#2📅 MPSC Rajyaseva Mains P2 2013 Official Question Paper(2013) +1 गुण

कार्यकारी व्यवस्थापन व कायदेशीर नियंत्रणाचे प्रभावी साधन कोणते ?

Which is the most powerful instrument of legislative control and executive management ?
पर्याय (Options):
a
अंदाजपत्रक
Budget
✓ योग्य उत्तर
b
लेखापरीक्षण
Audit
c
निर्णायक मत
Casting Vote
d
निगराणी समिती
Watchdog Committee
✓ अधिकृत उत्तर: पर्याय a
📝सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):

योग्य उत्तर पर्याय १ (A) (अंदाजपत्रक) आहे.

महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points):
• घटनात्मक तरतूद: भारतीय संविधानाच्या अनुच्छेद 112 अन्वये संसदेत वार्षिक वित्तीय विवरणपत्र (अंदाजपत्रक) सादर केले जाते. कायद्याच्या अधिकाराशिवाय कोणताही कर आकारला किंवा वसूल केला जात नाही (अनुच्छेद 265).
• कार्यकारी व्यवस्थापन: अंदाजपत्रक हे शासनाच्या धोरणांची, कल्याणकारी योजनांची अंमलबजावणी करण्याचे आणि संसाधनांचे वाटप करण्याचे प्रमुख प्रशासकीय साधन आहे.
• कायदेशीर नियंत्रण: विधिमंडळ अनुदानाच्या मागण्यांवर मतदान करून, कपात सूचना मांडून आणि विनियोग विधेयक मंजूर करून कार्यकारी मंडळावर संपूर्ण वित्तीय नियंत्रण ठेवते.
• इतर पर्यायांचे विश्लेषण: लेखापरीक्षण (Audit) आणि निगराणी समित्या खर्चाचा माग काढतात (Post-mortem), तर निर्णायक मत केवळ मतदानाच्या समतोल स्थितीत वापरले जाते; त्यामुळे अंदाजपत्रक हेच सर्वोच्च नियंत्रणाचे साधन आहे.
• महत्त्वाची टीप: अंदाजपत्रक हे विधिमंडळाचे वित्तीय नियंत्रण आणि प्रशासकीय व्यवस्थापनाचे सर्वात प्रभावी माध्यम आहे.

The correct answer is Option A (Budget).

Key Points:
• Constitutional Provision: Under Article 112 of the Constitution of India, the Annual Financial Statement (Budget) is laid before Parliament. No tax can be levied or collected without the authority of law (Article 265), and no money can be withdrawn from the Consolidated Fund of India except under appropriation made by law (Article 114).
• Executive Management Tool: The budget is the primary mechanism through which the executive plans, allocates, implements, and manages administrative programmes and public policies.
• Legislative Control: Parliament exercises direct fiscal control over the executive via discussion, voting on demands for grants, and passing Appropriation and Finance Bills.
• Other Options Overview: While Audit (Article 148) and Watchdog Committees (like PAC) serve ex-post scrutiny functions, and a Casting Vote is a procedural tiebreaker, the Budget remains the foundational instrument of proactive fiscal governance.
• Key Takeaway: The Budget is the primary constitutional tool for legislative financial control and executive operational management.

📖 या घटकावरील सविस्तर अभ्यास नोट्स
सर्व विषय नोट्स➔

या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'राज्यघटनेची निर्मिती, स्रोत, सरनामा व परिशिष्टे (Constitutional Framework & Features)' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:

मोफत नोट्स ⏱️ 25 मि. वाचन

संविधान सभेची निर्मिती, कामकाज, मसुदा समिती व राज्यघटना स्वीकृती

भारतीय संविधान हे भारताच्या सार्वभौमत्वाचे आणि लोकशाहीचे सर्वोच्च प्रतीक आहे. स्वतंत्र भारतासाठी स्वतःची एक स्वतंत्र घटन...

वाचा➔
मोफत नोट्स ⏱️ 25 मि. वाचन

भारतीय राज्यघटनेचे आंतरराष्ट्रीय स्रोत व भारत सरकार कायदा १९३५

भारतीय राज्यघटना ही केवळ उसनवारी नसून जगातील सर्वोत्कृष्ट लोकशाही मूल्यांचे भारतीय परिस्थितीनुसार केलेले सुंदर 'तुलनात्म...

वाचा➔
मोफत नोट्स ⏱️ 25 मि. वाचन

भारतीय संविधानाचा सरनामा (Preamble): तत्त्वे, उद्दिष्टे, ४२ वी घटनादुरुस्ती व सर्वोच्च न्यायालयाचे ऐतिहासिक खटले

भारतीय संविधानाचा सरनामा (Preamble / प्रास्ताविका / उद्देशिका) म्हणजे राज्यघटनेचे ओळखपत्र (Identity Card of the Constitu...

वाचा➔
मोफत नोट्स ⏱️ 25 मि. वाचन

भारतीय राज्यघटनेतील सर्व १२ परिशिष्टे (Schedules १ ते १२): संपूर्ण विश्लेषण व महत्त्वाच्या घटनादुरुस्त्या

२६ जानेवारी १९५० रोजी मूळ राज्यघटनेत ८ परिशिष्टे (Schedules) होती. त्यानंतर विविध घटनादुरुस्त्यांद्वारे आणखी ४ परिशिष्टे...

वाचा➔
१००% मोफत डाऊनलोडGoogle Play Store

या परीक्षेचे सर्व ५,०००+ प्रश्न व मागील पेपर्स ॲपमध्ये मोफत सोडवा!

घटकनिहाय सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक आणि संपूर्ण स्पष्टीकरणासह सराव.

हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा

WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा

📑 MPSC Rajyaseva Mains P2 2013 Official Question Paper इतर प्रश्न (More from this Paper)

संपूर्ण टेस्ट सिरीज जॉईन करा ➔
1

2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?

उत्तर पहा ➔
2

खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?

उत्तर पहा ➔
3

योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011

योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड

उत्तर पहा ➔
4

उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔
5

योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔
6

पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔