भारतातील कोणती पंचवार्षिक योजना आर्थिक वाढीच्या हॅरोड-डोमार मॉडेलवर आधारित होती?
योग्य उत्तर पर्याय १ (A) (पहिली पंचवार्षिक योजना) आहे.
महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points):
• पहिली पंचवार्षिक योजना (१९५१–१९५६): भारताची पहिली पंचवार्षिक योजना ही अर्थतज्ज्ञ रॉय हॅरोड (Roy Harrod) आणि एव्हसी डोमार (Evsey Domar) यांनी मांडलेल्या 'हॅरोड-डोमार वृद्धी प्रतिमानावर' (Harrod-Domar Growth Model) आधारित होती; के. एन. राज यांनी या योजनेचा मसुदा तयार करण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावली.
• मुख्य उद्दिष्ट व प्राधान्यक्रम: दुसऱ्या महायुद्धानंतर आणि फाळणीनंतर निर्माण झालेली अन्नधान्य टंचाई, निर्वासित पुनर्वसन आणि चलनवाढ नियंत्रित करण्यासाठी या योजनेत 'कृषी, जलसिंचन आणि ऊर्जा' क्षेत्राला सर्वोच्च प्राधान्य देण्यात आले (भाक्रा-नांगल, हिराकुड आणि दामोदर खोरे प्रकल्प याच काळात सुरू झाले).
• वृद्धीदराची कामगिरी: या योजनेमध्ये २.१% वार्षिक राष्ट्रीय उत्पन्न वाढीचे (GDP Growth) उद्दिष्ट ठेवण्यात आले होते, परंतु अनुकूल मान्सून व कृषी उत्पादनामुळे प्रत्यक्षात ३.६% वृद्धीदर साध्य होऊन ही योजना अत्यंत यशस्वी ठरली.
• इतर पर्यायांचे विश्लेषण: दुसरी पंचवार्षिक योजना (१९५६–६१) ही पी. सी. महालनोबिस यांच्या द्वि-क्षेत्रीय जड व मूलभूत उद्योग प्रतिमानावर आधारित होती, तर तिसरी योजना (१९६१–६६) सुखमय चक्रवर्ती व जॉन सँडी यांच्या प्रतिमानावर आधारित होती.
• महत्त्वाची टीप: भारताची पहिली पंचवार्षिक योजना (१९५१–१९५६) हॅरोड-डोमार प्रतिमानावर आधारित होती आणि तिचा मुख्य भर कृषी व जलसिंचन विकासावर होता.
The correct answer is Option A (First Five-Year Plan).
Key Points:
• First Five-Year Plan (1951–1956): India's First Five-Year Plan was explicitly formulated on the Harrod-Domar Economic Growth Model, which links economic growth rate directly to the national savings rate and the capital-output ratio (with economist K. N. Raj drafting its introductory framework).
• Core Sectoral Priority: To overcome post-Partition foodgrain shortages, refugee rehabilitation challenges, and inflationary pressures, the plan accorded top priority to Agriculture, Price Stability, Power, and Irrigation (initiating landmark multi-purpose river projects like Bhakra-Nangal, Hirakud, and Damodar Valley).
• Target vs Achievement: Against a modest target growth rate of 2.1% per annum, the economy achieved an impressive 3.6% annual GDP growth, making the First Plan a benchmark success.
• Distractor Analysis: The Second Plan (1956–61) was based on the P. C. Mahalanobis Model (rapid heavy industrialization), the Third Plan (1961–66) utilized the Sukhamoy Chakravarty and John Sandy input-output model, and the Fourth Plan (1969–74) followed the Gadgil Formula and Ashok Rudra–Alan Manne model.
• Key Takeaway: The First Five-Year Plan (1951–56) was based on the Harrod-Domar model with primary emphasis on agricultural and irrigation development.
या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'आर्थिक नियोजन, पंचवार्षिक योजना व नीती आयोग (Planning, 12 FYPs & NITI Aayog)' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:
भारतातील आर्थिक नियोजनाची ऐतिहासिक पार्श्वभूमी (विश्वेश्वरय्या ते सर्वोदय योजना), नियोजन आयोग व NDC
भारतामध्ये स्वातंत्र्यपूर्व काळापासून आर्थिक नियोजनाची गरज प्रतिपादित करण्यात आली होती. सर मोक्षगुंडम विश्वेश्वरय्या यां...
१ ली ते १२ वी पंचवार्षिक योजना (१९५१-२०१७): सर्व प्रतिमाने, उद्दिष्टे, यश-अपयश, योजना सुट्टी, रोलिंग प्लॅन व LPG सुधारणा
भारताने सोव्हिएत रशियाकडून (USSR) पंचवार्षिक योजनांची प्रेरणा घेऊन १९५१ ते २०१७ या काळात एकूण १२ पंचवार्षिक योजना, ३ वार...
नीती आयोग (NITI Aayog): स्थापना, रचना, सहकारी संघराज्यवाद, बॉटम-अप दृष्टिकोन आणि प्रमुख निर्देशांक व अहवाल
भारत सरकारने ६५ वर्षे जुन्या नियोजन आयोगाच्या (Planning Commission) जागी १ जानेवारी २०१५ रोजी 'नीती आयोग' (NITI Aayog -...
MPSC Group B / Rajyaseva संपूर्ण टेस्ट सिरीज २०२६ — सर्व पेपर्स व स्पष्टीकरण!
१००+ फुल-लेंथ सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक, मागील सर्व प्रश्नपत्रिका आणि सविस्तर स्पष्टीकरणासह.
आर्थिक विकासावरुन पुढील सुचित होते : (a) वस्तू आणि सेवांच्या...
'गरीबी हटाओ' ही प्रसिद्ध घोषणा कोणत्या पंचवार्षिक योजनेदरम्य...
हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा
WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा
📑 MPSC Rajyaseva Mains P4 2013 Official Question Paper इतर प्रश्न (More from this Paper)
संपूर्ण टेस्ट सिरीज जॉईन करा ➔2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?
खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?
योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011
योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड
उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :
योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :
पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :
📚 भारतीय अर्थव्यवस्था (Indian Economy) इतर मागील वर्षांचे प्रश्न (Related PYQs)
सर्व पहा ➔2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?
खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?
योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011
योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड
उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :
योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :
पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :