महाराष्ट्रातील दलित चळवळ व लढा: संपूर्ण अभ्यास नोट्स

१. डॉ. आंबेडकरांपूर्वीचे आद्य दलित प्रणेते (वलंगकर, कांबळे, बनसोडे, महर्षी शिंदे)

२. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचे युगप्रवर्तक पर्व (१९२० ते १९५६)

३. स्वातंत्र्योत्तर दलित चळवळ, दलित पॅंथर्स (१९७२) व नामांतर आंदोलन

• कलम १५: धर्म, वंश, जात, लिंग किंवा जन्मस्थानावरून कोणत्याही नागरिकाशी सार्वजनिक ठिकाणी (पाणवठे, हॉटेल्स, रस्ते) भेदभाव करण्यास सक्त मनाई.
• कलम १७: अस्पृश्यता निवारण (Abolition of Untouchability): अस्पृश्यता पाळणे हा कायद्याने दखलपात्र व गंभीर गुन्हा घोषित केला आहे (नागरी हक्क संरक्षण कायदा १९५५ व अ‍ॅट्रॉसिटी ॲक्ट १९८९).
• कलम ४६: अनुसूचित जाती, जमाती व दुर्बल घटकांच्या शैक्षणिक व आर्थिक हितसंवर्धनासाठी विशेष तरतुदी करणे.
• कलम ३३० व ३३२: लोकसभा व राज्य विधानसभांमध्ये अनुसूचित जाती व जमातींसाठी लोकसंख्येच्या प्रमाणात राजकीय आरक्षण.
• कलम ३३५: सरकारी नोकऱ्या व सेवांमध्ये अनुसूचित जाती व जमातींच्या दाव्यांचा प्रशासकीय कार्यक्षमतेसह विचार करणे.