जागतिकीकरणाच्या काळात भारताची रोजगाराची स्थिती कशामुळे वाईट झाली आहे ?
अ. रोजगार वृद्धीदरात घट होत आहे.
ब. कृषी क्षेत्रातील नकारात्मक रोजगार वृद्धीदर.
क. सार्वजनिक क्षेत्रातील नकारात्मक रोजगार वृद्धीदर.
ड. सहकार क्षेत्रातील रोजगार वृद्धीदर कमी होणे.
वरीलपैकी कोणते विधाने बरोबर आहेत ?
जागतिकीकरणाच्या काळात भारताची रोजगाराची स्थिती कशामुळे वाईट झाली आहे ?
अ. रोजगार वृद्धीदरात घट होत आहे.
ब. कृषी क्षेत्रातील नकारात्मक रोजगार वृद्धीदर.
क. सार्वजनिक क्षेत्रातील नकारात्मक रोजगार वृद्धीदर.
ड. सहकार क्षेत्रातील रोजगार वृद्धीदर कमी होणे.
वरीलपैकी कोणते विधाने बरोबर आहेत ?
Why has the employment situation in India worsened in the era of globalisation ?
a. Declining growth rate of employment.
b. Negative growth rate of employment in agriculture.
c. Negative growth rate of employment in the public sector.
d. Decreased growth rate of employment in co-operative sector.
Which of the statements given above is/are correct?
योग्य उत्तर पर्याय ३ (C) (अ, ब आणि क) आहे.
महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points):
• १९९१ च्या जागतिकीकरण व आर्थिक सुधारणांनंतर भारताचा जीडीपी विकासदर वेगाने वाढला असला, तरी रोजगार निर्मितीचा दर मात्र घसरला, ज्याला 'रोजगारविहीन वृद्धी' (Jobless Growth) म्हटले जाते.
• रोजगार संकटाची प्रमुख कारणे:
• विधान (अ) बरोबर आहे: राष्ट्रीय पातळीवर रोजगार वृद्धीदरात सातत्याने घट झाली; रोजगाराची वृद्धी लवचिकता (Employment Elasticity) मोठ्या प्रमाणावर घसरली.
• विधान (ब) बरोबर आहे: कृषी क्षेत्रात छुपी बेकारी वाढली आणि २००४-०५ नंतरच्या काळात कृषी क्षेत्रातील रोजगार वाढीचा दर चक्क नकारात्मक (Negative) नोंदवला गेला.
• विधान (क) बरोबर आहे: सार्वजनिक क्षेत्रातील नोकरकपातीचे धोरण, स्वेच्छानिवृत्ती (VRS) आणि खाजगीकरणामुळे संघटित सार्वजनिक क्षेत्रातील रोजगारात प्रत्यक्ष घट (नकारात्मक वृद्धीदर) झाली.
• सहकार क्षेत्रातील रोजगारवाढ हा राष्ट्रीय पातळीवरील रोजगार स्थिती बिघडण्याचा प्रमुख स्थूल घटक मानला जात नाही.
• यामुळे अ, ब आणि क ही विधाने अचूक आहेत (पर्याय ३).
• महत्त्वाची टीप: जागतिकीकरणाच्या काळात एकूण रोजगार लवचिकता घटली तसेच शेती व सार्वजनिक क्षेत्रातील रोजगार वृद्धीदर नकारात्मक राहिला.
The correct answer is Option C (a, b and c).
Key Points:
• Post-1991 economic globalisation in India was largely characterized by the phenomenon of Jobless Growth, where GDP growth surged but formal employment generation slowed down.
• Structural Employment Issues Identified:
• Statement (a) is correct: The overall employment elasticity with respect to GDP declined steeply from 0.44 in the 1970s/80s to below 0.15 during the peak post-reform era.
• Statement (b) is correct: Agriculture experienced saturation, disguised unemployment, and during several post-reform NSSO rounds (e.g., 2004-05 to 2009-10), the absolute and percentage growth of agricultural employment registered negative rates as rural workers shifted out without adequate formal manufacturing absorption.
• Statement (c) is correct: The public sector implemented voluntary retirement schemes (VRS), recruitment freezes, and downsizing, causing formal employment in government and public undertakings to shrink at negative growth rates.
• Statement (d) regarding the cooperative sector is not considered an official macro-level driver of national post-1991 employment deterioration in economic analyses.
• Hence, statements a, b, and c correctly explain the worsening employment situation (Option 3).
• Key Takeaway: Jobless growth post-1991 was marked by declining overall job elasticity and negative employment growth in both agriculture and public sectors.
या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'आर्थिक नियोजन, पंचवार्षिक योजना व नीती आयोग (Planning, 12 FYPs & NITI Aayog)' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:
भारतातील आर्थिक नियोजनाची ऐतिहासिक पार्श्वभूमी (विश्वेश्वरय्या ते सर्वोदय योजना), नियोजन आयोग व NDC
भारतामध्ये स्वातंत्र्यपूर्व काळापासून आर्थिक नियोजनाची गरज प्रतिपादित करण्यात आली होती. सर मोक्षगुंडम विश्वेश्वरय्या यां...
१ ली ते १२ वी पंचवार्षिक योजना (१९५१-२०१७): सर्व प्रतिमाने, उद्दिष्टे, यश-अपयश, योजना सुट्टी, रोलिंग प्लॅन व LPG सुधारणा
भारताने सोव्हिएत रशियाकडून (USSR) पंचवार्षिक योजनांची प्रेरणा घेऊन १९५१ ते २०१७ या काळात एकूण १२ पंचवार्षिक योजना, ३ वार...
नीती आयोग (NITI Aayog): स्थापना, रचना, सहकारी संघराज्यवाद, बॉटम-अप दृष्टिकोन आणि प्रमुख निर्देशांक व अहवाल
भारत सरकारने ६५ वर्षे जुन्या नियोजन आयोगाच्या (Planning Commission) जागी १ जानेवारी २०१५ रोजी 'नीती आयोग' (NITI Aayog -...
या परीक्षेचे सर्व ५,०००+ प्रश्न व मागील पेपर्स ॲपमध्ये मोफत सोडवा!
घटकनिहाय सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक आणि संपूर्ण स्पष्टीकरणासह सराव.
भारत सरकारने 1991 मध्ये नवीन औद्योगिक धोरण कोणत्या हेतूने स्...
1998 चा विदेशी विनिमय व्यवस्थापन कायदा या हेतूने करण्यात आला...
हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा
WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा
📑 MPSC Rajyaseva Mains P4 2012 Official Question Paper इतर प्रश्न (More from this Paper)
संपूर्ण टेस्ट सिरीज जॉईन करा ➔2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?
खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?
योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011
योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड
उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :
योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :
पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :
📚 भारतीय अर्थव्यवस्था (Indian Economy) इतर मागील वर्षांचे प्रश्न (Related PYQs)
सर्व पहा ➔2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?
खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?
योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011
योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड
उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :
योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :
पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :