इतिहास (History) प्रश्नसंच: मागील वर्षांचे सर्व PYQs व उत्तरे
इतिहास (History) विषयातील सर्व घटकवार मागील वर्षांचे प्रश्न (PYQs), अचूक उत्तरे आणि सविस्तर स्पष्टीकरणासह सराव करा.
कोणत्या राष्ट्रीय सभेच्या अधिवेशनात दोन गट पुन्हा एकत्र आले?
In which Session of National Congress the two groups came together again?
सुरत अधिवेशन
Surat Session
लखनौ अधिवेशन
Lucknow Session
फैजपूर अधिवेशन
Faizpur Session
अलाहाबाद अधिवेशन
Allahabad Session
योग्य उत्तर पर्याय (b) लखनौ अधिवेशन आहे. १९०७ च्या सुरत अधिवेशनात काँग्रेसमध्ये पडलेली फूट मिटवून १९१६ च्या लखनौ अधिवेशनात (Lucknow Session, 1916) जहाल (Extremists) आणि मवाळ (Moderates) गट लोकमान्य टिळक व ॲनी बेझंट यांच्या प्रयत्नांमुळे पुन्हा एकत्र आले. या अधिवेशनाचे अध्यक्ष अंबिकाचरण मुझुमदार होते आणि याच अधिवेशनात ऐतिहासिक 'लखनौ करार' (काँग्रेस-मुस्लिम लीग ऐक्य) झाला.
The correct answer is Option (b) Lucknow Session. Presided over by Ambica Charan Mazumdar in 1916, the Lucknow Session of the Indian National Congress witnessed the historic reunion of the Moderates and Extremists (who had parted ways in the 1907 Surat split), facilitated by Bal Gangadhar Tilak and Annie Besant. It was also notable for the Congress-Muslim League Lucknow Pact.
सन १९१५ मध्ये महात्मा गांधी भारतात आल्यानंतर त्यांनी खालीलपैकी कोणते प्रश्न यशस्वीपणे हाताळले?
अ. बिहारमधील चंपारण्य येथील नीळ उत्पादक शेतकऱ्यांचा प्रश्न.
ब. खेडा (गुजरात) येथील शेतकऱ्यांच्या शेतकऱ्यांच्या शेतकऱ्यांचा शेतसाराप्रश्नाचा प्रश्न. [बदल: खेडा (गुजरात) येथील शेतकऱ्यांचा शेतसाराप्रछाचा प्रश्न - खेडा (गुजरात) येथील शेतकऱ्यांचा शेतसाराप्रश्न]
क. अहमदाबाद शहरातील गिरणी कामगार आणि मालक यांच्यामधील संघर्ष.
ड. मुसलमानांसाठी स्वतंत्र मतदारसंघाची निर्मिती करणे.
After M. Gandhiji came to India in 1915, which of the following problems did he handle successfully?
फक्त 'अ', 'ब' आणि 'क'
'A', 'B' and 'C'
फक्त 'अ', 'क' आणि 'ड'
'A', 'C' and 'D'
फक्त 'ब', 'ड' आणि 'अ'
'B', 'D' and 'A'
अ, ब, क आणि ड (सर्व)
'A', 'B', 'C' and 'D'
स्पष्टीकरण:अ. चंपारण्य सत्याग्रह (१९१७): बिहारमधील चंपारण्य येथे ब्रिटिश मळेवाल्यांकडून नीळ उत्पादक शेतकऱ्यांवर होणाऱ्या अन्यायाविरुद्ध गांधीजींनी यशस्वी लढा दिला. हा त्यांचा भारतातील पहिला यशस्वी सत्याग्रह होता.ब. खेडा सत्याग्रह (१९१८): गुजरातच्या खेडा जिल्ह्यात दुष्काळामुळे पिके नष्ट झाली तरी ब्रिटिश सरकार शेतसारा वसूल करत होते. गांधीजींच्या नेतृत्वाखाली शेतकऱ्यांनी कर न भरण्याची चळवळ चालवली, जी यशस्वी झाली.क. अहमदाबाद गिरणी संप (१९१८): अहमदाबादमधील गिरणी कामगार आणि मालक यांच्यातील प्लेग बोनसच्या वादात गांधीजींनी मध्यस्थी केली. त्यांनी पुकारलेल्या उपोषणामुळे कामगारांच्या वेतनात ३५% वाढ करण्यात आली.ड. मुस्लमानांसाठी स्वतंत्र मतदारसंघ: ही तरतूद १९०९ च्या मॉर्ले-मिंटो सुधारणा कायद्यान्वये ब्रिटिश सरकारने केली होती. यामध्ये गांधीजींचा सहभाग नव्हता.
Gandhi successfully handled the Champaranya (1917), Kheda (1918) and Ahmedabad Mill Strikes (1918). He has not created a separate constituency for Muslims.
खालील विधाने वाचून व्यक्ती ओळखा.
विधान A: 'सरोजिनी नायडू यांनी 'हिंदू-मुस्लीम ऐक्याचे' राजदूत' म्हणून त्यांचा गौरव केला.
विधान B: 'मी प्रथम राष्ट्रवादी आहे, नंतरही राष्ट्रवादी आहे आणि शेवटीही राष्ट्रवादी आहे'. असे विधान कायदेमंडळातील भाषणात केले.
Identify the person by reading the following statements.
Statement A: 'Sarojini Naidu hailed him as an ambassador of 'Hindu-Muslim unity''.
Statement B: 'I am a nationalist first, a nationalist later and a nationalist finally'. This statement was made in a speech in the legislature.
सर सय्यद अहमद खान
Sir Syed Ahmad Khan
मौलाना अबुल कलाम आझाद
Maulana Abul Kalam Azad
मोहम्मद अली जिना
Mohammad Ali Jinnah
मोहम्मद इक्बाल
Mohammad Iqbal
सुरुवातीच्या काळात मोहम्मद अली जिना हे हिंदू-मुस्लिम ऐक्याचे पुरस्कर्ते होते, ज्यासाठी त्यांचा असा गौरव झाला.
Muhammad Ali Jinnah was an early advocate of Hindu-Muslim unity, for which he was so celebrated.
प्राथमिक शिक्षण सक्तीचे करणारे पहिले संस्थान म्हणून कोणते संस्थान ओळखले जाते?
Which Princely state got recognized as the first one to make primary education compulsory?
बडोदा
Baroda
औंध आणि सातारा
Aund and Satara
कोल्हापूर आणि बडोदा
Kolhapur and Baroda
जुनागढ आणि हैदराबाद
Junagadh and Hyderabad
महाराजा सयाजीराव गायकवाड यांनी १८९३ मध्ये अमरेली महालात प्रायोगिक तत्त्वावर आणि १९०६ मध्ये संपूर्ण बडोदा संस्थानात मोफत व सक्तीचे प्राथमिक शिक्षण सुरू केले.
Maharaja Sayajirao Gaekwad III introduced free and compulsory primary education in Baroda state as early as 1893 (experimentally) and across the state in 1906.
क्रांतीकारक सेनापती बापट यांनी खालीलपैकी कोणत्या चळवळी/आंदोलना मध्ये भाग घेतला होता? अ. गोवा मुक्ती संग्राम ब. हैद्राबाद मुक्ती संग्राम क. संयुक्त महाराष्ट्र चळवळ ड. महाराष्ट्र – म्हैसूर-सीमा आंदोलन
In which of the following movements/agitations did Revolutionary Senapati Bapat participate? a. Goa Liberation Movement b. Hyderabad Liberation Movement c. Samyukta Maharashtra Movement d. Maharashtra – Mysore Border Agitation
अ आणि ब फक्त
A and B only
अ, ब आणि क फक्त
A, B and C only
ब, क आणि ड फक्त
B, C and D only
वरील सर्व बरोबर
All of the above are correct
सेनापती पांडुरंग महादेव बापट यांनी गोवा मुक्ती संग्राम, हैदराबाद मुक्ती संग्राम, संयुक्त महाराष्ट्र चळवळ आणि महाराष्ट्र-म्हैसूर सीमा आंदोलन या चारही आंदोलनांत प्रत्यक्ष सक्रिय सहभाग घेतला होता.
Senapati Bapat actively participated in all four movements: Goa Liberation, Hyderabad Liberation, Samyukta Maharashtra, and the Maharashtra–Mysore border agitation.
1928 मध्ये पहिल्या अखिल बंगाल विद्यार्थी परिषदेचे अध्यक्ष कोण होते?
Who was the Chairman of first All Bengal Students Council held in 1928?
देवेंद्रनाथ टागोर
Debendranath Tagore
पंडीत जवाहरलाल नेहरू
Pandit Jawaharlal Nehru
जयप्रकाश नारायण
Jayaprakash Narayan
रविंद्रनाथ टागोर
Rabindranath Tagore
योग्य उत्तर पर्याय (b) पंडीत जवाहरलाल नेहरू आहे. सप्टेंबर १९२८ मध्ये सुभाषचंद्र बोस यांच्या पुढाकाराने कलकत्ता येथे भरलेल्या पहिल्या 'अखिल बंगाल विद्यार्थी परिषदे'चे (All Bengal Students' Conference) अध्यक्षपद पंडित जवाहरलाल नेहरू यांनी भूषवले होते. या परिषदेमध्ये भारतीय तरुणांना पूर्ण स्वराज्याच्या ध्येयासाठी आणि समाजवादी विचारांसाठी प्रेरित करण्यात आले.
The correct answer is Option (b) Pandit Jawaharlal Nehru. In September 1928, Pandit Jawaharlal Nehru presided over the first All Bengal Students' Conference in Calcutta, organized by Subhas Chandra Bose to mobilize student youth towards radical nationalism and total independence.
३ सप्टेंबर १९४२ रोजी तासगाव मामलेदार कचेरीवर निघालेल्या मोर्चाचे खालीलपैकी कोणत्या कार्यकर्त्यांनी नेतृत्व केले होते?
अ. कृष्णा रामा कुऱ्हाडे ब. वि. स. पागे क. गोविंद खोत ड. डॉ. य. कृ. सोवनी
Which of the following activists led the march to the Mamledar Court of Tasgaon on 3rd September 1942?
A. Krishna Rama Kurhade B. V. S. Page C. Govind Khot D. Dr. Y. K. Sovani
फक्त अ आणि ब
A and B only
फक्त ब आणि क
B and C only
फक्त ब, क आणि ड
B, C and D only
वरील सर्व (अ, ब, क आणि ड)
All of the above are correct
१९४२ च्या 'चले जाव' (भारत छोडो) आंदोलनादरम्यान महाराष्ट्रात क्रांतिकारकांनी ब्रिटिशांविरुद्ध तीव्र लढा उभारला होता.
१. **घटना:** ३ सप्टेंबर १९४२ रोजी सांगली/सातारा परिसरातील तासगाव येथील मामलेदार कचेरीवर एक भव्य मोर्चा काढण्यात आला होता. २. **नेतृत्व:** या ऐतिहासिक मोर्चाचे नेतृत्व **कृष्णा रामा कुऱ्हाडे**, **वि. स. पागे**, **गोविंद खोत** आणि **डॉ. य. कृ. सोवनी** या सर्व प्रमुख कार्यकर्त्यांनी केले होते. ३. या मोर्चात हजारो आंदोलक सहभागी झाले होते आणि त्यांनी ब्रिटिश सत्तेविरुद्ध निदर्शने केली होती.
त्यामुळे, अ, ब, क आणि ड हे सर्व कार्यकर्ते या मोर्चाच्या नेतृत्वात सहभागी असल्यामुळे **'वरील सर्व (अ, ब, क आणि ड)'** हा पर्याय बरोबर आहे.
During the Chalejaw Movement of 1942, Krishna Rama Kurhade, Vs. S. Page, Govind Khot and Dr. Sovani led them all.
जोड्या लावा :
(a) 1899 'गुराखी' (मुंबई) (b) 1906 'भाला' (पुणे) (c) 1907 'हरिकिशोर' (यवतमाळ) (d) 1909 'देशसेवक' (नागपूर) ---
(i) अ.ब. कोल्हटकर (ii) गीर (iii) श्री. ल.ना. जोशी (iv) भोपटकर
Match : (a) 1899 'Gurakhi' (Mumbai) (b) 1906 'Bhala' (Pune) (c) 1907 'Harikishore' (Yavatmal) (d) 1909 'Desh Sevak' (Nagpur) ---
(i) A.B. Kolhatkar (ii) Gir (iii) Shri. L. No. Joshi (iv) Bhopatkar
(a)-(ii), (b)-(iii), (c)-(iv), (d)-(i)
(a)-(ii), (b)-(iii), (c)-(iv), (d)-(i)
(a)-(iv), (b)-(i), (c)-(iii), (d)-(ii)
(a)-(iv), (b)-(i), (c)-(iii), (d)-(ii)
(a)-(iii), (b)-(iv), (c)-(ii), (d)-(i)
(a)-(iii), (b)-(iv), (c)-(ii), (d)-(i)
(a)-(ii), (b)-(iii), (c)-(i), (d)-(iv)
(a)-(ii), (b)-(iii), (c)-(i), (d)-(iv)
योग्य जोड्या: गुराखी-ल.ना. जोशी, भाला-भोपटकर, हरिकिशोर-गीर, देशसेवक-अ.ब. कोल्हटकर.
Suitable Pairs: Gurakhi-L.Na. Joshi, Bhala-Bhopatkar, Harikishore-Gir, Dessevak-A.B. Kolhatkar.
खालीलपैकी कोणी लोकमान्य टिळकांना 'भारतीय असंतोषाचे जनक' (Father of Indian Unrest) म्हटले होते?
Who among the following called Lokmanya Tilak as a 'Father of Indian Unrest'?
ॲलन ऑक्टाव्हियन ह्यूम
Allan Octavian Hume
सर व्हॅलेंटाईन शिरोल (चिरोल)
Sir Valentine Chirol
अरविंद घोष
Aravind Ghosh
गोपाळ गणेश आगरकर
Gopal Ganesh Aagarkar
ब्रिटिश पत्रकार सर व्हॅलेंटाईन शिरोल (Valentine Chirol) यांनी आपल्या 'Indian Unrest' या पुस्तकात लोकमान्य टिळकांचा उल्लेख 'भारतीय असंतोषाचे जनक' असा केला होता.
British journalist Sir Valentine Chirol described Lokmanya Bal Gangadhar Tilak as the 'Father of Indian Unrest' in his book 'Indian Unrest'.
इ. स. 1919 मध्ये ब्रिटीश सरकारने घटनात्मक सुधारणा दिल्या कारण अ. क्रांतीकारकांच्या चळवळी मधून भारतीयांच्यात असंतोष वाढला ब. काँग्रेस व मुस्लीम लीग यांच्यातील युती क. जहाल व मवाळ यांच्यातील युती ड. पहिल्या महायुद्धाने निर्माण केलेली राजकीय परिस्थिती
In 1919 the British Government started the Constitutional Reforms because a. Increased dissatisfaction among Indians due to the revolutionary movement b. Alliance between Congress and Muslim League c. Alliance between Extremist and Moderates d. The political situation created by the First World War
अ आणि ब फक्त
A and B only
ब आणि क फक्त
B and C only
ब, क आणि ड फक्त
B, C and D only
वरील सर्व बरोबर
All of the above are correct
1919 च्या माँटेग्यू-चेम्सफोर्ड सुधारणांमागे भारतीय क्रांतिकारकांचा वाढता असंतोष (अ), 1916 चा लखनौ करार - काँग्रेस व मुस्लिम लीग युती (ब), 1916 मध्ये जहाल व मवाळ यांचे ऐक्य (क) आणि पहिल्या महायुद्धामुळे निर्माण झालेली राजकीय परिस्थिती (ड) ही सर्व प्रमुख कारणे होती.
The Government of India Act 1919 (Montagu-Chelmsford Reforms) was introduced due to rising dissatisfaction from revolutionary movements (a), the Congress-Muslim League pact at Lucknow (b), the reunion of Moderates and Extremists (c), and political exigencies arising out of World War I (d). Hence, all statements are correct.
कोणत्या समाजसुधारकाने विधवेशी विवाह केला?
Name the Social Reformer who got married to a Widow?
गोपाळ गणेश आगरकर
Gopal Ganesh Agarkar
न्यायमूर्ती एम.जी. रानडे
Justice M.G. Ranade
केशवचंद्र सेन
Keshub Chandra Sen
महर्षी धोंडो केशव कर्वे
Maharshi Dhondo Keshav Karve
योग्य उत्तर पर्याय (d) महर्षी धोंडो केशव कर्वे आहे. महर्षी अण्णासाहेब कर्वे यांनी समाजसुधारणा प्रत्यक्ष आचरणात आणण्यासाठी ११ मार्च १८९३ रोजी पंडिता रमाबाईंच्या शारदा सदनमधील 'गोदुबाई' (आनंदीबाई कर्वे) या बालविधवेशी पुनर्विवाह केला. त्यांनी हिंगणे येथे अनाथ बालिकाश्रम (१८९६) आणि १९१६ मध्ये भारतातील पहिले महिला विद्यापीठ (SNDT) स्थापन केले. १९५८ मध्ये त्यांना 'भारतरत्न' प्रदान करण्यात आला.
The correct answer is Option (d) Maharshi Dhondo Keshav Karve. Setting a landmark personal example in the social reform movement, Maharshi D.K. Karve married a widow named Godubai (Anandibai) from Pandita Ramabai's Sharada Sadan on March 11, 1893. He went on to establish the Hingne Stree Shikshan Samstha and India's first women's university (SNDT) in 1916, receiving the Bharat Ratna in 1958.
महाराष्ट्रातील १८५७ च्या उठावाच्या संदर्भात खालीलपैकी कोणती विधाने बरोबर आहेत?
अ. सातारचे छत्रपती प्रतापसिंह यांचे गेलेले राज्य परत मिळवण्यासाठी रंगराव पागे यांनी अविरत प्रयत्न केले. ब. कोल्हापुरात ३१ जुलै १८५७ रोजी २१ व्या व २८ व्या तुकडीतील शिपायांनी बंड केले. क. नरगुंदच्या भावे या संस्थानिकांचा दत्तकपुत्र अमान्य झाल्याने मे १८५८ मध्ये त्यांनी बंड केले. ड. ११ एप्रिल १८५८ रोजी आंबापाणीच्या लढाईत भिल्लांचा पराभव झाला.
Which of the following statements are correct regarding the uprising of 1857 in Maharashtra?
फक्त अ आणि ब
A and B only
फक्त क आणि ड
C and D only
फक्त अ, ब आणि क
A, B and C only
फक्त ब, क आणि ड
B, C and D only
१८५७ च्या उठावातील महाराष्ट्रातील घटनांचे विधाननिहाय विश्लेषण खालीलप्रमाणे आहे:
१. **विधान (अ) अयोग्य आहे:** सातारचे छत्रपती प्रतापसिंह यांचे घालवलेले राज्य परत मिळवण्यासाठी लंडनपर्यंत जाऊन कायदेशीर लढा देणारे आणि १८५७ मध्ये सातार क्षेत्रात उठावाची योजना आखणारे मुख्य सूत्रधार **रंगो बापूजी गुप्ते** हे होते.
२. **विधान (ब) अयोग्य आहे:** कोल्हापूर येथे ३१ जुलै १८५७ रोजी **२७ व्या नेटिव्ह इन्फंट्रीच्या (२७ वी तुकडी)** शिपायांनी बंड केले होते (२१ व्या किंवा २८ व्या तुकडीने नाही).
३. **विधान (क) योग्य आहे:** नरगुंदचे संस्थानिक **भास्करराव भावे (बाबासाहेब भावे)** यांचा दत्तकपुत्र इंग्रजांनी डलहौसीच्या दत्तक विधान नाकारण्याच्या धोरणानुसार अमान्य केला. त्यामुळे मे १८५८ मध्ये त्यांनी ब्रिटिशांविरुद्ध बंड पुकारले.
४. **विधान (ड) योग्य आहे:** **११ एप्रिल १८५८** रोजी सातपुडा-खान्देश भागातील **आंबापाणी** येथे कॅप्टन आऊट्रम व मेजर इव्हान्स यांच्या ब्रिटिश सैन्याविरुद्ध ख्वाजा नाईक आणि भीमा नाईक यांच्या नेतृत्वाखालील भिल्लांची घनघोर लढाई झाली. या लढाईत भिल्लांचा पराभव झाला.
त्यामुळे, **विधान 'क' आणि 'ड' ही विधाने बरोबर आहेत.**
A legislative analysis of events in Maharashtra in the 1857 Uprising is as follows:
1. **Statement (a) is incorrect:** **Rango Bapuji Gupte** was the main mastermind behind the plan of uprising in Satar area in 1857, who went as far as London to legally fight to recover the deposed kingdom of Chhatrapati Pratap Singh of Satar.
2. **Statement (b) is incorrect:** The sepoys of the **27th Native Infantry (27th Regiment)** mutinied at Kolhapur on 31 July 1857 (not the 21st or 28th Regiment).
3. **Statement (c) is correct:** The adopted son of Nargund founder **Bhaskarrao Bhave (Babasaheb Bhave)** was invalidated by the British as per the Dalhousie policy of rejecting adoption statements. So in May 1858, he revolted against the British. 4. **Statement (d) is correct:** On **11th April 1858** Bhils led by Khwaja Naik and Bhima Naik fought a fierce battle at **Ambapani** in the Satpuda-Khandesh region against the British forces of Captain Outram and Major Evans. Bhils were defeated in this battle.Therefore, **Statements 'C' and 'D' are correct.**
स्ट्रॅची आयोग कशाशी संबंधित होता?
What was the Strachey Commission about?
शैक्षणिक सुधारणा
Educational reform
आरोग्य सुधारणा
Health Improvement
दुष्काळ उपाययोजना
Drought measures
बालविवाह रोखणे
Prevention of child marriage
स्ट्रॅची आयोगाची स्थापना ब्रिटिश भारतात दुष्काळ निवारणासाठी आणि दुष्काळग्रस्तांना मदत करण्यासाठी उपाययोजना सुचवण्यासाठी करण्यात आली होती. इ.स. १८७६-७८ दरम्यान दक्षिण व मध्य भारतात पडलेल्या तीव्र दुष्काळानंतर व्हाईसरॉय लॉर्ड लिटन यांनी १८७८ मध्ये सर रिचर्ड स्ट्रॅची यांच्या अध्यक्षतेखाली या पहिल्या 'दुष्काळ आयोगाची' (Famine Commission) स्थापना केली होती. या आयोगाने दुष्काळ आराखडा तयार करणे आणि मदत कार्यासाठी धोरणे ठरवणे याविषयी महत्त्वाच्या शिफारसी केल्या होत्या.
The Strachey Commission was set up to deal with drought and suggest measures.
राष्ट्रीय शिक्षण परिषदेची (National Educational Council) स्थापना कधी झाली?
When was National Educational Council established?
१५ ऑगस्ट १९०६
15 August 1906
१५ ऑगस्ट १९४७
15 August 1947
२६ जानेवारी १९४७
26 January 1947
२६ जानेवारी १९५०
26 January 1950
बंगालच्या फाळणीनंतर स्वदेशी चळवळीचा भाग म्हणून राष्ट्रीय शिक्षणाचा प्रसार करण्यासाठी सतीशचंद्र मुखर्जी आणि इतर राष्ट्रवादी नेत्यांनी १५ ऑगस्ट १९०६ रोजी 'राष्ट्रीय शिक्षण परिषद' स्थापन केली.
The National Council of Education was set up on August 15, 1906, in Bengal as part of the Swadeshi Movement to promote indigenous and national education.