#12📅 MPSC Rajyaseva Mains P2 2020 Official Question Paper(2020) +1 गुण

खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे ?

Which one of the following statement is incorrect?
पर्याय (Options):
a
'न्यायालयीन सक्रियता' हा शब्दप्रयोग सर्वप्रथम 1947 साली ऑर्थर श्लेसिंजर (ज्यु.) यांनी वापरला.
The term 'Judicial Activism' was coined for the first time by Arthur Schlesinger Jr. in 1947.
b
कार्यकारी विभाग आणि विधिमंडळ कृती करण्यात अपयशी ठरल्यामुळे प्रामुख्याने न्यायालयीन सक्रियतेचा उदय झाला.
Judicial activism has arisen mainly due to the failure of the executive and legislature to act.
c
न्यायालयीन सक्रियतेमुळे कायदेमंडळाच्या अधिकारात वाढ झाली.
Judicial activism led to increase in the powers of the legislature.
✓ योग्य उत्तर
d
न्यायालयीन सक्रियतेमुळे सर्वोच्च न्यायालयाच्या अधिकारात आणि प्रतिष्ठेत वाढ झाली.
Judicial activism has enhanced the powers and prestige of the Supreme Court.
✓ अधिकृत उत्तर: पर्याय c
📝सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):

योग्य उत्तर पर्याय ३ (C) (न्यायालयीन सक्रियतेमुळे कायदेमंडळाच्या अधिकारात वाढ झाली.) आहे.

महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points):
• न्यायालयीन सक्रियतेची संकल्पना:
• पर्याय (१) बरोबर आहे: 'Judicial Activism' (न्यायालयीन सक्रियता) ही संज्ञा अमेरिकन इतिहासकार ऑर्थर श्लेसिंजर ज्युनियर यांनी जानेवारी १९४७ मध्ये 'फॉर्च्युन' मासिकातील एका लेखात सर्वप्रथम वापरली.
• पर्याय (२) बरोबर आहे: जेव्हा कायदेमंडळ आणि कार्यकारी मंडळ आपली कर्तव्ये पार पाडण्यात अपयशी ठरतात, तेव्हा जनतेच्या हक्कांच्या रक्षणासाठी न्यायालय सक्रिय भूमिका घेते.
• पर्याय (३) चुकीचा आहे: न्यायालयीन सक्रियतेमुळे कायदेमंडळाच्या अधिकारात वाढ होत नाही, तर उलट न्यायालयाचे अधिकार क्षेत्र विस्तारते व कायदेमंडळाच्या मनमानीवर बंधने येतात. अनेकदा यावरून 'न्यायालयीन अतिक्रमण' असा आक्षेपही घेतला जातो.
• पर्याय (४) बरोबर आहे: जनहित याचिका आणि संविधानाच्या व्यापक अर्थनिर्वचनामुळे सर्वोच्च न्यायालयाची प्रतिष्ठा व अधिकार नक्कीच वाढले आहेत.
• महत्त्वाची टीप: न्यायालयीन सक्रियतेमुळे कायदेमंडळाचे नव्हे तर न्यायव्यवस्थेचे अधिकार व भूमिका विस्तारते.

The correct answer is Option C (Judicial activism led to increase in the powers of the legislature.).

Key Points:
• Concepts of Judicial Activism:
• Option 1 is correct: The term 'Judicial Activism' was coined by American historian Arthur Schlesinger Jr. in January 1947 in a *Fortune* magazine article.
• Option 2 is correct: When the executive and legislature suffer from policy paralysis, corruption, or fail to discharge constitutional duties, the judiciary steps in to protect citizens' rights.
• Option 3 is incorrect: Judicial activism curtails legislative and executive arbitrariness and broadens the sphere of the *Judiciary*, not the Legislature. Critics frequently argue that it leads to judicial overreach into legislative domains.
• Option 4 is correct: In India, through PILs and proactive rulings under Article 21/32, judicial activism elevated the stature and prestige of the Supreme Court.
• Key Takeaway: Judicial activism expands judicial reach due to legislative/executive inaction, not legislative power.

📖 या घटकावरील सविस्तर अभ्यास नोट्स
सर्व विषय नोट्स➔

या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'भारतीय न्यायव्यवस्था: सर्वोच्च न्यायालय, उच्च न्यायालये व दुय्यम न्यायालये (Indian Judiciary)' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:

मोफत नोट्स ⏱️ 35 मि. वाचन

सर्वोच्च न्यायालय (Supreme Court - कलम १२४ ते १४७): रचना, कॉलेजियम पद्धत, अधिकारक्षेत्रे व न्यायालयीन पुनर्विलोकन

भारताने अमेरिकेप्रमाणे दुहेरी न्यायालयीन व्यवस्था (Dual Judiciary) न स्वीकारता 'एकात्मिक व स्वतंत्र न्यायव्यवस्था' (Inte...

वाचा➔
मोफत नोट्स ⏱️ 35 मि. वाचन

उच्च न्यायालये (कलम २१४ ते २३१) व दुय्यम न्यायालये: मुंबई उच्च न्यायालय, रिट अधिकार (कलम २२६), लोकअदालत व NGT

भारतात उच्च न्यायालयांची स्थापना १८६१ च्या 'इंडियन हायकोर्ट्स ॲक्ट' अन्वये १८६२ मध्ये सर्वप्रथम कलकत्ता, बॉम्बे (मुंबई)...

वाचा➔
मोफत नोट्स ⏱️ 25 मि. वाचन

सर्वोच्च न्यायालयाचे ऐतिहासिक घटनात्मक खटले (Landmark SC Judgments): केशवानंद भारती, मिनर्व्हा मिल्स, पुट्टास्वामी व २०२६ पर्यंतचे निकाल

भारतीय राज्यघटनेच्या इतिहासातील सर्व अत्यंत महत्त्वाचे खटले (Landmark Constitutional Cases): शंकरी प्रसाद ते केशवानंद भा...

वाचा➔
१००% मोफत डाऊनलोडGoogle Play Store

या परीक्षेचे सर्व ५,०००+ प्रश्न व मागील पेपर्स ॲपमध्ये मोफत सोडवा!

घटकनिहाय सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक आणि संपूर्ण स्पष्टीकरणासह सराव.

हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा

WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा

📑 MPSC Rajyaseva Mains P2 2020 Official Question Paper इतर प्रश्न (More from this Paper)

संपूर्ण टेस्ट सिरीज जॉईन करा ➔
1

2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?

उत्तर पहा ➔
2

खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?

उत्तर पहा ➔
3

योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011

योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड

उत्तर पहा ➔
4

उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔
5

योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔
6

पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔