संयुक्त महाराष्ट्र चळवळ, १०६ हुतात्मे व १ मे १९६० राज्य निर्मिती: संपूर्ण अभ्यास नोट्स

१. पार्श्वभूमी, करार व आयोगांचे अहवाल (१९४६ ते १९५५)

२. संयुक्त महाराष्ट्र समितीची स्थापना (६ फेब्रुवारी १९५६) व प्रमुख नेते

३. १०६ हुतात्मे, फ्लोरा फाउंटन गोळीबार व १ मे १९६० राज्य निर्मिती

• महिलांचा सहभाग: सुमतीबाई गोरे, अहिल्याबाई रांगणेकर, कमलताई मोरे, तारा रेड्डी, अनुसयाबाई लिमये यांनी महिलांचे प्रचंड मोर्चे काढून मंत्रालयाला घेराव घातला.
• १०६ हुतात्म्यांचे अमर बलिदान: फ्लोरा फाउंटन, दादर, परळ, गिरगाव आणि पुण्यात पोलिसांच्या अमानुष गोळीबारात कामगार, विद्यार्थी, महिला व वृद्ध मिळून १०६ देशभक्तांनी प्राणांची आहुती दिली. या बलिदानामुळेच केंद्र सरकारला झुकून मुंबईसह महाराष्ट्र द्यावा लागला.
• १ मे १९६० चे ऐतिहासिक महत्त्व: आंतरराष्ट्रीय कामगार दिन आणि महाराष्ट्र राज्य निर्मिती दिन एकत्र येणे हा अत्यंत शुभयोग ठरला. पहिले मुख्यमंत्री यशवंतराव चव्हाण यांनी महाराष्ट्राच्या विकासासाठी सहकार चळवळ, पंचायत राज आणि कृषी औद्योगिकीकरणाची पायाभरणी केली.