#39📅 MPSC Group C Mains 2025 - Paper 2 (सामान्य क्षमता चाचणी)(2025) +1 गुण

भारतीय संविधानाचे "संघराज्यीय स्वरूप" कोणत्या वैशिष्ट्यांद्वारे सिद्ध होते ?

Which features establish the "Federal nature" of the Indian Constitution?

पर्याय (Options):

संविधानाचे श्रेष्ठत्व

Supremacy of the Constitution

अधिकारांचे विभाजन

Division of Powers

स्वतंत्र न्यायपालिका

Independent Judiciary

वरीलपैकी सर्व

All of the above

✓ योग्य उत्तर

✓ अधिकृत उत्तर: पर्याय d

📝सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):

योग्य उत्तर पर्याय ४ (D) (वरीलपैकी सर्व) आहे.

महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points):
• संघराज्यीय शासन व्यवस्थेमध्ये केंद्र आणि राज्य सरकारांमध्ये अधिकारांचे स्पष्ट वाटप असते. भारतीय संविधानातील प्रमुख संघराज्यीय वैशिष्ट्ये पुढीलप्रमाणे आहेत:
• संविधानाचे श्रेष्ठत्व (Supremacy of the Constitution): संविधान हा देशाचा सर्वोच्च कायदा असून केंद्र व राज्ये दोघांवरही बंधनकारक आहे.
• अधिकारांचे विभाजन (Division of Powers): ७ व्या अनुसूचीमध्ये संघसूची, राज्यसूची व समवर्ती सूचीद्वारे अधिकारांची स्पष्ट विभागणी केली आहे.
• स्वतंत्र न्यायपालिका (Independent Judiciary): केंद्र आणि राज्यांमधील वाद सोडवण्यासाठी व संविधानाचे रक्षण करण्यासाठी स्वतंत्र व निष्पक्ष सर्वोच्च न्यायालय आहे.
• लिखित व ताठर संविधान: केंद्राला एकतर्फी संघराज्यीय रचना बदलता येत नाही.
• द्विगृही संसद: राज्यसभा हे संसदेत घटक राज्यांचे प्रतिनिधित्व करते.
• म्हणून, वरीलपैकी सर्व (All of the above) वैशिष्ट्ये संघराज्यीय स्वरूप सिद्ध करतात.
• महत्त्वाची टीप: संविधानाचे श्रेष्ठत्व, अधिकारांचे विभाजन आणि स्वतंत्र न्यायपालिका ही भारतीय राज्यघटनेची मूलभूत संघराज्यीय वैशिष्ट्ये आहेत.

The correct answer is Option D (All of the above).

Key Points:
• A federal constitution is characterized by the coexistence of a central government and state governments, bound by constitutional division and balance.
• The essential federal features present in the Indian Constitution include:
• Supremacy of the Constitution: The Constitution is the supreme law of the land, binding on both Centre and States.
• Division of Powers: Seventh Schedule divides legislative and executive powers between Centre and States via Union, State, and Concurrent Lists.
• Independent Judiciary: Supreme Court acts as the custodian of the Constitution and resolves disputes between the Centre and States (Article 131).
• Written Constitution and Rigidity of Constitution: Ensures neither government can unilaterally alter the federal structure.
• Bicameralism: The Rajya Sabha represents the States of the Union at the federal level.
• Key Takeaway: Core federal features of the Indian Constitution include Supremacy of Constitution, Division of Powers, and an Independent Judiciary.

📖 या घटकावरील सविस्तर अभ्यास नोट्स भारतीय न्यायव्यवस्था: सर्वोच्च न्यायालय, उच्च न्यायालये व दुय्यम न्यायालये (Indian Judiciary)

सर्व विषय नोट्स➔

या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'भारतीय न्यायव्यवस्था: सर्वोच्च न्यायालय, उच्च न्यायालये व दुय्यम न्यायालये (Indian Judiciary)' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:

मोफत नोट्स ⏱️ 35 मि. वाचन

सर्वोच्च न्यायालय (Supreme Court - कलम १२४ ते १४७): रचना, कॉलेजियम पद्धत, अधिकारक्षेत्रे व न्यायालयीन पुनर्विलोकन

भारताने अमेरिकेप्रमाणे दुहेरी न्यायालयीन व्यवस्था (Dual Judiciary) न स्वीकारता 'एकात्मिक व स्वतंत्र न्यायव्यवस्था' (Inte...

वाचा➔

मोफत नोट्स ⏱️ 35 मि. वाचन

उच्च न्यायालये (कलम २१४ ते २३१) व दुय्यम न्यायालये: मुंबई उच्च न्यायालय, रिट अधिकार (कलम २२६), लोकअदालत व NGT

भारतात उच्च न्यायालयांची स्थापना १८६१ च्या 'इंडियन हायकोर्ट्स ॲक्ट' अन्वये १८६२ मध्ये सर्वप्रथम कलकत्ता, बॉम्बे (मुंबई)...

वाचा➔

मोफत नोट्स ⏱️ 25 मि. वाचन

सर्वोच्च न्यायालयाचे ऐतिहासिक घटनात्मक खटले (Landmark SC Judgments): केशवानंद भारती, मिनर्व्हा मिल्स, पुट्टास्वामी व २०२६ पर्यंतचे निकाल

भारतीय राज्यघटनेच्या इतिहासातील सर्व अत्यंत महत्त्वाचे खटले (Landmark Constitutional Cases): शंकरी प्रसाद ते केशवानंद भा...

वाचा➔

१००% मोफत डाऊनलोडGoogle Play Store

या परीक्षेचे सर्व ५,०००+ प्रश्न व मागील पेपर्स ॲपमध्ये मोफत सोडवा!

घटकनिहाय सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक आणि संपूर्ण स्पष्टीकरणासह सराव.

📲 ॲपमध्ये उघडा / डाऊनलोड टेस्ट सिरीज➔

←

मागील प्रश्न #38

राज्यपालांना काही प्रकरणांमध्ये माफी देण्याचा, शिक्षा स्थगीत...

पुढील प्रश्न #40

खालीलपैकी कोणत्या अनुच्छेदानुसार सर्वोच्च न्यायालय आणि उच्च...

→

हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा

WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा

📑 MPSC Group C Mains 2025 - Paper 2 (सामान्य क्षमता चाचणी) इतर प्रश्न (More from this Paper)

संपूर्ण पेपर ➔

घरगुती उपभोगाला चालना देण्यासाठी प्राप्तिकरात घट करणे हे _______ याचे उदाहरण आहे.

उत्तर पहा ➔ 2

महाराष्ट्र मानवी विकास अहवाल 2012 अनुसार मानवी विकासाच्या खालीलपैकी कोणत्या निर्देशांकांमध्ये जिल्ह्यांतर्गत राज्यभर असमानता कायम आहे?
(a) उत्पन्न (b) अर्भक जीवन शक्यता (c) एकूण साक्षरता (d) स्थूल पटनोंदणी प्रमाण

उत्तर पहा ➔ 3

लोकसंख्या संक्रमण सिद्धांताच्या दुसऱ्या टप्प्यात मृत्यू दर कमी आणि _______ दिसून येतो.

उत्तर पहा ➔ 4

व्यापार चक्रातील आकुंचन या कालावधीत अर्थव्यवस्थेत खालीलपैकी कोणते बदल होतात?
(a) वस्तू व सेवांच्या किंमतीत वाढ
(b) वास्तविक GDP मधील घट
(c) रोजगारात घट
(d) गुंतवणुकीत घट

उत्तर पहा ➔ 5

शाश्वत विकास उद्दिष्टे (SDG) भारत निर्देशांक 2023-24 संदर्भात पुढील विधाने विचारात घ्या :
(a) या निर्देशांकाद्वारे सर्व राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेशांची शाश्वत विकास उद्दिष्टांच्या (SDGs) संदर्भातील प्रगती 113 निर्देशांकांच्या आधारे मोजली जाते, जी राष्ट्रीय निर्देशक ढाचा (NIF) शी सुसंगत आहे.
(b) प्रत्येक राज्य व केंद्रशासित प्रदेशासाठी सर्व 17 शाश्वत विकास उद्दिष्टांवर (SDGs) उद्दिष्टनिहाय गुण गणना केली जाते.
(c) एखाद्या राज्य किंवा केंद्रशासित प्रदेशाचा एकत्रित गुण क्रमांक (composite score) हा निर्देशांकात समाविष्ट असलेल्या SDGs वरील उद्दिष्टनिहाय गुणांचे एकत्रीकरण करून निश्चित केला जातो.
(d) या निर्देशांकात 0 गुण मिळणे म्हणजे त्या राज्याने किंवा केंद्रशासित प्रदेशाने मूल्यमापनातील SDG उद्दिष्टे पूर्णपणे साध्य केली आहेत असे दर्शविते.

उत्तर पहा ➔ 6

सहकारी विकास निधी (CDF) बद्दल योग्य विधान/ने कोणती आहेत?
(a) त्याची स्थापना नाबार्डने केली आहे.
(b) त्याची स्थापना 1993 मध्ये केली गेली.
(c) सहकारी पतसंस्थांचे मजबुतीकरण हे या योजनेचे एक उद्दिष्ट आहे.

उत्तर पहा ➔

📚 भारतीय राज्यघटना (Indian Polity) इतर मागील वर्षांचे प्रश्न (Related PYQs)