जनहितार्थ याचिके (PIL) बाबत खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे ?
(a) असे म्हटले जाते की, जनहितार्थ याचिकेने न्यायपालिकेचे लोकशाहीकरण केले.
(b) जनहितार्थ याचिकेने कार्यकारी आणि विधिमंडळास त्यांची जनतेप्रती असलेली घटनात्मक कर्तव्ये पार पाडण्यास भाग पाडले.
(c) जनहितार्थ याचिकेने भ्रष्टाचार मुक्त प्रशासन देण्याचा एक प्रयत्न केला आहे.
जनहितार्थ याचिके (PIL) बाबत खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे ?
(a) असे म्हटले जाते की, जनहितार्थ याचिकेने न्यायपालिकेचे लोकशाहीकरण केले.
(b) जनहितार्थ याचिकेने कार्यकारी आणि विधिमंडळास त्यांची जनतेप्रती असलेली घटनात्मक कर्तव्ये पार पाडण्यास भाग पाडले.
(c) जनहितार्थ याचिकेने भ्रष्टाचार मुक्त प्रशासन देण्याचा एक प्रयत्न केला आहे.
Which one of the following statements about Public Interest Litigation (PIL) is false ?
(a) It is said that the PIL has democratized the judiciary.
(b) The PIL has forced the Executive and the Legislature to discharge their constitutional obligations towards the people.
(c) The PIL has made an attempt to provide corruption free administration.
योग्य उत्तर पर्याय ४ (D) (वरीलपैकी एकही नाही) आहे.
महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points):
• जनहित याचिकेचे (PIL) स्वरूप व उद्गम:
• भारतात जनहित याचिकांची सुरुवात १९७०-८० च्या दशकात न्यायमूर्ती पी.एन. भगवती आणि न्यायमूर्ती व्ही.आर. कृष्णा अय्यर यांनी केली. यामध्ये *'लोकस स्टँडाय'* (दावा करण्याचा अधिकार) ही पारंपरिक अट शिथिल करण्यात आली.
• शासनावरील प्रभाव:
• न्यायपालिकेचे लोकशाहीकरण: दुर्बल घटकांना न्याय मिळवून देत या संकल्पनेने न्यायव्यवस्थेची दारे सर्वसामान्यांसाठी उघडली.
• कर्तव्यांची पूर्तता: शासन व विधिमंडळाला लोककल्याणकारी घटनात्मक जबाबदाऱ्या पार पाडण्यास भाग पाडले.
• भ्रष्टाचारमुक्त प्रशासन: अनेक ऐतिहासिक प्रकरणांद्वारे (उदा. विनीत नारायण केस) प्रशासनातील गैरव्यवहारांवर चाप बसवून पारदर्शकता आणण्याचा प्रयत्न केला.
• त्यामुळे (a), (b) आणि (c) ही तिन्ही विधाने योग्य असल्याने 'वरीलपैकी एकही नाही' हा पर्याय योग्य ठरतो.
• महत्त्वाची टीप: जनहित याचिकेने लोकस स्टँडाय शिथिल करून न्यायाचे लोकशाहीकरण केले आणि प्रशासकीय उत्तरदायित्व वाढवले.
The correct answer is Option D (None of the above).
Key Points:
• Evolution and Nature of PIL:
• Public Interest Litigation (PIL) was pioneered in India in the late 1970s and early 1980s by Justice P.N. Bhagwati and Justice V.R. Krishna Iyer. It relaxed the traditional strict rule of *locus standi*, allowing any public-spirited citizen or group to move the court for the enforcement of constitutional rights of disadvantaged groups.
• Impact on Democratic Governance:
• Democratizing the Judiciary: PIL democratized judicial access by turning legal remedies into tools for marginalized and vulnerable communities who cannot personally afford litigation.
• Enforcing Obligations: PIL has repeatedly nudged the executive and legislature to implement affirmative legislation, fulfill welfare duties, and ensure statutory compliance.
• Combating Corruption: Landmark PIL rulings (such as the Vineet Narain case and 2G spectrum cases) instituted institutional checks, monitoring, and structural reforms to promote clean and transparent administration.
• Since statements (a), (b), and (c) are all accurate achievements of PIL jurisprudence, none of them is false.
• Key Takeaway: PIL democratized justice, enforced constitutional duties on executive/legislature, and addressed governance corruption.
या परीक्षेचे सर्व ५०,०००+ प्रश्न व मागील पेपर्स ॲपमध्ये मोफत सोडवा!
घटकनिहाय सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक आणि संपूर्ण स्पष्टीकरणासह सराव.
या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'भारतीय न्यायव्यवस्था: सर्वोच्च न्यायालय, उच्च न्यायालये व दुय्यम न्यायालये (Indian Judiciary)' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:
सर्वोच्च न्यायालय (Supreme Court - कलम १२४ ते १४७): रचना, कॉलेजियम पद्धत, अधिकारक्षेत्रे व न्यायालयीन पुनर्विलोकन
भारताने अमेरिकेप्रमाणे दुहेरी न्यायालयीन व्यवस्था (Dual Judiciary) न स्वीकारता 'एकात्मिक व स्वतंत्र न्यायव्यवस्था' (Inte...
उच्च न्यायालये (कलम २१४ ते २३१) व दुय्यम न्यायालये: मुंबई उच्च न्यायालय, रिट अधिकार (कलम २२६), लोकअदालत व NGT
भारतात उच्च न्यायालयांची स्थापना १८६१ च्या 'इंडियन हायकोर्ट्स ॲक्ट' अन्वये १८६२ मध्ये सर्वप्रथम कलकत्ता, बॉम्बे (मुंबई)...
सर्वोच्च न्यायालयाचे ऐतिहासिक घटनात्मक खटले (Landmark SC Judgments): केशवानंद भारती, मिनर्व्हा मिल्स, पुट्टास्वामी व २०२६ पर्यंतचे निकाल
भारतीय राज्यघटनेच्या इतिहासातील सर्व अत्यंत महत्त्वाचे खटले (Landmark Constitutional Cases): शंकरी प्रसाद ते केशवानंद भा...
🎯 या परीक्षेची संपूर्ण टेस्ट सिरीज
सर्व सराव पेपर्स, मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका व सविस्तर विश्लेषणासह सोडवा
भारताच्या नियंत्रक व महालेखा परिक्षकाबाबत खालील विधाने विचार...
गव्हर्नमेंट ऑफ इंडिया अॅक्ट-1935 मधील खालील तरतूदी विचारात घ...
हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा
WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा
📑 MPSC Rajyaseva Mains P2 2016 Official Question Paper इतर प्रश्न (More from this Paper)
संपूर्ण टेस्ट सिरीज जॉईन करा ➔2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?
खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?
योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011
योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड
उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :
योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :
पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :
📚 भारतीय राज्यघटना (Indian Polity) इतर मागील वर्षांचे प्रश्न (Related PYQs)
सर्व पहा ➔Choose the correct question tag to fill in the blank.
I am the happiest man in my town, ________?
A hardware or software device that is able to modify data according to instructions is called a ________.
Choose the correct word from the following:
After the word, four meanings are given. Choose the correct alternative from the following:
Directory
Choose the correct meaning from the following:
'to dictate letters' mean
The underlined idiom in the following sentence means
People these days want to be rich overnight; naturally they try to earn money by hook or crook.
Which one of the following is closest to the opposite in meaning of the word, 'definite'?
