle during lean seasons.
• 2. Disguised unemployment (b): marginal productivity of surplus agricultural labor is virtually zero or negative.
• 3. Chronic unemployment (c): persistent, long-term underemployment due to a severe lack of non-farm alternate employment avenues.
• MPSC official key designates statements (a), (b), and (c) as the primary types characterizing Indian agriculture.
• Key Details
• NSSO measures unemployment using Usual Principal Status (UPS), Weekly Status (CWS), and Daily Status (CDS).
• Exam Traps
• Candidates often consider only seasonal and disguised forms, omitting chronic unemployment which structurally plagues agrarian labor.
• Other Options
• Temporary or frictional unemployment (d) is an urban/industrial labor-market characteristic, not the defining agrarian unemployment form.
• Key Takeaway: Indian agriculture suffers prominently from seasonal, disguised, and chronic unemployment.

📖 या घटकावरील सविस्तर अभ्यास नोट्स
सर्व विषय नोट्स➔

या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'दारिद्र्य, बेरोजगारी व मानवी विकास (Poverty, Unemployment & Human Development)' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:

मोफत नोट्स ⏱️ 30 मि. वाचन

दारिद्र्य संकल्पना, मोजमाप पद्धती, दारिद्र्य रेषा व सर्व तज्ज्ञ समित्या (दांडेकर-रथ ते तेंडुलकर व रंगराजन)

Topic 61: दारिद्र्य व बेरोजगारी Note ID: 125 दारिद्र्य संकल्पना, मोजमाप पद्धती, दारिद्र्य रेषा व सर्व तज्ज्ञ समित्या निर...

वाचा➔
मोफत नोट्स ⏱️ 30 मि. वाचन

बेरोजगारी: प्रकार, मोजमाप पद्धती (UPS, UPSS, CWS, CDS), PLFS अहवाल व प्रमुख राष्ट्रीय रोजगार योजना

Topic 61: दारिद्र्य व बेरोजगारी Note ID: 126 बेरोजगारी: संकल्पना, सर्व प्रकार, मोजमाप पद्धती (UPS, UPSS, CWS, CDS) व PLF...

वाचा➔
मोफत नोट्स ⏱️ 25 मि. वाचन

मानवी विकास निर्देशांक (HDI): ३ आयाम, ४ निर्देशक, असमानता समायोजित IHDI, GII व भारतातील कल्याणकारी धोरणे

Topic 61: दारिद्र्य व बेरोजगारी Note ID: 127 मानवी विकास निर्देशांक (HDI): ३ आयाम, ४ निर्देशक, IHDI, GII व भारतातील कल्य...

वाचा➔
१००% मोफत डाऊनलोडGoogle Play Store

या परीक्षेचे सर्व ५,०००+ प्रश्न व मागील पेपर्स ॲपमध्ये मोफत सोडवा!

घटकनिहाय सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक आणि संपूर्ण स्पष्टीकरणासह सराव.

हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा

WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा

📑 MPSC Rajyaseva Mains P4 2013 Official Question Paper इतर प्रश्न (More from this Paper)

संपूर्ण टेस्ट सिरीज जॉईन करा ➔
1

2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?

उत्तर पहा ➔
2

खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?

उत्तर पहा ➔
3

योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011

योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड

उत्तर पहा ➔
4

उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔
5

योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔
6

पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔

📚 भारतीय अर्थव्यवस्था (Indian Economy) इतर मागील वर्षांचे प्रश्न (Related PYQs)

सर्व पहा ➔
1

2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?

उत्तर पहा ➔
2

खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?

उत्तर पहा ➔
3

योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011

योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड

उत्तर पहा ➔
4

उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔
5

योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔
6

पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔