1991 पूर्वी, लघुउद्योग बंद पडण्याचे सर्वात महत्त्वाचे कारण होते :
योग्य उत्तर पर्याय २ (B) (आर्थिक अडचणी) आहे.
महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points):
• मुख्य संकल्पना
• 1991 पूर्वीच्या आर्थिक काळात लघुउद्योगांना (SSIs) संस्थात्मक वित्तपुरवठा आणि खेळत्या भांडवलाची तीव्र टंचाई भेडसावत होती.
• योग्य उत्तराचे स्पष्टीकरण
• रिझर्व्ह बँक आणि विविध समित्यांच्या (उदा. नायक समिती) पाहणीनुसार 1991 पूर्वी लघुउद्योग आजारी पडण्याचे व बंद होण्याचे सर्वात प्रमुख कारण 'आर्थिक अडचणी' (Financial Problems) हे होते.
• वेळेवर कर्ज न मिळणे, खेळत्या भांडवलाचा अभाव आणि बँकांची उदासीनता यामुळे बहुतांश लघुउद्योग बंद पडले.
• महत्त्वाची तथ्ये
• आजारी लघुउद्योगांपैकी 60 टक्क्यांहून अधिक उद्योगांचे मूळ कारण अपुरा वित्तपुरवठा हे नोंदवले गेले होते.
• परीक्षेतील ट्रॅप
• बाजारपेठ किंवा कच्च्या मालाची समस्या जाणवत असली तरी भांडवलाअभावीच या समस्यांचे निराकरण करणे लघुउद्योगांना अशक्य झाले होते.
• इतर पर्याय
• पर्याय 1 (बाजारविषयक) व पर्याय 4 (कच्चा माल) ही दुय्यम कारणे होती.
• पर्याय 3 (कामगार समस्या) लघुउद्योगांच्या बाबतीत नगण्य ठरला.
• महत्त्वाची टीप: 1991 पूर्वी लघुउद्योग बंद पडण्याचे सर्वात महत्त्वाचे कारण अपुरे भांडवल आणि आर्थिक अडचणी हे होते.
The correct answer is Option B (Financial Problems).
Key Points:
• Core Concept
• Small Scale Industries (SSIs) in the pre-1991 license-permit era faced acute structural constraints regarding institutional credit, capital formation, and working capital.
• Why Correct
• Official Reserve Bank of India surveys and development committee reports (such as the Nayak Committee) on SSI sickness revealed that inadequate and delayed working capital, lack of term loans from commercial banks, and severe financial bottlenecks were the leading cause (responsible for over 60-65% of sickness and closures) of SSI units before 1991.
• Key Details
• Without institutional working capital, units could not sustain operational cash cycles, leading directly to insolvencies.
• Exam Traps
• While marketing and raw material problems existed, empirical data categorized 'Financial Problems / Shortage of Finance' as the root causative factor.
• Other Options
• Marketing problems (Option 1) and raw materials (Option 4) were secondary bottlenecks exacerbated primarily by inadequate financial liquidity.
• Labour issues (Option 3) accounted for a minimal percentage of small unit shutdowns.
• Key Takeaway: Inadequate finance and working capital were the primary causes of small-scale industry closures prior to 1991.
या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'आर्थिक नियोजन, पंचवार्षिक योजना व नीती आयोग (Planning, 12 FYPs & NITI Aayog)' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:
भारतातील आर्थिक नियोजनाची ऐतिहासिक पार्श्वभूमी (विश्वेश्वरय्या ते सर्वोदय योजना), नियोजन आयोग व NDC
भारतामध्ये स्वातंत्र्यपूर्व काळापासून आर्थिक नियोजनाची गरज प्रतिपादित करण्यात आली होती. सर मोक्षगुंडम विश्वेश्वरय्या यां...
१ ली ते १२ वी पंचवार्षिक योजना (१९५१-२०१७): सर्व प्रतिमाने, उद्दिष्टे, यश-अपयश, योजना सुट्टी, रोलिंग प्लॅन व LPG सुधारणा
भारताने सोव्हिएत रशियाकडून (USSR) पंचवार्षिक योजनांची प्रेरणा घेऊन १९५१ ते २०१७ या काळात एकूण १२ पंचवार्षिक योजना, ३ वार...
नीती आयोग (NITI Aayog): स्थापना, रचना, सहकारी संघराज्यवाद, बॉटम-अप दृष्टिकोन आणि प्रमुख निर्देशांक व अहवाल
भारत सरकारने ६५ वर्षे जुन्या नियोजन आयोगाच्या (Planning Commission) जागी १ जानेवारी २०१५ रोजी 'नीती आयोग' (NITI Aayog -...
या परीक्षेचे सर्व ५,०००+ प्रश्न व मागील पेपर्स ॲपमध्ये मोफत सोडवा!
घटकनिहाय सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक आणि संपूर्ण स्पष्टीकरणासह सराव.
विविध ऊर्जा स्त्रोतांबाबत पुढील विधाने पहावीत : (a) तेल : बा...
राष्ट्रीय उत्पादन धोरण 2011 चे दोन मुख्य उद्देश्य कोणते आहेत...
हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा
WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा
📑 MPSC Rajyaseva Mains P4 2013 Official Question Paper इतर प्रश्न (More from this Paper)
संपूर्ण टेस्ट सिरीज जॉईन करा ➔2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?
खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?
योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011
योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड
उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :
योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :
पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :
📚 भारतीय अर्थव्यवस्था (Indian Economy) इतर मागील वर्षांचे प्रश्न (Related PYQs)
सर्व पहा ➔2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?
खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?
योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011
योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड
उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :
योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :
पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :