खालीलपैकी कोण नीती (NITI) आयोगाचे पदसिद्ध अध्यक्ष असतात?
योग्य उत्तर पर्याय ३ (C) (भारताचे पंतप्रधान) आहे.
महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points):
• नीती आयोगाची स्थापना व पदसिद्ध अध्यक्ष: केंद्र सरकारने ६५ वर्षे जुना नियोजन आयोग (Planning Commission - १९५०) बरखास्त करून केंद्रीय मंत्रिमंडळाच्या ठरावाद्वारे १ जानेवारी २०१५ रोजी 'नीती आयोगाची' (NITI Aayog - National Institution for Transforming India) स्थापना केली; भारताचे पंतप्रधान हे नीती आयोगाचे पदसिद्ध अध्यक्ष (Ex-officio Chairperson) असतात.
• संरचना आणि प्रमुख पदाधिकारी: नीती आयोगामध्ये पंतप्रधानांव्यतिरिक्त पंतप्रधानांनी नियुक्त केलेले एक उपाध्यक्ष (ज्यांना कॅबिनेट मंत्र्यांचा दर्जा असतो; पहिले उपाध्यक्ष अरविंद पनगढिया होते व सध्या सुमन बेरी आहेत), एक मुख्य कार्यकारी अधिकारी (CEO) (भारत सरकारच्या सचिवाचा दर्जा), पूर्णवेळ सदस्य आणि कमाल ४ केंद्रीय मंत्री पदसिद्ध सदस्य म्हणून काम पाहतात.
• नियामक परिषद (Governing Council): नीती आयोगाच्या नियामक परिषदेमध्ये सर्व राज्यांचे मुख्यमंत्री, विधानसभा असलेल्या केंद्रशासित प्रदेशांचे मुख्यमंत्री आणि इतर केंद्रशासित प्रदेशांचे नायब राज्यपाल यांचा समावेश असतो.
• सहकारी संघराज्यवाद व थिंक टँक: नीती आयोग ही गैर-घटनात्मक आणि गैर-वैधानिक (कार्यकारी) संस्था असून ती भारत सरकारची धोरणात्मक 'थिंक टँक' (Policy Think Tank) म्हणून 'तळाकडून वर' (Bottom-up approach) आणि 'सहकारी संघराज्यवादाच्या' (Cooperative Federalism) तत्त्वावर कार्य करते.
• महत्त्वाची टीप: १ जानेवारी २०१५ रोजी स्थापन झालेल्या नीती आयोगाचे पदसिद्ध अध्यक्ष भारताचे पंतप्रधान असतात.
The correct answer is Option C (Prime Minister of India).
Key Points:
• Establishment & Ex-Officio Chairperson of NITI Aayog: Replacing the 65-year-old Planning Commission (1950), the Union Government established NITI Aayog (National Institution for Transforming India) on 1 January 2015 via a Union Cabinet resolution, with the Prime Minister of India serving as its ex-officio Chairperson.
• Organizational Architecture: Beyond the Prime Minister as Chairperson, NITI Aayog comprises a Vice-Chairperson appointed by the PM (holding Cabinet Minister rank; Arvind Panagariya was the first Vice-Chairperson), a Chief Executive Officer (CEO) (Secretary rank), Full-Time Members, Part-Time Members, and up to 4 Union Ministers as Ex-Officio Members.
• Governing Council & Cooperative Federalism: Its Governing Council includes the Chief Ministers of all States, Chief Ministers of UTs with legislatures, and Lieutenant Governors of other UTs, embodying the spirit of Cooperative and Competitive Federalism through a 'bottom-up' planning approach.
• Distractor Analysis: Neither the President, Vice-President, nor the Union Finance Minister chairs NITI Aayog (though the Finance Minister typically serves as one of the four ex-officio Union Council members).
• Key Takeaway: The Prime Minister of India is the ex-officio Chairperson of NITI Aayog, India's premier policy think tank.
या परीक्षेचे सर्व ५०,०००+ प्रश्न व मागील पेपर्स ॲपमध्ये मोफत सोडवा!
घटकनिहाय सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक आणि संपूर्ण स्पष्टीकरणासह सराव.
या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'घटनात्मक संस्था व आयोग (Constitutional Bodies: ECI, UPSC, MPSC, Finance Commission & CAG)' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:
केंद्रीय निवडणूक आयोग (कलम ३२४), UPSC व MPSC (कलम ३१५ ते ३२३) आणि केंद्रीय वित्त आयोग (कलम २८०): रचना व कार्ये
ज्या संस्थांची व आयोगांची तरतूद भारतीय राज्यघटनेच्या मूळ कलमांमध्ये स्पष्टपणे नमूद केलेली असते, त्यांना 'घटनात्मक संस्था...
भारताचे नियंत्रक व महालेखापरीक्षक (CAG - कलम १४८), महान्यायवादी (कलम ७६), महाधिवक्ता (कलम १६५) व राष्ट्रीय आयोग (NCSC - कलम ३३८, NCST - कलम ३३८A, NCBC - कलम ३३८B)
भारताचे नियंत्रक व महालेखापरीक्षक (CAG) हे देशाच्या संपूर्ण वित्तीय व्यवस्थेचे (केंद्र व राज्य पातळीवर) सर्वोच्च नियंत्र...
निवडणूक कायदे व मतदारसंघ परिसीमन: RPA १९५० व १९५१ कायदे, परिसीमन आयोग, NOTA व निवडणूक सुधारणा
भारतातील निवडणूक कायद्यांचे संपूर्ण विश्लेषण: लोकप्रतिनिधित्व कायदा १९५० (RPA 1950), लोकप्रतिनिधित्व कायदा १९५१ (RPA 195...
केंद्र-राज्य वित्तीय संबंध व निधी: वित्त आयोग (कलम २८०), GST परिषद (कलम २७९A), संचित, सार्वजनिक व आकस्मिकता निधी
केंद्र-राज्य वित्तीय संघराज्य रचनेचे सखोल विश्लेषण: कलम २८० केंद्रीय वित्त आयोग (१५ वा व १६ वा वित्त आयोग), कलम २७९A GST...
🎯 या परीक्षेची संपूर्ण टेस्ट सिरीज
सर्व सराव पेपर्स, मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका व सविस्तर विश्लेषणासह सोडवा
भारतीय संविधानातील कोणते कलम वित्त आयोग स्थापन करण्याचे बंधन...
संविधानाच्या कोणत्या कलमांतर्गत कॅग (CAG) आपले लेखापरीक्षण अ...
हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा
WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा
📑 MPSC Rajyaseva Mains P2 2023 Official Question Paper इतर प्रश्न (More from this Paper)
संपूर्ण टेस्ट सिरीज जॉईन करा ➔2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?
खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?
योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011
योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड
उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :
योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :
पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :
📚 भारतीय राज्यघटना (Indian Polity) इतर मागील वर्षांचे प्रश्न (Related PYQs)
सर्व पहा ➔Choose the correct question tag to fill in the blank.
I am the happiest man in my town, ________?
A hardware or software device that is able to modify data according to instructions is called a ________.
Choose the correct word from the following:
After the word, four meanings are given. Choose the correct alternative from the following:
Directory
Choose the correct meaning from the following:
'to dictate letters' mean
The underlined idiom in the following sentence means
People these days want to be rich overnight; naturally they try to earn money by hook or crook.
Which one of the following is closest to the opposite in meaning of the word, 'definite'?