खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे ?
योग्य उत्तर पर्याय ३ (C) (न्यायालयीन सक्रियतेमुळे कायदेमंडळाच्या अधिकारात वाढ झाली.) आहे.
महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points):
• न्यायालयीन सक्रियतेची संकल्पना:
• पर्याय (१) बरोबर आहे: 'Judicial Activism' (न्यायालयीन सक्रियता) ही संज्ञा अमेरिकन इतिहासकार ऑर्थर श्लेसिंजर ज्युनियर यांनी जानेवारी १९४७ मध्ये 'फॉर्च्युन' मासिकातील एका लेखात सर्वप्रथम वापरली.
• पर्याय (२) बरोबर आहे: जेव्हा कायदेमंडळ आणि कार्यकारी मंडळ आपली कर्तव्ये पार पाडण्यात अपयशी ठरतात, तेव्हा जनतेच्या हक्कांच्या रक्षणासाठी न्यायालय सक्रिय भूमिका घेते.
• पर्याय (३) चुकीचा आहे: न्यायालयीन सक्रियतेमुळे कायदेमंडळाच्या अधिकारात वाढ होत नाही, तर उलट न्यायालयाचे अधिकार क्षेत्र विस्तारते व कायदेमंडळाच्या मनमानीवर बंधने येतात. अनेकदा यावरून 'न्यायालयीन अतिक्रमण' असा आक्षेपही घेतला जातो.
• पर्याय (४) बरोबर आहे: जनहित याचिका आणि संविधानाच्या व्यापक अर्थनिर्वचनामुळे सर्वोच्च न्यायालयाची प्रतिष्ठा व अधिकार नक्कीच वाढले आहेत.
• महत्त्वाची टीप: न्यायालयीन सक्रियतेमुळे कायदेमंडळाचे नव्हे तर न्यायव्यवस्थेचे अधिकार व भूमिका विस्तारते.
The correct answer is Option C (Judicial activism led to increase in the powers of the legislature.).
Key Points:
• Concepts of Judicial Activism:
• Option 1 is correct: The term 'Judicial Activism' was coined by American historian Arthur Schlesinger Jr. in January 1947 in a *Fortune* magazine article.
• Option 2 is correct: When the executive and legislature suffer from policy paralysis, corruption, or fail to discharge constitutional duties, the judiciary steps in to protect citizens' rights.
• Option 3 is incorrect: Judicial activism curtails legislative and executive arbitrariness and broadens the sphere of the *Judiciary*, not the Legislature. Critics frequently argue that it leads to judicial overreach into legislative domains.
• Option 4 is correct: In India, through PILs and proactive rulings under Article 21/32, judicial activism elevated the stature and prestige of the Supreme Court.
• Key Takeaway: Judicial activism expands judicial reach due to legislative/executive inaction, not legislative power.
या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'भारतीय न्यायव्यवस्था: सर्वोच्च न्यायालय, उच्च न्यायालये व दुय्यम न्यायालये (Indian Judiciary)' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:
सर्वोच्च न्यायालय (Supreme Court - कलम १२४ ते १४७): रचना, कॉलेजियम पद्धत, अधिकारक्षेत्रे व न्यायालयीन पुनर्विलोकन
भारताने अमेरिकेप्रमाणे दुहेरी न्यायालयीन व्यवस्था (Dual Judiciary) न स्वीकारता 'एकात्मिक व स्वतंत्र न्यायव्यवस्था' (Inte...
उच्च न्यायालये (कलम २१४ ते २३१) व दुय्यम न्यायालये: मुंबई उच्च न्यायालय, रिट अधिकार (कलम २२६), लोकअदालत व NGT
भारतात उच्च न्यायालयांची स्थापना १८६१ च्या 'इंडियन हायकोर्ट्स ॲक्ट' अन्वये १८६२ मध्ये सर्वप्रथम कलकत्ता, बॉम्बे (मुंबई)...
सर्वोच्च न्यायालयाचे ऐतिहासिक घटनात्मक खटले (Landmark SC Judgments): केशवानंद भारती, मिनर्व्हा मिल्स, पुट्टास्वामी व २०२६ पर्यंतचे निकाल
भारतीय राज्यघटनेच्या इतिहासातील सर्व अत्यंत महत्त्वाचे खटले (Landmark Constitutional Cases): शंकरी प्रसाद ते केशवानंद भा...
या परीक्षेचे सर्व ५,०००+ प्रश्न व मागील पेपर्स ॲपमध्ये मोफत सोडवा!
घटकनिहाय सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक आणि संपूर्ण स्पष्टीकरणासह सराव.
खालील विधाने लक्षात घ्या : (a) कलम 12 मध्ये घटनेच्या तिसऱ्या...
खालील विधाने विचारात घ्या : (a) राष्ट्रीय मानवी हक्क आयोगाला...
हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा
WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा
📑 MPSC Rajyaseva Mains P2 2020 Official Question Paper इतर प्रश्न (More from this Paper)
संपूर्ण टेस्ट सिरीज जॉईन करा ➔2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?
खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?
योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011
योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड
उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :
योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :
पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :
📚 भारतीय राज्यघटना (Indian Polity) इतर मागील वर्षांचे प्रश्न (Related PYQs)
सर्व पहा ➔Choose the correct question tag to fill in the blank.
I am the happiest man in my town, ________?
A hardware or software device that is able to modify data according to instructions is called a ________.
Choose the correct word from the following:
After the word, four meanings are given. Choose the correct alternative from the following:
Directory
Choose the correct meaning from the following:
'to dictate letters' mean
The underlined idiom in the following sentence means
People these days want to be rich overnight; naturally they try to earn money by hook or crook.
Which one of the following is closest to the opposite in meaning of the word, 'definite'?