'गरीबी हटाओ' ही प्रसिद्ध घोषणा कोणत्या पंचवार्षिक योजनेदरम्यान देण्यात आली होती?
योग्य उत्तर पर्याय ३ (C) (पाचवी पंचवार्षिक योजना) आहे.
महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points):
• 'गरिबी हटाओ' घोषणा व पाचवी योजना: दारिद्र्य निर्मूलन (Poverty Alleviation - गरिबी हटाओ) आणि आत्मनिर्भरता (Self-Reliance) ही पाचव्या पंचवार्षिक योजनेची (१९७४–१९७९) दोन सर्वात प्रमुख उद्दिष्टे होती.
• ऐतिहासिक पार्श्वभूमी: तत्कालीन पंतप्रधान श्रीमती इंदिरा गांधी यांनी १९७१ च्या सार्वत्रिक निवडणुकीत 'गरिबी हटाओ' ही प्रसिद्ध राजकीय घोषणा दिली होती, ज्याला पुढे पाचव्या पंचवार्षिक योजनेच्या आर्थिक धोरणाचा अधिकृत गाभा बनवण्यात आले.
• प्रमुख कार्यक्रम व मसुदा: डी. पी. धर यांनी पाचव्या योजनेचा मूळ मसुदा तयार केला होता; याच योजनेदरम्यान १९७४ मध्ये 'किमान गरजा कार्यक्रम' (Minimum Needs Programme - MNP) आणि १९७५ मध्ये '२० कलमी कार्यक्रम' (Twenty-Point Programme) सुरू करण्यात आला.
• इतर पर्यायांचे विश्लेषण: चौथ्या योजनेत (१९६९–७४) 'स्थैर्यासह आर्थिक वाढ' हे उद्दिष्ट होते, तर जनता सरकारने पाचवी योजना १९७८ मध्ये एक वर्ष आधीच गुंडाळून १९७८–८० दरम्यान 'सरकती योजना' (Rolling Plan) राबवली.
• महत्त्वाची टीप: 'गरिबी हटाओ' (दारिद्र्य निर्मूलन) आणि आत्मनिर्भरता हा पाचव्या पंचवार्षिक योजनेचा (१९७४–१९७९) मुख्य गाभा होता.
The correct answer is Option C (Fifth Five-Year Plan).
Key Points:
• Core Theme of the Fifth Plan (1974–1979): 'Garibi Hatao' (Eradication of Poverty) and Attainment of Self-Reliance were institutionalized as the twin overarching objectives of the Fifth Five-Year Plan.
• Historical Context: Originally coined by Prime Minister Indira Gandhi during the 1971 General Election campaign, the slogan was translated into formal developmental policy by planner D. P. Dhar in the Fifth Plan document.
• Major Welfare Initiatives: The Fifth Plan launched the Minimum Needs Programme (MNP) in its first year (1974), established Regional Rural Banks (2 October 1975), and rolled out the Twenty-Point Economic Programme (1975).
• Distractor Analysis: The Third Plan (1961–66) aimed at a self-reliant and self-generating economy, the Fourth Plan (1969–74) focused on 'Growth with Stability', and the Sixth Plan (1980–85) launched integrated rural development schemes like IRDP, NREP, and TRYSEM.
• Key Takeaway: The slogan and policy mandate of 'Garibi Hatao' (Poverty Alleviation) formed the central pillar of the Fifth Five-Year Plan (1974–79).
या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'आर्थिक नियोजन, पंचवार्षिक योजना व नीती आयोग (Planning, 12 FYPs & NITI Aayog)' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:
भारतातील आर्थिक नियोजनाची ऐतिहासिक पार्श्वभूमी (विश्वेश्वरय्या ते सर्वोदय योजना), नियोजन आयोग व NDC
भारतामध्ये स्वातंत्र्यपूर्व काळापासून आर्थिक नियोजनाची गरज प्रतिपादित करण्यात आली होती. सर मोक्षगुंडम विश्वेश्वरय्या यां...
१ ली ते १२ वी पंचवार्षिक योजना (१९५१-२०१७): सर्व प्रतिमाने, उद्दिष्टे, यश-अपयश, योजना सुट्टी, रोलिंग प्लॅन व LPG सुधारणा
भारताने सोव्हिएत रशियाकडून (USSR) पंचवार्षिक योजनांची प्रेरणा घेऊन १९५१ ते २०१७ या काळात एकूण १२ पंचवार्षिक योजना, ३ वार...
नीती आयोग (NITI Aayog): स्थापना, रचना, सहकारी संघराज्यवाद, बॉटम-अप दृष्टिकोन आणि प्रमुख निर्देशांक व अहवाल
भारत सरकारने ६५ वर्षे जुन्या नियोजन आयोगाच्या (Planning Commission) जागी १ जानेवारी २०१५ रोजी 'नीती आयोग' (NITI Aayog -...
MPSC Group B / Rajyaseva संपूर्ण टेस्ट सिरीज २०२६ — सर्व पेपर्स व स्पष्टीकरण!
१००+ फुल-लेंथ सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक, मागील सर्व प्रश्नपत्रिका आणि सविस्तर स्पष्टीकरणासह.
भारतातील कोणती पंचवार्षिक योजना आर्थिक वाढीच्या हॅरोड-डोमार...
भारतात 'रोलिंग प्लॅन' (सरकती योजना) ही संकल्पना कोणत्या पंचव...
हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा
WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा
📑 MPSC Rajyaseva Mains P4 2013 Official Question Paper इतर प्रश्न (More from this Paper)
संपूर्ण टेस्ट सिरीज जॉईन करा ➔2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?
खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?
योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011
योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड
उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :
योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :
पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :
📚 भारतीय अर्थव्यवस्था (Indian Economy) इतर मागील वर्षांचे प्रश्न (Related PYQs)
सर्व पहा ➔2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?
खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?
योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011
योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड
उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :
योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :
पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :