भारतीय राज्यघटनेच्या अनुच्छेद-124 (4) नुसार सर्वोच्च न्यायालयाच्या अथवा उच्च न्यायालयाच्या न्यायाधीशास पदावरुन दूर करण्यासाठी ही कारणे असू शकतात.
(a) घटनाभंग
(b) सिद्ध झालेले गैरवर्तन
(c) दिवाळखोरी
(d) अकार्यक्षमता
(e) भ्रष्टाचाराचे आरोप
पर्यायी उत्तरे :
भारतीय राज्यघटनेच्या अनुच्छेद-124 (4) नुसार सर्वोच्च न्यायालयाच्या अथवा उच्च न्यायालयाच्या न्यायाधीशास पदावरुन दूर करण्यासाठी ही कारणे असू शकतात.
(a) घटनाभंग
(b) सिद्ध झालेले गैरवर्तन
(c) दिवाळखोरी
(d) अकार्यक्षमता
(e) भ्रष्टाचाराचे आरोप
पर्यायी उत्तरे :
Under the Article-124 (4) of the Indian Constitution, a judge of the Supreme Court or High Court shall be removed on the ground (s) of
(a) Violation of the Constitution
(b) Proved misbehaviour
(c) Bankruptcy
(d) Incapacity
(e) Charges of corruption
Answer Options:
योग्य उत्तर पर्याय ३ (C) ((b) आणि (d)) आहे.
महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points):
• सर्वोच्च न्यायालय आणि उच्च न्यायालयाच्या न्यायाधीशांना पदावरून दूर करण्याची प्रक्रिया संविधानाच्या अनुच्छेद 124(4) व 217(1)(b) आणि न्यायाधीश (चौकशी) कायदा, 1968 अन्वये चालते.
• अनुच्छेद 124(4) नुसार, संसदेच्या दोन्ही सभागृहांनी विशेष बहुमताने पारित केलेल्या अभिभाषणानंतर राष्ट्रपतींच्या आदेशाने न्यायाधीशास केवळ खालील दोन कारणांवरूनच पदावरून दूर करता येते:
• 1. सिद्ध झालेले गैरवर्तन (Proved misbehaviour)
• 2. अकार्यक्षमता / असमर्थता (Incapacity)
• 'संविधानाचा भंग' (Violation of the Constitution) हे कारण केवळ राष्ट्रपतींवरील महाभियोगासाठी (कलम 61) लागू होते. दिवाळखोरी किंवा भ्रष्टाचाराचे आरोप स्वतंत्रपणे संविधानाच्या कलम 124(4) मध्ये नमूद नाहीत.
• म्हणून योग्य पर्याय (b) आणि (d) हा आहे.
• महत्त्वाची टीप: कलम 124(4) नुसार न्यायाधीशांना केवळ 'सिद्ध झालेले गैरवर्तन' आणि 'अकार्यक्षमता' या दोनच कारणांवरून पदावरून दूर करता येते.
The correct answer is Option C ((b) and (d)).
Key Points:
• The removal of judges of the Supreme Court and High Courts is governed by Article 124(4) and Article 217(1)(b) of the Constitution, read with the Judges (Inquiry) Act, 1968.
• Under Article 124(4), a Judge can be removed by an order of the President passed after an address by each House of Parliament supported by a special majority on only two constitutionally specified grounds:
• 1. Proved misbehaviour (सिद्ध झालेले गैरवर्तन)
• 2. Incapacity (अकार्यक्षमता/असमर्थता)
• Ground (a) "Violation of the Constitution" applies exclusively to the impeachment of the President of India under Article 61. Insolvency/bankruptcy or general allegations are grounds for bodies like UPSC members under Article 317, not directly stated under Article 124(4).
• Therefore, only (b) and (d) are valid grounds under Article 124(4).
• Key Takeaway: Judges of SC and HC can be removed under Article 124(4) only on grounds of 'proved misbehaviour' or 'incapacity'.
या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'भारतीय न्यायव्यवस्था: सर्वोच्च न्यायालय, उच्च न्यायालये व दुय्यम न्यायालये (Indian Judiciary)' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:
सर्वोच्च न्यायालय (Supreme Court - कलम १२४ ते १४७): रचना, कॉलेजियम पद्धत, अधिकारक्षेत्रे व न्यायालयीन पुनर्विलोकन
भारताने अमेरिकेप्रमाणे दुहेरी न्यायालयीन व्यवस्था (Dual Judiciary) न स्वीकारता 'एकात्मिक व स्वतंत्र न्यायव्यवस्था' (Inte...
उच्च न्यायालये (कलम २१४ ते २३१) व दुय्यम न्यायालये: मुंबई उच्च न्यायालय, रिट अधिकार (कलम २२६), लोकअदालत व NGT
भारतात उच्च न्यायालयांची स्थापना १८६१ च्या 'इंडियन हायकोर्ट्स ॲक्ट' अन्वये १८६२ मध्ये सर्वप्रथम कलकत्ता, बॉम्बे (मुंबई)...
सर्वोच्च न्यायालयाचे ऐतिहासिक घटनात्मक खटले (Landmark SC Judgments): केशवानंद भारती, मिनर्व्हा मिल्स, पुट्टास्वामी व २०२६ पर्यंतचे निकाल
भारतीय राज्यघटनेच्या इतिहासातील सर्व अत्यंत महत्त्वाचे खटले (Landmark Constitutional Cases): शंकरी प्रसाद ते केशवानंद भा...
या परीक्षेचे सर्व ५,०००+ प्रश्न व मागील पेपर्स ॲपमध्ये मोफत सोडवा!
घटकनिहाय सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक आणि संपूर्ण स्पष्टीकरणासह सराव.
'माहितीचा अधिकार अधिनियमा' बाबत खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे...
खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे ?
हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा
WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा
📑 MPSC Rajyaseva Mains P2 2022 Official Question Paper इतर प्रश्न (More from this Paper)
संपूर्ण टेस्ट सिरीज जॉईन करा ➔2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?
खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?
योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011
योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड
उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :
योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :
पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :
📚 भारतीय राज्यघटना (Indian Polity) इतर मागील वर्षांचे प्रश्न (Related PYQs)
सर्व पहा ➔Choose the correct question tag to fill in the blank.
I am the happiest man in my town, ________?
A hardware or software device that is able to modify data according to instructions is called a ________.
Choose the correct word from the following:
After the word, four meanings are given. Choose the correct alternative from the following:
Directory
Choose the correct meaning from the following:
'to dictate letters' mean
The underlined idiom in the following sentence means
People these days want to be rich overnight; naturally they try to earn money by hook or crook.
Which one of the following is closest to the opposite in meaning of the word, 'definite'?