खालील विवरणावरून व्यक्ती ओळखा.
(a) 'इंडिया' नावाचे वृत्तपत्र सुरू केले.
(b) बॉम्बे असोसिएशनची स्थापना
(c) ईस्ट इंडिया असोसिएशनची स्थापना
(d) भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसचे अध्यक्ष

योग्य उत्तर दादाभाई नौरोजी (पर्याय a) आहे.

महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points):
• वृत्तपत्र 'इंडिया' (India): भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसच्या ब्रिटिश समितीचे मुखपत्र म्हणून दादाभाई नौरोजींच्या पुढाकाराने लंडनमध्ये १८९० मध्ये हे वृत्तपत्र सुरू झाले.
• बॉम्बे असोसिएशन (१८५२): २६ ऑगस्ट १८५२ रोजी मुंबईतील पहिल्या राजकीय संस्थेच्या स्थापनेत जगन्नाथ शंकरशेट यांच्यासोबत दादाभाई नौरोजी सचिव म्हणून कार्यरत होते.
• ईस्ट इंडिया असोसिएशन (१८६६): १ डिसेंबर १८६६ रोजी लंडनमध्ये भारतीयांच्या तक्रारी मांडण्यासाठी आणि ब्रिटिश संसदेत जनमत तयार करण्यासाठी त्यांनी ही संस्था स्थापन केली.
• काँग्रेसचे अध्यक्षपद: दादाभाई नौरोजी तीन वेळा काँग्रेसचे राष्ट्रीय अध्यक्ष राहिले (१८८६ कलकत्ता, १८९३ लाहोर, आणि १९०६ कलकत्ता - जेथे त्यांनी सर्वप्रथम 'स्वराज्य' शब्दाचा उच्चार केला).
• ते १८९२ मध्ये ब्रिटिश संसदेच्या 'हाऊस ऑफ कॉमन्स'वर (फिन्सबरी मतदारसंघ) निवडून जाणारे पहिले आशियाई/भारतीय होते.

📌 MPSC परीक्षा टीप:
दादाभाई नौरोजींना 'भारताचे पितामह' (Grand Old Man of India) म्हटले जाते. त्यांनी १९०१ मध्ये *'Poverty and Un-British Rule in India'* हे पुस्तक लिहिले, ज्यामध्ये संपत्तीच्या वहनाचा सिद्धांत (Drain of Wealth Theory) मांडला.