आर्थिक विकासावरुन पुढील सुचित होते :
(a) वस्तू आणि सेवांच्या वास्तव उत्पादनातील वाढ
(b) देशाच्या सामाजिक-आर्थिक संरचनेतील प्रागतिक बदल
(c) परकीय व्यापाराचा विस्तार
(d) बेकारी, दारिद्र्य आणि विषमतेतील घट
पर्यायी उत्तरे :
(1) (a) फक्त
(2) (a) आणि (c)
(3) (b) फक्त
(4) (b) आणि (d)
आर्थिक विकासावरुन पुढील सुचित होते :
(a) वस्तू आणि सेवांच्या वास्तव उत्पादनातील वाढ
(b) देशाच्या सामाजिक-आर्थिक संरचनेतील प्रागतिक बदल
(c) परकीय व्यापाराचा विस्तार
(d) बेकारी, दारिद्र्य आणि विषमतेतील घट
पर्यायी उत्तरे :
(1) (a) फक्त
(2) (a) आणि (c)
(3) (b) फक्त
(4) (b) आणि (d)
Economic development implies:
(a) Increase in real output of goods and services
(b) Progressive changes in socio-economic structure of a country
(c) Expanding foreign trade
(d) Reduction in unemployment poverty and inequality
Answer options:
(1) (a) only
(2) (a) and (c)
(3) (b) only
(4) (b) and (d)
योग्य उत्तर पर्याय ४ (D) ((b) आणि (d)) आहे.
महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points):
• मुख्य संकल्पना
• अर्थशास्त्रात 'आर्थिक वृद्धी' (Economic Growth) आणि 'आर्थिक विकास' (Economic Development) या दोन भिन्न संकल्पना आहेत.
• योग्य उत्तराचे स्पष्टीकरण
• विधान (a): वस्तू आणि सेवांच्या वास्तव उत्पादनातील वाढ (GDP वाढ) म्हणजे केवळ 'आर्थिक वृद्धी' होय.
• याउलट, 'आर्थिक विकास' ही गुणात्मक संकल्पना असून त्यात वृद्धीसोबतच समाजव्यवस्थेतील सकारात्मक बदलांचा समावेश होतो:
• (b) देशाच्या सामाजिक-आर्थिक संरचनेतील प्रागतिक व संस्थात्मक बदल.
• (d) बेकारी, दारिद्र्य आणि विषमतेमध्ये होणारी प्रत्यक्ष घट.
• प्रख्यात अर्थतज्ज्ञ डडली सीअर्स यांच्या मते, जोपर्यंत दारिद्र्य, बेकारी आणि विषमता कमी होत नाही, तोपर्यंत आर्थिक विकास झाला असे म्हणता येत नाही.
• त्यामुळे आर्थिक विकासावरून विधाने (b) आणि (d) सूचित होतात (पर्याय 4).
• महत्त्वाची तथ्ये
• आर्थिक वृद्धी हा संख्यात्मक (Quantitative) घटक आहे, तर आर्थिक विकास हा गुणात्मक (Qualitative) घटक आहे.
• परीक्षेतील ट्रॅप
• केवळ GDP वाढणे म्हणजे विकास नव्हे; सामाजिक बदल आणि दारिद्र्य घटणे म्हणजेच खरा आर्थिक विकास होय.
• इतर पर्याय
• पर्याय 1, 2 आणि 3 मधील निवडी केवळ वृद्धी किंवा अपूर्ण निकषांचे प्रतिनिधित्व करतात.
• महत्त्वाची टीप: आर्थिक विकासाचा खरा अर्थ देशाच्या सामाजिक-आर्थिक रचनेतील प्रागतिक बदल आणि दारिद्र्य, बेकारी व विषमता यांतील घट हा होतो.
The correct answer is Option D ((b) and (d)).
Key Points:
• Core Concept
• In development economics, a fundamental distinction is drawn between Economic Growth (a quantitative concept) and Economic Development (a qualitative and multidimensional concept).
• Why Correct
• Statement (a) defines 'Economic Growth' (quantitative increase in GDP or real output of goods and services).
• In contrast, Economic Development is defined by pioneering economists (like Dudley Seers, Colin Clark, and Amartya Sen) as growth plus progressive qualitative change:
• 1. (b) Progressive changes in the socio-economic and institutional structure of a nation.
• 2. (d) Substantial reduction in unemployment, poverty, and structural economic inequalities.
• Therefore, economic development specifically implies statements (b) and (d).
• Key Details
• As Dudley Seers famously postulated: "If poverty, unemployment and inequality have all fallen from high levels, then beyond doubt this has been a period of development."
• Exam Traps
• Do not equate Economic Growth (Statement a) with Economic Development. Growth is purely numeric, whereas development embodies socio-economic transformation (b & d).
• Other Options
• Option 1 relates strictly to economic growth.
• Option 2 includes trade expansion, which is an external facilitator, not the core defining metric.
• Key Takeaway: Economic development implies progressive socio-economic structural change along with the reduction of poverty, unemployment, and inequality.
या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'आर्थिक नियोजन, पंचवार्षिक योजना व नीती आयोग (Planning, 12 FYPs & NITI Aayog)' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:
भारतातील आर्थिक नियोजनाची ऐतिहासिक पार्श्वभूमी (विश्वेश्वरय्या ते सर्वोदय योजना), नियोजन आयोग व NDC
भारतामध्ये स्वातंत्र्यपूर्व काळापासून आर्थिक नियोजनाची गरज प्रतिपादित करण्यात आली होती. सर मोक्षगुंडम विश्वेश्वरय्या यां...
१ ली ते १२ वी पंचवार्षिक योजना (१९५१-२०१७): सर्व प्रतिमाने, उद्दिष्टे, यश-अपयश, योजना सुट्टी, रोलिंग प्लॅन व LPG सुधारणा
भारताने सोव्हिएत रशियाकडून (USSR) पंचवार्षिक योजनांची प्रेरणा घेऊन १९५१ ते २०१७ या काळात एकूण १२ पंचवार्षिक योजना, ३ वार...
नीती आयोग (NITI Aayog): स्थापना, रचना, सहकारी संघराज्यवाद, बॉटम-अप दृष्टिकोन आणि प्रमुख निर्देशांक व अहवाल
भारत सरकारने ६५ वर्षे जुन्या नियोजन आयोगाच्या (Planning Commission) जागी १ जानेवारी २०१५ रोजी 'नीती आयोग' (NITI Aayog -...
MPSC Group B / Rajyaseva संपूर्ण टेस्ट सिरीज २०२६ — सर्व पेपर्स व स्पष्टीकरण!
१००+ फुल-लेंथ सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक, मागील सर्व प्रश्नपत्रिका आणि सविस्तर स्पष्टीकरणासह.
जोड्या जुळवून योग्य पर्याय शोधा : जगातील दहशतवादी संघटना (a)...
भारतातील कोणती पंचवार्षिक योजना आर्थिक वाढीच्या हॅरोड-डोमार...
हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा
WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा
📑 MPSC Rajyaseva Mains P4 2013 Official Question Paper इतर प्रश्न (More from this Paper)
संपूर्ण टेस्ट सिरीज जॉईन करा ➔2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?
खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?
योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011
योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड
उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :
योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :
पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :
📚 भारतीय अर्थव्यवस्था (Indian Economy) इतर मागील वर्षांचे प्रश्न (Related PYQs)
सर्व पहा ➔2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?
खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?
योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011
योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड
उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :
योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :
पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :