भारतीय संविधानातील कोणते कलम वित्त आयोग स्थापन करण्याचे बंधनकारक करते?
योग्य उत्तर पर्याय १ (A) (कलम २८०) आहे.
महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points):
• संविधानाचे कलम २८० (केंद्रीय वित्त आयोग): भारतीय संविधानाच्या भाग १२ मधील कलम २८० अन्वये भारताचे राष्ट्रपती संविधान लागू झाल्यापासून दोन वर्षांच्या आत आणि त्यानंतर दर पाच वर्षांनी (किंवा राष्ट्रपतींना गरज वाटेल अशा त्यापूर्वीच्या वेळी) एका केंद्रीय वित्त आयोगाची (Finance Commission) स्थापना करतात.
• रचना व अर्ध-न्यायिक स्वरूप: वित्त आयोग ही एक घटनात्मक आणि अर्ध-न्यायिक संस्था (Quasi-Judicial Body) असून त्यात १ अध्यक्ष आणि ४ इतर सदस्य (एकूण ५ सदस्य) असतात, ज्यांची नियुक्ती राष्ट्रपती करतात आणि ज्यांच्या पात्रतेचे निकष ठरवण्याचा अधिकार संसदेला आहे (वित्त आयोग कायदा, १९५१).
• मुख्य घटनात्मक कार्ये: १. केंद्र आणि राज्यांमध्ये कर उत्पन्नाच्या निव्वळ प्राप्तीचे वितरण (उभे व आडवे वाटप), २. भारताच्या संचित निधीतून राज्यांना दिल्या जाणाऱ्या अनुदानांची (कलम २७५ अंतर्गत Grants-in-aid) तत्त्वे ठरवणे, आणि ३. राज्यांच्या पंचायत व नगरपालिकांसाठी संसाधने वाढवण्याकरिता उपाय सुचवणे.
• इतर पर्यायांचे विश्लेषण: कलम ३१५ हे संघ व राज्य लोकसेवा आयोगाशी (UPSC/MPSC), कलम ३२४ हे भारतीय निवडणूक आयोगाशी, तर कलम १४८ हे भारताचे नियंत्रक व महालेखापरीक्षक (CAG) यांच्याशी संबंधित आहे (आणि राज्य वित्त आयोगाची तरतूद कलम २४३-I व २४३-Y मध्ये आहे).
• महत्त्वाची टीप: भारतीय संविधानाच्या कलम २८० अंतर्गत केंद्र आणि राज्यांमधील महसूल वाटपाची शिफारस करण्यासाठी राष्ट्रपती दर ५ वर्षांनी वित्त आयोगाची स्थापना करतात.
The correct answer is Option A (Article 280).
Key Points:
• Article 280 of the Constitution (Finance Commission): Article 280 under Part XII of the Constitution of India mandates the President of India to constitute a Finance Commission at the expiration of every fifth year or at such earlier time as the President considers necessary.
• Composition & Quasi-Judicial Nature: Functioning as a constitutional, quasi-judicial body, the Finance Commission consists of a Chairman and four other members appointed by the President; Parliament has prescribed their qualifications and selection manner under the Finance Commission (Miscellaneous Provisions) Act, 1951.
• Core Constitutional Functions: The Commission makes recommendations to the President regarding: (i) the distribution of net proceeds of taxes between the Union and the States (vertical devolution) and allocation among the States (horizontal devolution); (ii) principles governing Grants-in-aid to States out of the Consolidated Fund of India (Article 275); and (iii) measures needed to augment the Consolidated Fund of a State to supplement the resources of Panchayats and Municipalities.
• Distractor Analysis: Article 315 establishes UPSC and State PSCs, Article 324 vests electoral superintendence in the Election Commission, and Article 148 provides for the Comptroller and Auditor General (CAG).
• Key Takeaway: Article 280 of the Indian Constitution mandates the periodic establishment of the Finance Commission by the President.
या परीक्षेचे सर्व ५०,०००+ प्रश्न व मागील पेपर्स ॲपमध्ये मोफत सोडवा!
घटकनिहाय सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक आणि संपूर्ण स्पष्टीकरणासह सराव.
या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'घटनात्मक संस्था व आयोग (Constitutional Bodies: ECI, UPSC, MPSC, Finance Commission & CAG)' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:
केंद्रीय निवडणूक आयोग (कलम ३२४), UPSC व MPSC (कलम ३१५ ते ३२३) आणि केंद्रीय वित्त आयोग (कलम २८०): रचना व कार्ये
ज्या संस्थांची व आयोगांची तरतूद भारतीय राज्यघटनेच्या मूळ कलमांमध्ये स्पष्टपणे नमूद केलेली असते, त्यांना 'घटनात्मक संस्था...
भारताचे नियंत्रक व महालेखापरीक्षक (CAG - कलम १४८), महान्यायवादी (कलम ७६), महाधिवक्ता (कलम १६५) व राष्ट्रीय आयोग (NCSC - कलम ३३८, NCST - कलम ३३८A, NCBC - कलम ३३८B)
भारताचे नियंत्रक व महालेखापरीक्षक (CAG) हे देशाच्या संपूर्ण वित्तीय व्यवस्थेचे (केंद्र व राज्य पातळीवर) सर्वोच्च नियंत्र...
निवडणूक कायदे व मतदारसंघ परिसीमन: RPA १९५० व १९५१ कायदे, परिसीमन आयोग, NOTA व निवडणूक सुधारणा
भारतातील निवडणूक कायद्यांचे संपूर्ण विश्लेषण: लोकप्रतिनिधित्व कायदा १९५० (RPA 1950), लोकप्रतिनिधित्व कायदा १९५१ (RPA 195...
केंद्र-राज्य वित्तीय संबंध व निधी: वित्त आयोग (कलम २८०), GST परिषद (कलम २७९A), संचित, सार्वजनिक व आकस्मिकता निधी
केंद्र-राज्य वित्तीय संघराज्य रचनेचे सखोल विश्लेषण: कलम २८० केंद्रीय वित्त आयोग (१५ वा व १६ वा वित्त आयोग), कलम २७९A GST...
🎯 या परीक्षेची संपूर्ण टेस्ट सिरीज
सर्व सराव पेपर्स, मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका व सविस्तर विश्लेषणासह सोडवा
मानवी हक्क संरक्षण (सुधारणा) अधिनियम, २०१९ अंतर्गत, राष्ट्री...
खालीलपैकी कोण नीती (NITI) आयोगाचे पदसिद्ध अध्यक्ष असतात?
हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा
WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा
📑 MPSC Rajyaseva Mains P2 2023 Official Question Paper इतर प्रश्न (More from this Paper)
संपूर्ण टेस्ट सिरीज जॉईन करा ➔2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?
खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?
योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011
योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड
उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :
योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :
पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :
📚 भारतीय राज्यघटना (Indian Polity) इतर मागील वर्षांचे प्रश्न (Related PYQs)
सर्व पहा ➔Choose the correct question tag to fill in the blank.
I am the happiest man in my town, ________?
A hardware or software device that is able to modify data according to instructions is called a ________.
Choose the correct word from the following:
After the word, four meanings are given. Choose the correct alternative from the following:
Directory
Choose the correct meaning from the following:
'to dictate letters' mean
The underlined idiom in the following sentence means
People these days want to be rich overnight; naturally they try to earn money by hook or crook.
Which one of the following is closest to the opposite in meaning of the word, 'definite'?
