संविधानाच्या कोणत्या कलमांतर्गत कॅग (CAG) आपले लेखापरीक्षण अहवाल भारताच्या राष्ट्रपतींना सादर करतात?
योग्य उत्तर पर्याय ४ (D) (कलम १५१) आहे.
महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points):
• संविधानाचे कलम १५१ (CAG चे लेखापरीक्षण अहवाल): भारतीय संविधानाच्या कलम १५१ मध्ये भारताचे नियंत्रक आणि महालेखापरीक्षक (Comptroller and Auditor General of India - CAG) यांच्या लेखापरीक्षण अहवालांच्या (Audit Reports) सादरीकरणाची स्पष्ट तरतूद करण्यात आली आहे.
• केंद्र व राज्य अहवाल सादरीकरण प्रक्रिया: कलम १५१(१) नुसार, कॅग आपले केंद्र सरकारच्या (संघाच्या) खात्यांशी संबंधित लेखापरीक्षण अहवाल भारताच्या राष्ट्रपतींना सादर करतात आणि राष्ट्रपती ते अहवाल संसदेच्या दोन्ही सभागृहांपुढे मांडतात. तसेच कलम १५१(२) नुसार, राज्याच्या खात्यांशी संबंधित अहवाल कॅग राज्याच्या राज्यपालांना सादर करतात आणि राज्यपाल ते राज्य विधिमंडळासमोर मांडतात.
• कॅगचे तीन प्रमुख अहवाल व लोकलेखा समिती: कॅग राष्ट्रपतींना तीन मुख्य लेखापरीक्षण अहवाल सादर करतात — १. विनियोजन लेख्यांवरील अहवाल (Audit Report on Appropriation Accounts), २. वित्त लेख्यांवरील अहवाल (Audit Report on Finance Accounts), आणि ३. सार्वजनिक उपक्रमांवरील अहवाल (Audit Report on Public Undertakings). संसदेची लोकलेखा समिती (PAC) या अहवालांची सखोल छाननी करते (म्हणूनच कॅगला PAC चा 'मित्र, तत्त्वज्ञ आणि मार्गदर्शक' म्हटले जाते).
• इतर पर्यायांचे विश्लेषण: कलम १४८ हे कॅगच्या नियुक्ती, शपथ व सेवाशर्तींशी संबंधित आहे, कलम १४९ हे कॅगच्या कर्तव्ये व अधिकारांशी (CAG's Duties, Powers and Conditions of Service Act, 1971) संबंधित आहे, तर कलम १५० हे संघ आणि राज्यांच्या खात्यांच्या नमुन्याशी (Form of Accounts) संबंधित आहे.
• महत्त्वाची टीप: संविधानाच्या कलम १५१ अन्वये नियंत्रक व महालेखापरीक्षक (CAG) केंद्र सरकारच्या खात्यांचे लेखापरीक्षण अहवाल भारताच्या राष्ट्रपतींना सादर करतात.
The correct answer is Option D (Article 151).
Key Points:
• Article 151 of the Constitution (Audit Reports of CAG): Article 151 specifically governs the submission and tabling of the Audit Reports compiled by the Comptroller and Auditor General of India (CAG).
• Union vs State Reporting Procedure: Under Article 151(1), the reports of the CAG relating to the accounts of the Union shall be submitted to the President of India, who shall cause them to be laid before each House of Parliament. Under Article 151(2), the reports relating to the accounts of a State are submitted to the Governor of the State, who causes them to be laid before the State Legislature.
• Three Reports & Public Accounts Committee (PAC): The CAG submits three audit reports to the President—audit report on Appropriation Accounts, audit report on Finance Accounts, and audit report on Public Undertakings. Once tabled in Parliament, these reports are scrutinized by the Public Accounts Committee (PAC), for which the CAG acts as 'Friend, Philosopher, and Guide'.
• Distractor Analysis: Article 148 deals with the appointment and independence of the CAG, Article 149 specifies the duties and powers of the CAG, and Article 150 prescribes the form of accounts of the Union and of the States.
• Key Takeaway: Under Article 151 of the Constitution, the CAG submits audit reports on Union accounts to the President of India.
या परीक्षेचे सर्व ५०,०००+ प्रश्न व मागील पेपर्स ॲपमध्ये मोफत सोडवा!
घटकनिहाय सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक आणि संपूर्ण स्पष्टीकरणासह सराव.
या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'घटनात्मक संस्था व आयोग (Constitutional Bodies: ECI, UPSC, MPSC, Finance Commission & CAG)' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:
केंद्रीय निवडणूक आयोग (कलम ३२४), UPSC व MPSC (कलम ३१५ ते ३२३) आणि केंद्रीय वित्त आयोग (कलम २८०): रचना व कार्ये
ज्या संस्थांची व आयोगांची तरतूद भारतीय राज्यघटनेच्या मूळ कलमांमध्ये स्पष्टपणे नमूद केलेली असते, त्यांना 'घटनात्मक संस्था...
भारताचे नियंत्रक व महालेखापरीक्षक (CAG - कलम १४८), महान्यायवादी (कलम ७६), महाधिवक्ता (कलम १६५) व राष्ट्रीय आयोग (NCSC - कलम ३३८, NCST - कलम ३३८A, NCBC - कलम ३३८B)
भारताचे नियंत्रक व महालेखापरीक्षक (CAG) हे देशाच्या संपूर्ण वित्तीय व्यवस्थेचे (केंद्र व राज्य पातळीवर) सर्वोच्च नियंत्र...
निवडणूक कायदे व मतदारसंघ परिसीमन: RPA १९५० व १९५१ कायदे, परिसीमन आयोग, NOTA व निवडणूक सुधारणा
भारतातील निवडणूक कायद्यांचे संपूर्ण विश्लेषण: लोकप्रतिनिधित्व कायदा १९५० (RPA 1950), लोकप्रतिनिधित्व कायदा १९५१ (RPA 195...
केंद्र-राज्य वित्तीय संबंध व निधी: वित्त आयोग (कलम २८०), GST परिषद (कलम २७९A), संचित, सार्वजनिक व आकस्मिकता निधी
केंद्र-राज्य वित्तीय संघराज्य रचनेचे सखोल विश्लेषण: कलम २८० केंद्रीय वित्त आयोग (१५ वा व १६ वा वित्त आयोग), कलम २७९A GST...
🎯 या परीक्षेची संपूर्ण टेस्ट सिरीज
सर्व सराव पेपर्स, मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका व सविस्तर विश्लेषणासह सोडवा
खालीलपैकी कोण नीती (NITI) आयोगाचे पदसिद्ध अध्यक्ष असतात?
संविधानाच्या कलम १६५ नुसार, राज्याच्या महाधिवक्त्याची (Advoc...
हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा
WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा
📑 MPSC Rajyaseva Mains P2 2023 Official Question Paper इतर प्रश्न (More from this Paper)
संपूर्ण टेस्ट सिरीज जॉईन करा ➔2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?
खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?
योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011
योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड
उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :
योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :
पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :
📚 भारतीय राज्यघटना (Indian Polity) इतर मागील वर्षांचे प्रश्न (Related PYQs)
सर्व पहा ➔Choose the correct question tag to fill in the blank.
I am the happiest man in my town, ________?
A hardware or software device that is able to modify data according to instructions is called a ________.
Choose the correct word from the following:
After the word, four meanings are given. Choose the correct alternative from the following:
Directory
Choose the correct meaning from the following:
'to dictate letters' mean
The underlined idiom in the following sentence means
People these days want to be rich overnight; naturally they try to earn money by hook or crook.
Which one of the following is closest to the opposite in meaning of the word, 'definite'?