भारतीय राज्यघटना (Indian Polity) प्रश्नसंच: मागील वर्षांचे सर्व PYQs व उत्तरे
भारतीय राज्यघटना (Indian Polity) विषयातील सर्व घटकवार मागील वर्षांचे प्रश्न (PYQs), अचूक उत्तरे आणि सविस्तर स्पष्टीकरणासह सराव करा.
भारत सरकारकडून प्रत्येक वर्षी 24 एप्रिल हा दिवस खालीलपैकी कोणता दिवस म्हणून साजरा केला जातो?
Which of the following day is celebrated by the Government of India every year on 24th April?
राष्ट्रीय जन संपर्क दिन
National Mass Communication Day
राष्ट्रीय पंचायत राज दिन
National Panchayat Raj Day
राष्ट्रीय मतदार दिन
National Voter's Day
राष्ट्रीय साक्षरता दिन
National Literacy Day
73 वी घटनादुरुस्ती 24 एप्रिल 1993 रोजी देशभरात लागू झाली. या घटनेचे स्मरण म्हणून भारत सरकार दरवर्षी 24 एप्रिल हा दिवस 'राष्ट्रीय पंचायत राज दिन' म्हणून साजरा करते.
The 73rd Constitutional Amendment Act, 1992 came into force on 24th April 1993. Hence, 24th April is observed annually across India as National Panchayati Raj Day.
भारतीय संविधानाच्या कलम 154 प्रमाणे राज्याची कार्यकारी सत्ता _________ यांच्याकडे देण्यात आली आहे.
According to the article 154 of the Indian Constitution executive power of State is vested in the hands of _______.
मुख्यमंत्री
Chief Minister
मंत्रिमंडळ
Council of Ministers
राज्यपाल
Governor
यापैकी नाही
None of the above
योग्य उत्तर पर्याय (c) राज्यपाल आहे. राज्यघटनेच्या कलम १५४(१) नुसार राज्याची कार्यकारी सत्ता ही राज्यपालांच्या अंगी निहित असते आणि ते या सत्तेचा वापर संविधानानुसार स्वतः किंवा आपल्या अधीनस्थ अधिकाऱ्यांमार्फत करतात. राज्यपाल हे राज्याचे घटनात्मक/नामधारी प्रमुख (De jure head) असतात, तर मुख्यमंत्री व मंत्रिमंडळ हे वास्तविक प्रमुख (De facto head) असतात.
The correct answer is Option (c) Governor. Under Article 154(1) of the Indian Constitution, the executive power of the State is vested in the Governor and is exercised by them either directly or through subordinate officers in accordance with the Constitution. The Governor acts as the de jure constitutional head of the State executive.
महाराष्ट्रात पंचायत समितीच्या उपसभापतींची निवड किती कालावधीच्या कार्यकाळासाठी केली जाते?
In Maharashtra, for what tenure is the Deputy Chairman (उपसभापती) of a Panchayat Samiti elected?
दीड वर्षे
1.5 years
अडीच वर्षे
2.5 years
पाच वर्षे
5 years
एक वर्ष
1 year
योग्य उत्तर पर्याय (B) अडीच वर्षे आहे.
सविस्तर स्पष्टीकरण:
१. 'महाराष्ट्र जिल्हा परिषद व पंचायत समिती अधिनियम १९६१' मधील सुधारणेनुसार, पंचायत समितीच्या सभापती व उपसभापतींचा कार्यकाळ अडीच वर्षे (२.५ वर्षे) इतका असतो.
२. पंचायत समितीचा संपूर्ण कार्यकाळ ५ वर्षांचा असतो, त्यादरम्यान सभापती व उपसभापती यांची प्रत्येकी अडीच वर्षांच्या दोन टप्प्यांत निवड केली जाते.
The correct answer is Option (B) 2.5 years.
Detailed Explanation:
1. Under the Maharashtra Zilla Parishads and Panchayat Samitis Act, 1961 (amended), the term of office for both the Chairman (सभापती) and Deputy Chairman (उपसभापती) of a Panchayat Samiti is 2.5 years.
2. While the Panchayat Samiti's total legislative term is 5 years, leadership elections are held every 2.5 years.
खालीलपैकी कोणत्या कलमान्वये उच्च न्यायालय प्राधिलेख (Writs) जारी करू शकते?
Under which of the following articles, a High Court can issue writs?
कलम - २२०
Article-220
कलम - २२१
Article-221
कलम - २१३
Article - 213
कलम - २२६
Article-226
भारतीय संविधानाच्या कलम २२६ अन्वये उच्च न्यायालयांना मूलभूत हक्क आणि इतर कायदेशीर हक्कांच्या अंमलबजावणीसाठी ५ प्रकारचे प्राधिलेख (Writs) जारी करण्याचा अधिकार आहे.
Article 226 of the Indian Constitution empowers High Courts to issue prerogative writs for the enforcement of Fundamental Rights and for any other legal purpose.
खालीलपैकी कोणत्या राज्यांमध्ये विधानपरिषद हे सभागृह नाही? अ. बिहार ब. कर्नाटक क. केरळ ड. राजस्थान
Which among the following States do not have Vidhan Parishad? a. Bihar b. Karnataka c. Kerala d. Rajasthan
फक्त अ आणि ब
A and B only
फक्त क आणि ड
C and D only
अ, ब आणि क
A, B and C
फक्त ड
Only d
भारतातील केवळ 6 राज्यांमध्ये विधानपरिषद आहे: आंध्र प्रदेश, बिहार, कर्नाटक, महाराष्ट्र, तेलंगणा आणि उत्तर प्रदेश. केरळ (क) आणि राजस्थान (ड) मध्ये विधानपरिषद नाही.
Only six Indian states have a Legislative Council: AP, Bihar, Karnataka, Maharashtra, Telangana, and UP. Kerala (c) and Rajasthan (d) do not have one.
खालील जोड्या जुळवा: (a) बंदी प्रत्यक्षीकरण → (i) खटला कनिष्ठ न्यायालयाकडून वरिष्ठ न्यायालयाकडे हस्तांतरित करणे (b) परमादेश → (ii) पदाची कायदेशीरता तपासणे (c) अधिकार पृच्छा → (iii) अधिकाऱ्यास कार्य करण्याचा आदेश देणे (d) उत्प्रेक्षण → (iv) अटकेची कायदेशीरता तपासणे
Match the following: (a) Habeas-corpus → (i) To transfer a case from lower to higher court (b) Mandamus → (ii) To look into legality of a post (c) Quo warranto → (iii) To command authority to Perform its duty (d) Certiorari → (iv) To look into legality of arrest
(iv), (ii), (i), (iii)
(iv), (ii), (i), (iii)
(iv), (iii), (ii), (i)
(iv), (iii), (ii), (i)
(ii), (i), (iii), (iv)
(ii), (i), (iii), (iv)
(ii), (iii), (iv), (i)
(ii), (iii), (iv), (i)
योग्य उत्तर पर्याय (b) (iv), (iii), (ii), (i) आहे. संविधानातील प्राधिलेख (Writs - कलम ३२ व २२६): (a) बंदी प्रत्यक्षीकरण (Habeas Corpus) = बेकायदेशीर अटकेची कायदेशीरता तपासणे (iv) (b) परमादेश (Mandamus) = सार्वजनिक अधिकाऱ्याला वैधानिक कर्तव्य पाळण्याचा आदेश देणे (iii) (c) अधिकार पृच्छा (Quo Warranto) = सार्वजनिक पदाच्या दाव्याची कायदेशीरता तपासणे (ii) (d) उत्प्रेक्षण (Certiorari) = कनिष्ठ न्यायालयाकडून खटला वरिष्ठ न्यायालयाकडे हस्तांतरित करणे/रद्द करणे (i).
The correct answer is Option (b) (iv), (iii), (ii), (i). Constitutional Writs (Articles 32 & 226): • Habeas Corpus: Inquires into the legality of an arrest/detention -> (iv) • Mandamus: Commands a public official to perform their statutory duty -> (iii) • Quo Warranto: Inquires into the legality of a person's claim to public office -> (ii) • Certiorari: Quashes or transfers lower court/tribunal orders -> (i).
'ग्रामसभा' बाबत कोणते विधान योग्य नाही? (१) ही पंचायत पातळीवरील गावाच्या मतदार यादीत नोंदणी केलेल्या व्यक्तींची मिळून बनलेली संस्था आहे. (२) ही पंचायतीच्या कार्यक्षेत्रातील सर्व नोंदणीकृत मतदारांची बनलेली गावसभा आहे. (३) तिचे अधिकार केंद्र शासनाकडून निश्चित केले गेले आहेत. (४) ग्रामपातळीवरील तिचे अधिकार आणि कार्ये राज्यपातळीवरील राज्य विधिमंडळासारखी असतात.
Which statement is not correct regarding 'Gram Sabha'? (1) It is a body consisting of persons registered in the electoral rolls of a village comprised within the area of the panchayat level. (2) It is a village assembly consisting of all the registered voters in the area of the Panchayat. (3) Its powers have been determined by the Central Government. (4) Its powers and functions at village level are like State Legislature at the state level.
(१)
(1)
(२)
(2)
(३)
(3)
(४)
(4)
भारतीय राज्यघटनेच्या कलम २४३A नुसार ग्रामसभेचे अधिकार आणि कार्ये संबंधित 'राज्य विधिमंडळाने' केलेल्या कायद्यानुसार ठरवले जातात, केंद्र सरकारकडून नाही.
Under Article 243A of the Constitution, the powers and functions of the Gram Sabha are determined by the State Legislature through state law, not by the Central Government.
अचूक जोड्या लावा. अ. 61 वी घटनादुरुस्ती → 1. राज्य लोक सेवा आयोगातील सदस्यांचे सेवा निवृत्तीचे वय 60 वरून 62 वर्षे ब. 44 वी घटनादुरुस्ती → 2. त्रिस्तरीय पंचायत राज व्यवस्था क. 41 वी घटनादुरुस्ती → 3. मतदाराचे वय 21 वरून 18 वर्षे केले ड. 73 वी घटनादुरुस्ती → 4. राष्ट्रपती, उपराष्ट्रपती आणि पंतप्रधान यांच्या निवडणुकी विषयी चाद सर्वोच्च व उच्च न्यायालयात
Match the pairs correctly. A. 61st Constitutional Amendment → 1. Retirement age of Members of State Public Service Commission increased from 60 to 62 years B. 44th Constitutional Amendment → 2. Three tier Panchayat Raj System C. 41st Constitutional Amendment → 3. Voter age changed from 21 to 18 years D. 73rd Constitutional Amendment → 4. Controversy in Supreme Court and High Court regarding election of President, Vice President and Prime Minister
अ – 4, ब – 3, क – 1, ड – 2
A – 4, B – 3, C – 1, D – 2
अ – 3, ब – 4, क – 1, ड – 2
A – 3, B – 4, C – 1, D – 2
अ – 2, ब – 1, क – 4, ड – 3
A – 2, B – 1, C – 4, D – 3
अ – 4, ब – 1, क – 3, ड – 2
A – 4, B – 1, C – 3, D – 2
योग्य जोड्या: अ. 61 वी घटनादुरुस्ती = मतदाराचे वय 18 वर्षे (3); ब. 44 वी घटनादुरुस्ती = राष्ट्रपती/उपराष्ट्रपती निवडणूक विवाद न्यायालयीन अधिकार (4); क. 41 वी घटनादुरुस्ती = MPSC/SPSC निवृत्ती वय 62 वर्षे (1); ड. 73 वी घटनादुरुस्ती = त्रिस्तरीय पंचायत राज (2). त्यामुळे पर्याय 'b' बरोबर आहे.
Correct matches: A-3 (61st: voting age 18), B-4 (44th: election dispute jurisdiction), C-1 (41st: SPSC retirement age 62), D-2 (73rd: Panchayati Raj).
भारतीय राज्यघटनेच्या कलम 243 E प्रमाणे प्रत्येक ग्रामपंचायत ती त्या वेळी अंमलात असलेल्या कोणत्याही कायद्यान्वये ती तत्पूर्वीच विसर्जित झाली नसेल तर, _________ पाच वर्षांपर्यंत अस्तित्वात राहील.
According to article 243 E of the Indian Constitution every gram panchayat unless dissolved earlier under any law for the time being in force, shall continue for five years from _______.
निवडणूक निकाल जाहीर झाल्यापासूनच्या दिनांकापासून
The date of declaration of election results
निवडणूका जाहीर झाल्यापासून
The date of notification of elections
तिच्या निवडणुकीनंतरच्या पहिल्या बैठकीसाठी नियत केलेल्या दिनांकापासून
The date appointed for its first meeting
पंचायत निवडणुकांच्या नंतर सुरू होणाऱ्या पहिल्या आर्थिक वर्षापासून
The beginning of the first financial year after elections
योग्य उत्तर पर्याय (c) तिच्या निवडणुकीनंतरच्या पहिल्या बैठकीसाठी नियत केलेल्या दिनांकापासून आहे. संविधानाच्या कलम २४३ E (१) नुसार प्रत्येक पंचायत (ग्रामपंचायत) विसर्जित झाली नाही तर तिच्या निवडणुकीनंतरच्या पहिल्या बैठकीसाठी नियत केलेल्या दिनांकापासून बरोबर पाच वर्षांपर्यंत अस्तित्वात राहते. पाच वर्षे पूर्ण होण्यापूर्वी पंचायत विसर्जित झाल्यास ६ महिन्यांच्या आत फेरनिवडणूक घेणे बंधनकारक असते.
The correct answer is Option (c) The date appointed for its first meeting. Under Article 243E(1) of the Indian Constitution, every Panchayat, unless sooner dissolved under any law, shall continue for five years from the date appointed for its first meeting and no longer.
महाराष्ट्र राज्याचे विद्यमान राज्यपाल म्हणून खालीलपैकी कोण कार्यरत आहेत?
Who is currently serving as the Governor of the State of Maharashtra?
आचार्य देवव्रत
Acharya Devvrat
सी. पी. राधाकृष्णन
C. P. Radhakrishnan
रमेश बैस
Ramesh Bais
जिष्णू देव बर्मा (किंवा सी. पी. राधाकृष्णन)
Jishnu Dev Varma (or C. P. Radhakrishnan)
योग्य उत्तर पर्याय (D) (किंवा B सी. पी. राधाकृष्णन) आहे.
सविस्तर स्पष्टीकरण:
१. ३१ जुलै २०२४ पासून सी. पी. राधाकृष्णन हे महाराष्ट्राचे २४ वे राज्यपाल म्हणून कार्यरत आहेत.
२. अधिकृत प्रश्नपत्रिकेच्या उत्तरतालिकेनुसार पर्याय (D) नोंदवला गेला आहे.
दोन्ही संदर्भ येथे स्पष्ट केले आहेत.
The correct answer is Option (D) (or B C. P. Radhakrishnan).
Detailed Explanation:
C. P. Radhakrishnan serves as the Governor of Maharashtra. Option (D) matches the exam key listing.
Hence, it is clarified.