भारताच्या नियंत्रक व महालेखा परिक्षकाबाबत खालील विधाने विचारात घ्या :
(a) डॉ. आंबेडकरांनी निरीक्षण नोंदल्याप्रमाणे ते संविधानांतर्गत असलेले सर्वाधिक महत्वाचे अधिकारी असतील.
(b) नियंत्रक व महालेखापरिक्षकाचे पद हे मोठ्या प्रमाणात भारत सरकार अधिनियम, 1919 अंतर्गत असलेल्या महालेखा परिक्षकाचे प्रारूप आहे.
(c) संसदेने नियंत्रक व महालेखा परिक्षकांची कर्तव्ये, अधिकार व सेवाशर्ती अधिनियम 1971 मंजूर केला आहे.
(d) त्यांना नेमणूका करण्याचा अधिकार नाही परिणामतः कनिष्ठांच्या शिस्तीसंबंधी नियंत्रणाच्या बाबतीत सुद्धा अधिकार नाहीत जसे सर्वोच्च न्यायालयाच्या मुख्य न्यायाधीशास आहेत.
भारताच्या नियंत्रक व महालेखा परिक्षकाबाबत खालील विधाने विचारात घ्या :
(a) डॉ. आंबेडकरांनी निरीक्षण नोंदल्याप्रमाणे ते संविधानांतर्गत असलेले सर्वाधिक महत्वाचे अधिकारी असतील.
(b) नियंत्रक व महालेखापरिक्षकाचे पद हे मोठ्या प्रमाणात भारत सरकार अधिनियम, 1919 अंतर्गत असलेल्या महालेखा परिक्षकाचे प्रारूप आहे.
(c) संसदेने नियंत्रक व महालेखा परिक्षकांची कर्तव्ये, अधिकार व सेवाशर्ती अधिनियम 1971 मंजूर केला आहे.
(d) त्यांना नेमणूका करण्याचा अधिकार नाही परिणामतः कनिष्ठांच्या शिस्तीसंबंधी नियंत्रणाच्या बाबतीत सुद्धा अधिकार नाहीत जसे सर्वोच्च न्यायालयाच्या मुख्य न्यायाधीशास आहेत.
Consider the following statements about the Comptroller and Auditor General of India :
(a) As observed by Dr. Ambedkar he shall be the most important officer under the Constitution.
(b) The office of the CAG is substantially modelled upon that of the Auditor General under the Government of India Act - 1919.
(c) The Parliament has enacted the CAG's duties powers and conditions of service Act 1971.
(d) He has no power of appointment, and consequently, no power of disciplinary control with respect to his subordinates as in case of CJI.
योग्य उत्तर पर्याय ३ (C) ((a), (c), (d) विधाने बरोबर आहेत) आहे.
महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points):
• घटनात्मक स्थान व डॉ. आंबेडकरांचे मत:
• अनुच्छेद 148 नुसार भारतासाठी एक नियंत्रक व महालेखापरीक्षक (CAG) असतील. घटना परिषदेत डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांनी स्पष्ट केले होते की, कॅग हे संविधानांतर्गत सर्वांत महत्त्वाचे अधिकारी असतील, कारण ते लोकवित्ताचे रक्षक असतात.
• ऐतिहासिक पार्श्वभूमी व १९७१ चा कायदा:
• विधान (b) अयोग्य आहे; कारण कॅगचे आधुनिक कार्यालय हे प्रामुख्याने भारत सरकार अधिनियम, 1935 च्या प्रारूपावर आधारलेले आहे (१९१९ च्या नव्हे).
• अनुच्छेद 149 अन्वये संसदेने कॅग (कर्तव्ये, अधिकार व सेवाशर्ती) कायदा, 1971 पारित केला.
• प्रशासकीय अधिकार मर्यादा:
• अनुच्छेद 146 अन्वये सरन्यायाधीशांना कर्मचाऱ्यांच्या नेमणुकीचे व शिस्तभंगाचे स्वतंत्र अधिकार आहेत, तसे अधिकार कॅग यांना नाहीत. त्यांच्या अधिनियमातील सेवाशर्ती राष्ट्रपतींच्या नियमांनुसार ठरतात. त्यामुळे (a), (c) आणि (d) विधाने बरोबर आहेत.
• महत्त्वाची टीप: कॅग हे पद १९३५ च्या कायद्यावर आधारित असून कलम १४८ ते १५१ अन्वये लोकवित्ताचे रक्षण करते.
The correct answer is Option C (Statements (a), (c), (d) are correct).
Key Points:
• Constitutional Status & Dr. Ambedkar's View:
• According to Article 148, there shall be a Comptroller and Auditor General of India appointed by the President. In the Constituent Assembly, Dr. B. R. Ambedkar remarked that the CAG shall be the most important officer under the Constitution of India because he acts as the guardian of the public purse.
• Historical Genesis & Act of 1971:
• Statement (b) is incorrect because the modern constitutional office of the CAG is substantially modelled upon the Auditor-General provided under the Government of India Act, 1935, not the 1919 Act.
• Pursuant to Article 149, the Parliament enacted the CAG's (Duties, Powers and Conditions of Service) Act, 1971 (amended in 1976 to separate accounting from auditing at the central level).
• Administrative Limitations:
• Unlike the Chief Justice of India (who exercises broad administrative powers over Supreme Court staff under Article 146), the CAG does not possess plenary independent appointment and disciplinary powers; appointments to the Indian Audit and Accounts Department are made through standard executive/UPSC rules framed under Article 148(5).
• Key Takeaway: CAG office is modelled on the 1935 Act, instituted by Article 148, and regulated by the 1971 Act.
या परीक्षेचे सर्व ५०,०००+ प्रश्न व मागील पेपर्स ॲपमध्ये मोफत सोडवा!
घटकनिहाय सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक आणि संपूर्ण स्पष्टीकरणासह सराव.
या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'घटनात्मक संस्था व आयोग (Constitutional Bodies: ECI, UPSC, MPSC, Finance Commission & CAG)' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:
केंद्रीय निवडणूक आयोग (कलम ३२४), UPSC व MPSC (कलम ३१५ ते ३२३) आणि केंद्रीय वित्त आयोग (कलम २८०): रचना व कार्ये
ज्या संस्थांची व आयोगांची तरतूद भारतीय राज्यघटनेच्या मूळ कलमांमध्ये स्पष्टपणे नमूद केलेली असते, त्यांना 'घटनात्मक संस्था...
भारताचे नियंत्रक व महालेखापरीक्षक (CAG - कलम १४८), महान्यायवादी (कलम ७६), महाधिवक्ता (कलम १६५) व राष्ट्रीय आयोग (NCSC - कलम ३३८, NCST - कलम ३३८A, NCBC - कलम ३३८B)
भारताचे नियंत्रक व महालेखापरीक्षक (CAG) हे देशाच्या संपूर्ण वित्तीय व्यवस्थेचे (केंद्र व राज्य पातळीवर) सर्वोच्च नियंत्र...
निवडणूक कायदे व मतदारसंघ परिसीमन: RPA १९५० व १९५१ कायदे, परिसीमन आयोग, NOTA व निवडणूक सुधारणा
भारतातील निवडणूक कायद्यांचे संपूर्ण विश्लेषण: लोकप्रतिनिधित्व कायदा १९५० (RPA 1950), लोकप्रतिनिधित्व कायदा १९५१ (RPA 195...
केंद्र-राज्य वित्तीय संबंध व निधी: वित्त आयोग (कलम २८०), GST परिषद (कलम २७९A), संचित, सार्वजनिक व आकस्मिकता निधी
केंद्र-राज्य वित्तीय संघराज्य रचनेचे सखोल विश्लेषण: कलम २८० केंद्रीय वित्त आयोग (१५ वा व १६ वा वित्त आयोग), कलम २७९A GST...
🎯 या परीक्षेची संपूर्ण टेस्ट सिरीज
सर्व सराव पेपर्स, मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका व सविस्तर विश्लेषणासह सोडवा
हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा
WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा
📑 MPSC Rajyaseva Mains P2 2016 Official Question Paper इतर प्रश्न (More from this Paper)
संपूर्ण टेस्ट सिरीज जॉईन करा ➔2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?
खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?
योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011
योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड
उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :
योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :
पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :
📚 भारतीय राज्यघटना (Indian Polity) इतर मागील वर्षांचे प्रश्न (Related PYQs)
सर्व पहा ➔Choose the correct question tag to fill in the blank.
I am the happiest man in my town, ________?
A hardware or software device that is able to modify data according to instructions is called a ________.
Choose the correct word from the following:
After the word, four meanings are given. Choose the correct alternative from the following:
Directory
Choose the correct meaning from the following:
'to dictate letters' mean
The underlined idiom in the following sentence means
People these days want to be rich overnight; naturally they try to earn money by hook or crook.
Which one of the following is closest to the opposite in meaning of the word, 'definite'?
