#51📅 MPSC Rajyaseva Mains P4 2013 Official Question Paper(2013) +1 गुण

'लोकसंख्या विषयक लाभांशा' चा संबंध कशाशी असतो ?
(a) उत्पादक-लोकसंख्या गटाचे प्रमाण वाढण्याशी.
(b) बालक गटाचे प्रमाण कमी होण्याशी.
(c) स्त्री-पुरुष प्रमाण घटण्याशी.
(d) शहरी-लोकसंख्येचे प्रमाण वाढण्याशी.
वरीलपैकी कोणते/कोणती विधान/विधाने बरोबर आहे/आहेत ?

With what is 'the Demographic Dividend' associated ?
(a) the rise in the proportion of productive group of population
(b) the reduction in the proportion of child-population
(c) the reduction in the sex-ratio
(d) the increase in the proportion of urban population.
Which of the statement/s given above is/are correct?

पर्याय (Options):
a
(a) आणि (b)
(a) and (b)
✓ योग्य उत्तर
b
(c) आणि (d)
(c) and (d)
c
(b) आणि (d)
(b) and (d)
d
(d) फक्त
(d) only
✓ अधिकृत उत्तर: पर्याय a
📝सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):

योग्य उत्तर पर्याय १ (A) ((a) आणि (b)) आहे.

महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points):
• मुख्य संकल्पना
• लोकसंख्या संक्रमण सिद्धांतानुसार जन्मदर घटल्याने वयोगट संरचनेत होणाऱ्या अनुकूल बदलांमुळे मिळणाऱ्या आर्थिक फायद्याला 'लोकसंख्या लाभांश' (Demographic Dividend) म्हणतात.
• योग्य उत्तराचे स्पष्टीकरण
• लोकसंख्या लाभांशाची मुख्य लक्षणे पुढीलप्रमाणे आहेत:
• (a) उत्पादक वयोगटातील (15 ते 64 वर्षे) कार्यक्षम लोकसंख्येचे प्रमाण वाढते.
• (b) जन्मदर कमी झाल्यामुळे परावलंबी बालक वयोगटाचे (0 ते 14 वर्षे) प्रमाण घटते.
• यामुळे अवलंबित्वाचे प्रमाण (Dependency Ratio) कमी होऊन देशाच्या बचत व गुंतवणुकीत प्रचंड वाढ होते.
• त्यामुळे विधाने (a) आणि (b) दोन्ही योग्य आहेत.
• महत्त्वाची तथ्ये
• भारताला सध्या युवा लोकसंख्येमुळे मोठ्या प्रमाणावर लोकसंख्या लाभांश उपलब्ध आहे.
• परीक्षेतील ट्रॅप
• नागरीकरण किंवा लिंग गुणोत्तरातील बदल हे इतर जनसांख्यिकी घटक आहेत, त्यांचा थेट संबंध लाभांशाच्या व्याख्येशी नसतो.
• इतर पर्याय
• विधाने (c) आणि (d) असणारे पर्याय चुकीचे ठरतात.
• महत्त्वाची टीप: उत्पादक कार्यक्षम लोकसंख्येचे प्रमाण वाढणे आणि बालक वयोगटाचे प्रमाण कमी होणे यातून लोकसंख्या लाभांश प्राप्त होतो.

The correct answer is Option A ((a) and (b)).

Key Points:
• Core Concept
• Demographic Dividend refers to accelerated economic growth potential resulting from shifts in a country's population age structure.
• Why Correct
• As fertility rates decline following a demographic transition:
• 1. The share of dependent child population (ages 0–14) decreases - Statement (b) is correct.
• 2. The proportion of working-age, economically productive population (ages 15–64) rises significantly - Statement (a) is correct.
• This sharply reduces the total dependency ratio, channeling national savings into capital formation and productive investment.
• Key Details
• United Nations Population Fund (UNFPA) emphasizes that demographic dividend requires quality education and productive employment to yield prosperity.
• Exam Traps
• Urbanization (d) and changes in sex ratio (c) are demographic indicators but do not structurally define the demographic dividend.
• Other Options
• Statements (c) and (d) are unrelated to the definition, eliminating options 2, 3, and 4.
• Key Takeaway: Demographic dividend stems from an increasing working-age population paired with a declining dependent child population.

📖 या घटकावरील सविस्तर अभ्यास नोट्स
सर्व विषय नोट्स➔

या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'दारिद्र्य, बेरोजगारी व मानवी विकास (Poverty, Unemployment & Human Development)' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:

मोफत नोट्स ⏱️ 30 मि. वाचन

दारिद्र्य संकल्पना, मोजमाप पद्धती, दारिद्र्य रेषा व सर्व तज्ज्ञ समित्या (दांडेकर-रथ ते तेंडुलकर व रंगराजन)

Topic 61: दारिद्र्य व बेरोजगारी Note ID: 125 दारिद्र्य संकल्पना, मोजमाप पद्धती, दारिद्र्य रेषा व सर्व तज्ज्ञ समित्या निर...

वाचा➔
मोफत नोट्स ⏱️ 30 मि. वाचन

बेरोजगारी: प्रकार, मोजमाप पद्धती (UPS, UPSS, CWS, CDS), PLFS अहवाल व प्रमुख राष्ट्रीय रोजगार योजना

Topic 61: दारिद्र्य व बेरोजगारी Note ID: 126 बेरोजगारी: संकल्पना, सर्व प्रकार, मोजमाप पद्धती (UPS, UPSS, CWS, CDS) व PLF...

वाचा➔
मोफत नोट्स ⏱️ 25 मि. वाचन

मानवी विकास निर्देशांक (HDI): ३ आयाम, ४ निर्देशक, असमानता समायोजित IHDI, GII व भारतातील कल्याणकारी धोरणे

Topic 61: दारिद्र्य व बेरोजगारी Note ID: 127 मानवी विकास निर्देशांक (HDI): ३ आयाम, ४ निर्देशक, IHDI, GII व भारतातील कल्य...

वाचा➔
१००% मोफत डाऊनलोडGoogle Play Store

या परीक्षेचे सर्व ५,०००+ प्रश्न व मागील पेपर्स ॲपमध्ये मोफत सोडवा!

घटकनिहाय सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक आणि संपूर्ण स्पष्टीकरणासह सराव.

हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा

WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा

📑 MPSC Rajyaseva Mains P4 2013 Official Question Paper इतर प्रश्न (More from this Paper)

संपूर्ण टेस्ट सिरीज जॉईन करा ➔
1

2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?

उत्तर पहा ➔
2

खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?

उत्तर पहा ➔
3

योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011

योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड

उत्तर पहा ➔
4

उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔
5

योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔
6

पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔

📚 भारतीय अर्थव्यवस्था (Indian Economy) इतर मागील वर्षांचे प्रश्न (Related PYQs)

सर्व पहा ➔
1

2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?

उत्तर पहा ➔
2

खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?

उत्तर पहा ➔
3

योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011

योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड

उत्तर पहा ➔
4

उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔
5

योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔
6

पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔