भारतात 'रोलिंग प्लॅन' (सरकती योजना) ही संकल्पना कोणत्या पंचवार्षिक योजनेदरम्यान आणली गेली?
योग्य उत्तर पर्याय १ (A) (पाचव्या योजनेनंतर) आहे.
महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points):
• सरकती योजना (Rolling Plan - १९७८ ते १९८०): केंद्रात मोरारजी देसाई यांच्या नेतृत्वाखालील जनता पक्षाचे सरकार आल्यानंतर त्यांनी पाचवी पंचवार्षिक योजना एक वर्ष आधीच (१९७८ मध्ये) समाप्त केली आणि १९७८–१९८३ या कालावधीसाठी 'सरकती योजना' (Rolling Plan) सुरू केली (जी प्रत्यक्षात १९७८–१९८० दरम्यान राबवली गेली).
• संकल्पनेचे जनक व भारतीय स्वीकार: आंतरराष्ट्रीय स्तरावर 'सरकती योजना' ही संकल्पना नोबेल विजेते स्वीडिश अर्थतज्ज्ञ गुनार मिर्डाल (Gunnar Myrdal) यांनी आपल्या *'Asian Drama'* या ग्रंथात मांडली होती; भारतात नियोजन आयोगाचे तत्कालीन उपाध्यक्ष प्रा. डी. टी. लाकडावाला यांनी तिची अंमलबजावणी केली.
• योजनेचे स्वरूप: सरकत्या योजनेमध्ये दरवर्षी मागील कामगिरीचे मूल्यमापन करून पुढील वर्षाचे सुधारित उद्दिष्ट व संसाधन वाटप ठरवले जात असे (यात १ वर्षाची वार्षिक अर्थसंकल्पीय योजना, ३–५ वर्षांची मध्यमकालीन योजना आणि १५–२० वर्षांची दीर्घकालीन परिप्रेक्ष्य योजना समाविष्ट होती).
• इतर पर्यायांचे विश्लेषण: १९८० मध्ये इंदिरा गांधी पुन्हा सत्तेवर आल्यानंतर त्यांनी ही सरकती योजना रद्द करून १ एप्रिल १९८० पासून अधिकृत सहावी पंचवार्षिक योजना (१९८०–८५) लागू केली.
• महत्त्वाची टीप: पाचव्या पंचवार्षिक योजनेनंतर जनता सरकारने १९७८–१९८० या काळात प्रा. डी. टी. लाकडावाला यांच्या मार्गदर्शनाखाली 'रोलिंग प्लॅन' (सरकती योजना) राबवली.
The correct answer is Option A (After Fifth Plan).
Key Points:
• Introduction of the Rolling Plan (1978–1980): Following the termination of the Fifth Five-Year Plan one year ahead of schedule in March 1978, the Morarji Desai-led Janata Party government introduced the Rolling Plan for 1978–1983 (which operated during 1978–1980).
• Theoretical Origin & Architect: The concept of the Rolling Plan was originally propounded by Nobel Laureate Gunnar Myrdal in his classic work *'Asian Drama'* for developing economies, and was operationalized in India by Prof. D. T. Lakdawala, then Deputy Chairman of the Planning Commission.
• Three-Tier Mechanism: Under a Rolling Plan, targets, projections, and allocations are not fixed rigidly for five years; instead, they are revised annually based on performance across three horizons—an annual plan, a 5-year moving plan, and a 15-to-20-year perspective plan.
• Distractor Analysis: When the Congress government returned to power in 1980, it scrapped the Janata Rolling Plan and launched the standard Sixth Five-Year Plan (1980–1985).
• Key Takeaway: The Rolling Plan was introduced in India immediately after the Fifth Five-Year Plan during 1978–1980 under the Janata government.
या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'आर्थिक नियोजन, पंचवार्षिक योजना व नीती आयोग (Planning, 12 FYPs & NITI Aayog)' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:
भारतातील आर्थिक नियोजनाची ऐतिहासिक पार्श्वभूमी (विश्वेश्वरय्या ते सर्वोदय योजना), नियोजन आयोग व NDC
भारतामध्ये स्वातंत्र्यपूर्व काळापासून आर्थिक नियोजनाची गरज प्रतिपादित करण्यात आली होती. सर मोक्षगुंडम विश्वेश्वरय्या यां...
१ ली ते १२ वी पंचवार्षिक योजना (१९५१-२०१७): सर्व प्रतिमाने, उद्दिष्टे, यश-अपयश, योजना सुट्टी, रोलिंग प्लॅन व LPG सुधारणा
भारताने सोव्हिएत रशियाकडून (USSR) पंचवार्षिक योजनांची प्रेरणा घेऊन १९५१ ते २०१७ या काळात एकूण १२ पंचवार्षिक योजना, ३ वार...
नीती आयोग (NITI Aayog): स्थापना, रचना, सहकारी संघराज्यवाद, बॉटम-अप दृष्टिकोन आणि प्रमुख निर्देशांक व अहवाल
भारत सरकारने ६५ वर्षे जुन्या नियोजन आयोगाच्या (Planning Commission) जागी १ जानेवारी २०१५ रोजी 'नीती आयोग' (NITI Aayog -...
MPSC Group B / Rajyaseva संपूर्ण टेस्ट सिरीज २०२६ — सर्व पेपर्स व स्पष्टीकरण!
१००+ फुल-लेंथ सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक, मागील सर्व प्रश्नपत्रिका आणि सविस्तर स्पष्टीकरणासह.
'गरीबी हटाओ' ही प्रसिद्ध घोषणा कोणत्या पंचवार्षिक योजनेदरम्य...
अकरावी पंचवार्षिक योजना (२००७-२०१२) चे मुख्य उद्दिष्ट काय हो...
हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा
WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा
📑 MPSC Rajyaseva Mains P4 2013 Official Question Paper इतर प्रश्न (More from this Paper)
संपूर्ण टेस्ट सिरीज जॉईन करा ➔2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?
खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?
योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011
योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड
उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :
योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :
पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :
📚 भारतीय अर्थव्यवस्था (Indian Economy) इतर मागील वर्षांचे प्रश्न (Related PYQs)
सर्व पहा ➔2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?
खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?
योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011
योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड
उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :
योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :
पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :